Examkin

Question

Difficulty: HardBirleşik Kelimelerin Yazımı

Türkçede birleşme sırasında kelimelerinden hiçbiri veya ikinci kelimesi anlam değişikliğine uğramayan birleşik kelimeler ayrı yazılır. Özellikle hayvan türlerinden birinin adıyla kurulan birleşik kelimeler (köpek balığı, uğur böceği gibi) genellikle bu kurala uyar. Ancak anlam kayması (yalıçapkını gibi) veya özel kurallar (renk adıyla kurulanlar gibi) nedeniyle bitişik yazılan istisnalar da mevcuttur.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

  1. A
    Okyanusun derinliklerinde yaşamını sürdüren kılıç balıklarının hızı, bilim insanlarını her zaman şaşırtmıştır.
  2. B
    Yaz akşamlarında bahçedeki çiçeklerin arasında parıldayan ateş böcekleri, masalsı bir görüntü oluşturuyordu.
  3. C
    Sulak alanların en renkli üyelerinden biri olan yalıçapkını, su üzerindeki usta dalışlarıyla bilinir.
  4. D
    Eski konağın pencerelerinden içeri sızan karasineklerin vızıltısı, odadaki sessizliği sürekli bölüyordu.
  5. Bahçedeki yaşlı çınar ağacının dalları arasında yuva yapan çalıkuşunun sesini duymak bizi çok mutlu etti.Answer

Answer

Çalı kuşu kelimesinin geçtiği seçenek yanlıştır; çünkü bu kelime bir tür adı olarak kullanıldığında ayrı yazılmalıdır.
Doğru yanıt olan seçenek, 'çalı kuşu' kelimesini bitişik yazarak hata yapmıştır. TDK kurallarına göre, hayvan türlerinden birinin adıyla kurulan ve birleşme sırasında ikinci kelimesi (kuş) anlamını yitirmeyen birleşik kelimeler ayrı yazılmalıdır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki birleşik kelimeleri tespit etme
Kılıç balığı, ateş böceği, yalıçapkını, karasinek ve çalıkuşu kelimeleri incelenir.
Sorunun odağı olan birleşik kelimelerin yapılarını belirlemek gerekir.
2
Genel kuralı uygulama (İkinci kelimenin anlamı)
Kılıç balığı, ateş böceği ve çalı kuşu kelimelerinde ikinci kelimeler (balık, böcek, kuş) anlamlarını korumaktadır.
TDK'ye göre ikinci kelimesi anlamını koruyan birleşik kelimeler ayrı yazılır.
3
İstisnaları ve özel kuralları kontrol etme
Yalıçapkını anlam kayması (bitişik), karasinek ise renk adı kuralı (bitişik) nedeniyle istisnadır.
Bazı kelimeler genel kuralın dışındaki spesifik yazım kurallarına tabidir.
4
Hatalı yazımı belirleme
Çalı kuşu kelimesi, kılıç balığı gibi ayrı yazılması gerekirken bitişik yazılarak yanlışlık yapılmıştır.
Çalı kuşu, bir kuş türü olduğu ve ikinci kelimesi anlamını koruduğu için 'çalı kuşu' şeklinde ayrı yazılmalıdır.

Key Concept

Hayvan adlarıyla kurulan birleşik kelimelerde anlam korunması ve istisnai durumlar (renk adları ve anlam kayması).

Hints

1
Birleşik kelimenin ikinci sözcüğünün gerçek anlamını koruyup korumadığına dikkat edin.
2
Köpek balığı ve kılıç balığı gibi türlerde balık kelimesi anlamını korur. Çalı kuşu için de aynı kural geçerlidir.
3
Edebiyat tarihimizdeki ünlü 'Çalıkuşu' romanı bir istisna olarak bitişik yazılır ancak kuşun tür adı ayrı yazılmalıdır.

Practice More

Diğer kuş ve böcek adlarını (saka kuşu, hamam böceği, uğur böceği) TDK sözlüğünden inceleyerek kuralı pekiştirebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Rate this question

Topics

Birleşik Kelimelerin Yazımı

More questions from this topic