Osmanlı Devleti Siyasi Tarihi

269 questions

Osmanlı Devleti'nde $18.$ yüzyılda gerçekleştirilen askeri ıslahatların en önemli basamaklarından biri, I. Mahmud Dönemi'nde Fransız asıllı Humbaracı Ahmed Paşa'nın (Comte de Bonneval) topçu ocağını Batı tarzında düzenlemesi ve teknik eğitim veren 'Hendesehane'yi açmasıdır. Bu askeri modernleşme çalışmalarının sahada somut bir başarıya dönüştüğünü kanıtlayan en önemli siyasi gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

1739

Belgrad Antlaşması ile Belgrad'ın Avusturya'dan geri alınması

1711

Prut Antlaşması ile Azak Kalesi'nin Rusya'dan geri alınması

1718

Pasarofça Antlaşması ile Mora Yarımadası'nın Venedik'ten geri alınması

1774

Küçük Kaynarca Antlaşması ile Karadeniz'in Türk gölü olma özelliğini kaybetmesi

1792

Yaş Antlaşması ile Kırım'ın Rusya'ya ait olduğunun kabul edilmesi

Show answer & explanation

Answer: $1739$ Belgrad Antlaşması ile Belgrad'ın Avusturya'dan geri alınması

Answer

Belgrad Antlaşması ile Belgrad'ın Avusturya'dan geri alınması, Batı tarzı askeri ıslahatların sahadaki en büyük başarısıdır.

I. Mahmud Dönemi'nde Humbaracı Ahmed Paşa tarafından modernize edilen topçu ocağı ve teknik eğitimlerin etkisiyle Osmanlı ordusu

1736-1739

savaşlarını kazanmıştır. Bu askeri başarı, Belgrad'ın geri alınmasını sağlayan

1739

Belgrad Antlaşması ile taçlanmıştır; bu nedenle bu antlaşma askeri ıslahatların başarısının en net kanıtıdır.

Step-by-Step Solution

Dönem ve ıslahatçı analizi yapılması

I. Mahmud dönemi ıslahatçısı Humbaracı Ahmed Paşa'nın (Comte de Bonneval) topçu ocağı ve teknik eğitim (Hendesehane) üzerine çalıştığı belirlenir.

Islahatların hangi tarihte ve hangi amaçla yapıldığını anlamak kronolojik hata yapmayı önler.

Islahatların askeri sonuçlarının değerlendirilmesi

Yapılan bu ıslahatların sonucunda Osmanlı ordusunun

1736-1739

savaşlarında Rusya ve Avusturya'yı mağlup ettiği görülür.

Askeri ıslahatın başarısı ancak savaş meydanındaki kazanımla (siyasi başarıyla) ölçülebilir.

Siyasi kazanımın belirlenmesi

1739

Belgrad Antlaşması'nın,

18.

yüzyılın Osmanlı lehine sonuçlanan son büyük antlaşması olduğu saptanır.

Belgrad'ın geri alınması, modernleşen ordunun gücünü kanıtlayan temel olaydır.

Key Concept

Askeri Islahatların Siyasi Başarıya Etkisi

Hints

Islahatların yapıldığı dönem ile başarının sağlandığı savaşın tarihlerini karşılaştırın.

Humbaracı Ahmed Paşa'nın

1730

sonrası çalışmalarının hangi büyük antlaşmaya zemin hazırladığını düşünün.

Osmanlı'nın

18.

yüzyılda imzaladığı 'son kazançlı antlaşma' olarak bilinen gelişmeyi hatırlayın.

Practice More

Belgrad Antlaşması'ndaki arabuluculuğu nedeniyle Fransa'ya verilen kapitülasyonların sürekli hale getirilmesi konusunu inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Kronolojik eleme yöntemini kullanarak,

1730

yılından (I. Mahmud'un tahta çıkışı) önce gerçekleşen Prut ve Pasarofça'yı; yenilgiyle sonuçlanan Küçük Kaynarca ve Yaş seçeneklerini doğrudan eleyebilirsiniz.

Estimated Time:1m 0s

Question 162Question →

Osmanlı Devleti'nde $XVII.$ yüzyıl (Duraklama Dönemi), devletin hem içte hem de dışta çeşitli yapısal sorunlarla karşılaştığı ve bu sorunlara çözüm bulmak amacıyla ilk sistemli ıslahat girişimlerinin yapıldığı bir dönemdir.

Bu dönemde gerçekleştirilen ıslahat hareketlerinin genel karakteri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu ıslahatların bir özelliği olarak gösterilemez?

