Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme

Türkiye'de köy altı yerleşmeleri; yerleşme süresi, mülkiyet durumu ve temel ekonomik faaliyet türü gibi kriterlere göre sınıflandırılmaktadır. Tarımsal üretimin ön planda olduğu yerleşmeler genellikle yıl boyunca ikamet edilen 'kalıcı' yerleşmelerdir. Hayvancılık faaliyetlerinin temel geçim kaynağı olduğu yerleşmeler ise genellikle mevsimlik olarak kullanılan 'geçici' yerleşme özelliğine sahiptir.

Buna göre, aşağıda verilen köy altı yerleşmelerinden hangisi, yerleşme süresi ve temel ekonomik fonksiyonu bakımından diğerlerinden farklı bir grupta yer alır?

Türkiye'de Cumhuriyet tarihi boyunca gerçekleşen nüfus hareketleri; göçün yönü, süresi ve nedenleri bakımından farklılık göstermektedir. Bu hareketler üzerinde, kişiyi mevcut yerinden uzaklaştıran 'itici' faktörler ile yeni bir merkeze yönlendiren 'çekici' faktörler birlikte rol oynamaktadır.

Aşağıdaki tabloda, Türkiye'deki bazı göç türleri, bu göçleri tetikleyen temel nedenler ve bu nedenlerin faktör niteliği eşleştirilmiştir:

Tablodaki eşleştirmelerden hangisi, göçün doğası ve Türkiye'nin sosyo-ekonomik gerçekliği dikkate alındığında hatalıdır?

Türkiye'de kentsel hiyerarşi ve şehirlerin etki alanları belirlenirken "Merkezi Yerler Teorisi" (Central Place Theory) ilkeleri doğrultusunda; bir şehrin çevresindeki yerleşmelere sunduğu hizmetlerin uzmanlık düzeyi, kapsayıcılığı ve bu hizmetlere olan fonksiyonel bağımlılık dikkate alınır. Bazı kentsel merkezler, sanayi üretimi bakımından çok gelişmemiş olsalar dahi, bulundukları bölgenin fiziki ve ekonomik şartları gereği; eğitim, sağlık, adli ve askeri yönetim gibi "merkezi hizmet fonksiyonları" bakımından üst düzey bir odak noktası haline gelmiştir.

Buna göre, aşağıda verilen şehirlerden hangisi, bulunduğu coğrafi bölümün kentsel kademelenmesinde üst düzey bir "bölgesel hizmet merkezi" rolü üstlenmiş olmasına rağmen, sanayi fonksiyonunun kentsel gelişimindeki payı diğerlerine göre en düşüktür?

Türkiye'de kırsal yerleşmelerin bir parçasını oluşturan köy altı yerleşmeleri, ekonomik fonksiyonlarına ve kullanım sürelerine göre çeşitlilik gösterir. Bazı yerleşmelerde ekonomik faaliyet sadece hayvancılığa dayalıyken ve yılın kısıtlı bir döneminde kullanılırken; bazılarında tarım ve hayvancılık iç içedir ve yıl boyu ikamet esastır.

Buna göre, aşağıda verilen köy altı yerleşmelerinden hangisi yerleşme süresi (kalıcılık/geçicilik) bakımından diğerlerinden farklı bir grupta yer alır?

Türkiye'de kırsal yerleşmelerin dokusunu (toplu/dağınık) belirleyen temel unsur fiziki çevre şartları iken; yerleşmenin sürekliliğini (kalıcı/geçici) belirleyen temel unsur ekonomik faaliyetin niteliği ve mülkiyet yapısıdır. Bazı yerleşme tipleri zamanla fonksiyonel değişime uğrasa da genel coğrafi karakterleri bu iki temel kriter üzerinden tanımlanmaktadır.

Buna göre, Türkiye'deki kırsal yerleşme tiplerinin doku ve süreklilik özellikleri ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Bir liman şehrinin kentsel gelişimi ve ticaret fonksiyonunun güçlenebilmesi için limanın demir yolu ve kara yolu ağlarıyla iç kesimlere güçlü bağlantılarının olması, yani hinterlandının (art bölge) geniş olması gerekir.

