İslamiyet Öncesi Türk Tarihi

II. Göktürk Devleti'nin kurucusu olan Kutluk Kağan, Çin egemenliğinde yaşayan Türk boylarını bir bayrak altında toplayarak devleti yeniden teşkilatlandırmıştır. Bu başarısından dolayı kendisine verilen ve "ili (devleti) derleyen, toplayan" anlamına gelen unvan aşağıdakilerden hangisidir?

Türk tarihinde, Soğd alfabesini geliştirerek 18 harften oluşan kendilerine özgü bir yazı sistemi oluşturan ve bu alfabeyi daha sonra Moğolların da kullanmasını sağlayarak onların kültürel olarak Türkleşmesinde önemli rol oynayan devlet aşağıdakilerden hangisidir?

İskitler (Sakalar), $MÖ VII.$ yüzyılda Karadeniz’in kuzeyinden gelerek Ön Asya ve Anadolu içlerine kadar uzanan seferler düzenlemiş, Perslerle giriştikleri savaşlarla tarihe geçmişlerdir. Bu topluluk, kendinden sonraki Türk devletlerine hem askeri taktikler hem de bozkır kültürü açısından öncülük etmiştir.

Buna göre, İskitlerin (Sakalar) genel özellikleri ve Türk tarihindeki yeri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Asya Hun (Büyük Hun) Devleti'nde Mete Han'ın, "ıslıklı ok" sistemini kullanarak ordusunda kurduğu mutlak disiplin ve babası Teoman'ı tahttan indirmesi, Türk devlet yönetiminde "boy federasyonu" yapısından "merkeziyetçi yapıya" geçişin en kritik adımı kabul edilir. Mete Han'ın bu tutumu ve gerçekleştirdiği reformlar dikkate alındığında, Hun devlet yapısındaki bu değişimin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

I. Göktürk Devleti'nin Batı kanadı yöneticisi İstemi Yabgu, İpek Yolu ticaretini kontrol altına alabilmek amacıyla önce Sasanilerle ittifak kurarak Akhun (Eftalit) Devleti'nin topraklarını paylaşmış; ancak daha sonra Sasanilerin İpek Yolu geçişlerini kısıtlaması üzerine Bizans İmparatorluğu ile diplomatik temaslara başlamıştır. Bu dış politika süreci ve I. Göktürk Devleti'nin genel yapısı dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu dönemle ilgili kesin bir yargı niteliği taşır?

$MÖ VII.$ yüzyıldan itibaren Avrasya steplerinde hakimiyet kuran İskitler (Sakalar), hareketli yaşam tarzları ve maden işleme yetenekleriyle bozkır kültürünün öncüleri kabul edilirler.

Buna göre, İskitlerin kültürel mirası ve sanat anlayışıyla ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Uygurlar, Maniheizm dinini benimseyerek yerleşik hayata geçmeleriyle Türk tarihinde sosyal ve kültürel bir 'kırılma noktası' oluşturmuşlardır. Ancak bu köklü yaşam tarzı değişikliği, Türk devlet geleneğinin temelini oluşturan bazı siyasi ve idari yapıların tamamen terk edildiği anlamına gelmemektedir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Uygur toplumunda yerleşik yaşamın bir sonucu olarak ortaya çıkan ve mülkiyet hukukunun geliştiğini doğrudan kanıtlayan bir gelişmedir?

II. Göktürk Devleti hükümdarı Bilge Kağan; şehirlerin surlarla çevrilmesi, yerleşik hayata geçilmesi ve Budizm'in halk arasında yayılması yönündeki fikirlerini kurultaya sunmuştur. Ancak Vezir Tonyukuk; Türklerin nüfusunun Çin'e oranla çok az olduğunu, yerleşik hayata geçilip surlar ardına hapsolunursa savunmasız kalınacağını ve Budizm'in Türklerin mücadeleci ruhunu yok edeceğini savunarak bu önerilere karşı çıkmıştır.

Buna göre Vezir Tonyukuk'un bu tutumu, aşağıdakilerden hangisini doğrudan korumaya yöneliktir?

Türklerin tarih sahnesine çıktığı ve 'Ana Yurt' olarak adlandırılan Orta Asya coğrafyası; deniz etkisinden uzak, etrafı yüksek dağlarla çevrili ve geniş bozkırların yer aldığı bir bölgedir. Bu coğrafi yapının Türklerin yaşam biçimi ve kültürel özellikleri üzerindeki etkileri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisinin bu durumun doğrudan bir sonucu olduğu söylenemez?

Uygur Devleti, yerleşik yaşam kültürünün bir sonucu olarak Türk tarihinde kalıcı mimari eserler ve düzenli şehir yapıları inşa eden ilk topluluktur. Bu doğrultuda, devletin siyasi ve kültürel merkezi olarak kurulan ve kaynaklarda 'Ordu-Balık' ismiyle de anılan şehir aşağıdakilerden hangisidir?

II. Göktürk Devleti'nin kuruluş sürecinde; Kutluk Kağan'ın askeri liderliği ile Vezir Tonyukuk'un stratejik dehası birleşmiş, Orhun Yazıtları'nda "Tanrı yardım ettiği için babam kağan topladı, derledi" şeklinde ifade edilen süreçle Türk boyları, yaklaşık elli yıl süren Çin esaretinin ardından yeniden bir araya getirilmiştir.

Bu bilgiler ve dönemin siyasi koşulları dikkate alındığında, II. Göktürk Devleti'nin kuruluş karakteri hakkında yapılabilecek en doğru değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?