Avrupa'daki askeri ve teknik gelişmelerin örnek alınarak Batılılaşma hareketlerinin başlatılması

Sorunların temel nedenlerine inmek yerine yüzeysel ve geçici çözümler üretilmesi

Islahatların bir devlet politikası haline gelmeyip, yapan kişilerin görev süresiyle sınırlı kalması

Düzeni bozulmuş olan kurumları eski parlak dönemindeki (Kanun-i Kadim) yapısına döndürme çabasının hakim olması

Çıkan isyanları bastırmak ve merkezi otoriteyi sağlamak için zaman zaman baskı ve şiddet yöntemlerine başvurulması

Show answer & explanation

Answer: Avrupa'daki askeri ve teknik gelişmelerin örnek alınarak Batılılaşma hareketlerinin başlatılması

Answer

Avrupa'nın askeri ve teknik gelişmelerinin örnek alınması

XVII.

yüzyıl (Duraklama Dönemi) ıslahatlarının bir özelliği değildir; bu eğilim

XVIII.

yüzyılda başlamıştır.

Doğru yanıt olan Avrupa'nın teknik ve askeri üstünlüğünün kabul edilmesi durumu, Osmanlı tarihinde ilk kez

1718

Pasarofça Antlaşması'ndan sonra başlayan Lale Devri (

XVIII.

yüzyıl) ile ortaya çıkmıştır. Duraklama Dönemi (

XVII.

yüzyıl) ıslahatları ise tamamen yerli ve gelenekçi bir karakter taşır; sorunların çözümü 'Kanun-i Kadim' denilen eski Osmanlı düzenine dönmekte aranmıştır.

Step-by-Step Solution

Dönem belirlemesi yapma

Soru

XVII.

yüzyıl (Duraklama Dönemi) ıslahatlarını sormaktadır.

Islahat özelliklerini ayırt etmek için hangi zaman dilimine ait olduğu bilinmelidir.

Dönemin ıslahat karakterini analiz etme

Bu dönemde henüz 'üstünlük' algısı yıkılmamıştır ve Batı etkisi yoktur; gelenekçi bir yapı hakimdir.

Osmanlı, bu yüzyılda hala kendini Avrupa'dan üstün gördüğü için onları örnek almamıştır.

Seçenekleri karşılaştırma

Avrupa'yı örnek alma (Batılılaşma) seçeneği

XVIII.

yüzyıla aittir.

Kronolojik ve niteliksel bir hata içeren seçeneğin doğru cevap olarak işaretlenmesi gerekir.

Key Concept

XVII.

Yüzyıl Islahatlarının Karakteristiği ve Gelenekçilik

Hints

Osmanlı Devleti'nin Avrupa'nın kendisinden üstün olduğunu kabul ettiği yüzyılı hatırlayın.

Duraklama dönemi ıslahatçıları (örneğin Koçi Bey ve Katip Çelebi) raporlarında çözümü Batı'da mı yoksa eski düzende mi aramışlardır?

Batılılaşma ve Avrupa etkisi Osmanlı'da

XVIII.

yüzyılda başlamıştır; oysa soru

XVII.

yüzyılı sormaktadır.

Practice More

Lale Devri ıslahatları ile Duraklama Dönemi ıslahatlarını 'Batı etkisi' ve 'Eskiye dönüş' kavramları üzerinden karşılaştıran bir tablo hazırlayabilirsiniz.

Estimated Time:50s

Question 163Question →

Yavuz Sultan Selim Dönemi'nde gerçekleştirilen Doğu seferleri sırasında, Osmanlı ordusu ile Dulkadiroğulları Beyliği arasında $1515$ yılında Turnadağ Savaşı yapılmıştır. Bu savaşın sonucunda Dulkadiroğulları Beyliği'nin Osmanlı topraklarına katılması, Türk tarihinde öncelikle aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesini sağlamıştır?

Anadolu Türk siyasi birliğinin kesin olarak sağlanması

Halifelik makamının Osmanlı hanedanına geçmesi

Safavi Devleti'nin Anadolu üzerindeki dini ve siyasi baskısının sona ermesi

Baharat Yolu'nun kontrolünün tamamen Osmanlı Devleti'ne geçmesi

Anadolu'daki Moğol (İlhanlı) tehdidinin tamamen ortadan kalkması

Show answer & explanation

Answer: Anadolu Türk siyasi birliğinin kesin olarak sağlanması

Answer

Dulkadiroğulları Beyliği'nin Turnadağ Savaşı ile Osmanlı'ya katılması, Anadolu Türk siyasi birliğinin kesin olarak sağlanmasını sağlamıştır.