Buna göre, aşağıdaki şehirlerden hangisi hinterlandının geniş olması sayesinde Türkiye'nin en önemli ticaret ve liman merkezlerinden biri haline gelmiştir?

Türkiye’de göç hareketleri; göç veren yerdeki olumsuzlukları ifade eden 'itici' faktörler ile göç alan yerdeki cazip imkanları ifade eden 'çekici' faktörler etrafında şekillenir. Bu faktörler aynı zamanda kökenlerine göre doğal (fiziki), ekonomik, sosyal ve siyasi nedenler olarak gruplandırılabilir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye’deki göçleri tetikleyen doğal kökenli bir itici faktör olarak değerlendirilebilir?

Türkiye'de iç göçün yoğun olduğu merkezlerde göçün hızı; şehirleşme, sanayileşme ve altyapı hizmetlerinin gelişim hızını aşarak 'çarpık kentleşme' ve 'fonksiyonel uyumsuzluk' gibi yapısal sorunlara yol açmaktadır. Bu durum, göçün hem mekânsal hem de sosyo-ekonomik sonuçlarını karmaşık bir hale getirmektedir.

Buna göre, Türkiye'de gerçekleşen iç göç hareketlerinin sonuçları ile ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi en kapsamlı ve doğrudur?

Türkiye’deki köy altı yerleşmeleri; kuruldukları yerin yer şekilleri, mülkiyet durumu ve temel ekonomik faaliyetin niteliğine göre 'kalıcı' ya da 'geçici' olarak sınıflandırılmaktadır. Bu yerleşmelerden bazıları tarımsal faaliyetlerin sürekliliğiyle yıl boyu kullanılırken, bazıları ise hayvancılık veya balıkçılık gibi faaliyetlerin mevsimlik döngüsüne bağlı olarak sadece yılın belirli dönemlerinde kullanılır.

Buna göre, aşağıda verilen köy altı yerleşmesi ve temel özelliği eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Türkiye'nin farklı bölgelerinde nüfus yoğunluğunun düşük olması farklı çevresel kısıtlamalarla açıklanmaktadır. Kıyı kuşağında yer alan bazı alanlarda dağların uzanış biçimi ve yüksek engebe nüfusun seyrekleşmesine yol açarken, iç kesimlerdeki bazı alanlarda yer şekilleri sade ve ulaşım olanakları elverişli olmasına rağmen su kaynaklarının yetersizliği nüfusun dağılışını olumsuz etkilemektedir.

Bu bilgiler ışığında, aşağıdaki alanların hangisinde nüfusun seyrek olmasının temel nedeni yer şekillerinin engebeli olması değil, yağış azlığı ve buna bağlı olarak gelişen kuraklıktır?

Türkiye'de özellikle yaz aylarında pamuk, fındık ve çay gibi tarım ürünlerinin hasat dönemlerinde belirli bölgelere doğru yoğun bir nüfus hareketi yaşanmaktadır. Tarımsal iş gücü ihtiyacını karşılamak amacıyla geçici bir süreliğine yapılan bu yer değiştirme hareketi aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de Cumhuriyet'in ilanından günümüze kadar geçen süreçte nüfusun yapısı, miktarı ve artış hızında önemli değişimler yaşanmış; buna paralel olarak farklı nüfus politikaları uygulanmıştır.

Türkiye'nin nüfus değişim süreci ve uygulanan politikalarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de kırsal alanlardan kentlere doğru gerçekleşen göçler, sadece göç alan yerlerde değil, aynı zamanda göç veren yerlerde de önemli yapısal değişimlere neden olmaktadır. Sürekli dışarıya göç veren kırsal bir yörede, bu sürecin uzun vadeli sonuçlarına ilişkin aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Türkiye'de köy altı yerleşmeleri; kuruldukları yerin coğrafi özellikleri, ekonomik faaliyet türleri ve yerleşme süresine göre 'kalıcı' ve 'geçici' yerleşmeler şeklinde sınıflandırılır. Yerleşme süresinin belirlenmesinde, o sahada yürütülen temel ekonomik faaliyetin tarım ya da hayvancılığa dayalı olması en önemli etkendir.