Orta Asya’nın tarih öncesi devirlerini aydınlatan kültür merkezleri, bölgedeki toplulukların maden işleme kabiliyetlerindeki ilerlemeyi kronolojik bir sırayla sunmaktadır. Bu bağlamda; Orta Asya coğrafyasında demir madeninin ilk kez işlenmeye başlandığı, koyun yapağısından dokunan tekstil ürünlerinin bulunduğu ve göçebe yaşamın vazgeçilmezi olan dört tekerlekli atlı arabaların ilk örneklerine rastlandığı kültür merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

Çin'de kurulan Sui Hanedanı'nın "parçala ve yönet" stratejisi doğrultusunda yürüttüğü faaliyetler ve Türk boylarını kışkırtması sonucunda $I.$ Göktürk Devleti, $582$ yılında Doğu ve Batı olmak üzere ikiye ayrılmıştır.

Bu parçalanma sürecini hızlandıran ve devletin iç yapısından kaynaklanan temel faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Orta Asya'da kurulan ilk teşkilatlı Türk devleti olan ve MÖ $220$ yılında tarih sahnesine çıktığı kabul edilen Asya Hun (Büyük Hun) Devleti'nin kurucusu aşağıdakilerden hangisidir?

İslamiyet öncesi Türk dünyasında bozkır kültürünün en eski temsilcileri olan İskitler (Sakalar); sanatta 'hayvan üslubu'nu başlatmaları, maden işlemeciliğinde ulaştıkları ileri seviye ve ölü gömme geleneklerindeki (kurgan ve balbal) öncülükleriyle tanınırlar. Ancak İskitlerin bu kültürel derinliği, tarihsel süreçte onları kendilerinden sonra kurulan merkezi Türk devletleriyle (Asya Hun, Göktürk) karıştıran bir algı yaratabilmektedir. Akademik çalışmalarda İskitlerin, tam anlamıyla merkeziyetçi bir 'devlet' yapısından ziyade güçlü bir 'topluluk konfederasyonu' görünümünde olduğu ve bu durumun bazı özgün sosyal sonuçlar doğurduğu vurgulanır.

Buna göre, İskitlerin toplumsal ve askeri dokusunu Asya Hun Devleti gibi teşkilatlı yapılardan ayıran ve Türk tarihinde bir istisna oluşturan en belirgin niteliği aşağıdakilerden hangisidir?

$552$ yılında Bumin Kağan tarafından Ötüken merkezli kurulan I. Göktürk Devleti, tarihte "Türk" adını siyasi bir kimlik olarak resmi düzeyde kullanan ilk devlet olmuştur. Devletin Batı kanadını yöneten İstemi Yabgu'nun, İpek Yolu ticaretini kontrol altına alabilmek amacıyla önce Sasanilerle iş birliği yaparak Akhunları (Eftalitler) ortadan kaldırması, ardından Sasanilerin ipek ticaretini engellemesi üzerine Bizans ile diplomatik temas kurarak onlara karşı ittifak yapması Türk dış politikasında önemli bir dönüm noktasıdır.

Bu diplomatik manevralar ve devletin kuruluş özellikleri dikkate alındığında, I. Göktürk Devleti'nin yönetim ve dış politika anlayışı hakkında yapılabilecek en kapsamlı çıkarım aşağıdakilerden hangisidir?

Orta Asya'nın tarih öncesi dönemlerini aydınlatan kültür merkezleri arasında yer alan ve Altay-Sayan Dağları'nın kuzeybatısında gelişim gösteren; avcılık ve hayvancılıkla uğraşan, çakmak taşından uçlar ile bakır eşyaların bir arada kullanıldığı bu merkez, aynı zamanda Türklerin en eski atalarına ait izleri barındırmasıyla bilinmektedir.

Buna göre, özellikleri belirtilen bu kültür merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

Avrupa Hun Devleti, Kavimler Göçü sonrasında Macaristan merkezli olarak kurulmuş ve en güçlü döneminde hem Doğu hem de Batı Roma üzerinde büyük bir siyasi üstünlük kurmuştur. Dönemin Avrupalı tarihçileri tarafından, Hristiyanları günahlarından dolayı cezalandırmak için gönderildiğine inanıldığı için "Tanrı'nın Kamçısı" ünvanıyla anılan Türk hükümdarı aşağıdakilerden hangisidir?

Balamir önderliğinde Avrupa'ya giren Hunlar, Kavimler Göçü'nü tetiklemiş ve Attila döneminde kıtanın en büyük siyasi gücü haline gelmişlerdir. Ancak $469$ yılında devletin siyasi varlığı sona erdiğinde, Hun topluluklarının bir kısmı Karadeniz'in kuzeyindeki düzlüklere ve Balkanlar'a çekilmiştir. Bu Hun topluluklarının bölgedeki diğer Ogur, Sabir ve Onogur gibi Türk boylarıyla kaynaşması, aşağıdaki tarihsel sonuçlardan hangisinin yaşanmasında etkili olmuştur?

$I.$ Göktürk Devleti hükümdarı Tapo Kağan döneminde Budizm'in devlet dini haline getirilme çabası, Toy (Kurultay) üyeleri tarafından "Türklerin yaşam biçimine ve töresine aykırı olduğu" gerekçesiyle reddedilmiştir. Bu kararın alınmasında Budizm'in halkın mücadeleci ruhunu zayıflatacağı ve milli benliğin kaybedilmesine yol açacağı endişesi etkili olmuştur.

**Yalnızca bu bilgilere dayanarak $I.$ Göktürk Devleti'nin yönetim anlayışı ve siyasi yapısı hakkında aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?**