Buna göre, aşağıdaki köy altı yerleşmelerinden hangisi, hem yerleşme süresi hem de temel ekonomik faaliyeti bakımından diğerlerinden farklı bir grupta yer alır?

Türkiye'de köy altı yerleşmeleri; mülkiyet durumu, yerleşim süresi ve temel ekonomik faaliyetlerine göre 'kalıcı' ve 'geçici' yerleşmeler olarak sınıflandırılmaktadır. Bir yerleşmenin kalıcı statüde bulunmasında, yürütülen ekonomik faaliyetlerin tarıma dayalı olması ve yıl boyunca kesintisiz ikamet edilmesi temel ölçüttür.

Buna göre, aşağıda verilen köy altı yerleşmelerinden hangisi, temel ekonomik fonksiyonu ve kullanım süresi bakımından diğerlerinden farklı olarak kalıcı yerleşme özelliği gösterir?

Türkiye'de nüfusun dağılışı üzerinde iklim, yer şekilleri ve yükselti gibi doğal faktörler bir bütün olarak etkilidir. Doğu Anadolu Bölgesi, ortalama yükseltinin fazla ve iklimin sert olması nedeniyle genel olarak seyrek nüfuslu bir bölgedir. Ancak bölge içerisinde, çevresindeki yüksek kütlelere göre alçakta kalan ve mikroklima özellikleri gösteren bazı alanlarda nüfusun nispeten daha yoğun toplandığı görülür.

Bu açıklamaya göre, aşağıdaki merkezlerden hangisi Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan ve belirtilen nedenlerle nüfusun diğerlerine göre daha yoğun olduğu bir merkezdir?

Türkiye'de iç göç hareketleri, mekanlar arasındaki gelişmişlik farklarını ve demografik dinamikleri yansıtan en önemli göstergelerden biridir. Göçün 'itici' ve 'çekici' faktörleri arasındaki ilişki, illerin doğal nüfus artış hızı ile gerçek nüfus artış hızı arasındaki fark üzerinden analiz edilebilmektedir.

Aşağıdaki tabloda, beş farklı ilin nüfus artış hızları binde ($\%_0$) cinsinden verilmiştir:

Tablodaki veriler dikkate alındığında, hangi ilde 'itici' faktörlerin baskın olması nedeniyle gerçekleşen yoğun dış göçün; bölgedeki 'kamu yatırımlarının (okul, yol, sağlık ocağı) verimsizleşerek atıl kalması' riskini en fazla artırdığı ve demografik yapıda yaşlı bağımlı nüfus oranını hızla yükselttiği söylenebilir?

Türkiye'de kentsel yerleşmelerin fonksiyonel gelişiminde sanayi faaliyetleri belirleyici bir rol oynamaktadır. Sanayi tesislerinin kuruluş yeri belirlenirken genellikle hammaddeye yakınlık ilkesi gözetilse de, bazı şehirlerde ulaşım ve pazarlama imkânları bu durumun önüne geçebilmektedir. Buna göre, aşağıdaki şehirlerden hangisinin bir sanayi merkezi olarak gelişmesinde, işlenen ürünün 'hammadde kaynağına' yakınlık etkili olmamıştır?

Türkiye'de göç olgusu; gerçekleştiği mekânın sınırlarına, süresine ve nedenlerine bağlı olarak farklı terminolojilerle ifade edilmektedir. Bu süreçte hem bireysel tercihler hem de toplumsal ve teknolojik değişimler rol oynamaktadır. Buna göre, Türkiye'deki göç türleri ve bu göçleri tetikleyen faktörlerle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan bir kırsal yerleşmede, yer şekillerinin sade olmasına rağmen su kaynaklarının kısıtlı olması, meskenlerin su kuyuları veya pınarlar etrafında birbirine yakın inşa edilmesine yol açmıştır. Ayrıca temel geçim kaynağı tarım olan bu yerleşmede, ekonomik faaliyetlerin yıl boyu devam etmesi nedeniyle yerleşim kesintisiz sürmektedir.

Bu parçada özellikleri belirtilen yerleşme dokusu ve yerleşme tipi aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?