Turnadağ Savaşı (

1515

), Yavuz Sultan Selim'in Çaldıran zaferinden sonra dönüş yolunda gerçekleştirdiği bir savaştır. Bu savaşla Maraş ve çevresinde hüküm süren Dulkadiroğulları Beyliği'ne son verilmiş, böylece Anadolu'da Osmanlı egemenliği dışında bir beylik kalmamıştır. Bu durum tarihsel olarak 'Anadolu Türk siyasi birliğinin kesin olarak sağlanması' şeklinde tanımlanır.

Step-by-Step Solution

Yavuz Sultan Selim'in Doğu politikasını analiz etmek

Yavuz Sultan Selim'in Safevi ve Memluk seferleri arasında Anadolu'daki beyliklerin durumunu netleştirmeye çalıştığı görülür.

Savaşın hangi stratejik plan dahilinde yapıldığını anlamak için gereklidir.

Dulkadiroğulları Beyliği'nin konumunu değerlendirmek

Bu beylik, Osmanlı ve Memluk arasında bir tampon bölge oluşturmaktaydı ve Anadolu'daki son büyük bağımsız beylikti.

Beyliğin katılımının neden 'kesin birlik' anlamına geldiğini kavramak için gereklidir.

Turnadağ Savaşı'nın (

1515

) siyasi sonucunu belirlemek

Beyliğin yıkılmasıyla Anadolu'da Osmanlı otoritesi dışında hiçbir Türk beyliği kalmamış, siyasi birlik tamamlanmıştır.

Doğru seçeneğe ulaşmak için sonuç ilişkisi kurulur.

Key Concept

Anadolu Türk Siyasi Birliği (ATSB)

Hints

Turnadağ Savaşı'nın hangi beylikle yapıldığını ve o beyliğin Anadolu tarihindeki sırasını düşünün.

Practice More

Yavuz Sultan Selim'in Çaldıran, Turnadağ ve Ridaniye savaşlarını sırasıyla sonuçlarıyla birlikte bir tablo üzerinden çalışmak kavram karışıklığını önleyecektir.

Estimated Time:45s

Question 164Question →

Osmanlı Devleti'nin Dağılma Dönemi'nde ( $19$ . yüzyıl), Fransız İhtilali ile yayılan milliyetçilik akımının etkisiyle birçok azınlık topluluğu isyan etmiştir. Bu süreçte, Osmanlı Devleti'ne karşı isyan hareketini başlatan ilk topluluk ile bağımsızlığını kazanan ilk topluluk farklılık göstermektedir.

Buna göre, Osmanlı Devleti'nden ayrılarak bağımsızlığını kazanan ilk topluluk aşağıdakilerden hangisidir?

Sırplar

Yunanlılar

Bulgarlar

Karadağlılar

Kırım Halkı

Show answer & explanation

Answer: Yunanlılar

Answer

Yunanlılar, 1829 Edirne Antlaşması ile Osmanlı Devleti'nden bağımsızlığını kazanan ilk topluluktur.

Yunanlılar, 1821'de başlayan isyan süreci sonunda, Rusya ile imzalanan 1829 Edirne Antlaşması ile Osmanlı Devleti'nden ayrılarak bağımsız bir devlet kuran ilk azınlık topluluğudur.

Step-by-Step Solution

Dağılma Dönemi'ndeki milliyetçilik isyanlarının başlangıcını ve sonuçlarını analiz et.

Sırpların 1804'te ilk isyanı başlatan, Yunanlıların ise 1829'da ilk bağımsız olan grup olduğu bilgisine ulaşılır.

İsyanın başlaması ile bağımsızlık sürecinin tamamlanması arasındaki kronolojik farkı ayırt etmek gerekir.

Seçeneklerdeki toplulukların bağımsızlık tarihlerini karşılaştır.

Kırım (1774 - 18. yy), Yunanistan (1829), Sırbistan-Karadağ-Romanya (1878), Bulgaristan (1908).

En erken tarihte (19. yüzyıl içinde) bağımsız olan topluluğu belirlemek sorunun cevabını verir.

Key Concept

Osmanlı Dağılma Dönemi'nde bağımsızlık kazanan azınlıkların kronolojisi

Hints

İlk isyan eden topluluk (Sırplar) ile ilk bağımsız olan topluluk aynı değildir.

Practice More

Sırp isyanının aşamalarını (imtiyaz, özerklik, bağımsızlık) gösteren antlaşmaları incelemek bu kavram karmaşasını giderecektir.

Estimated Time:45s

Question 165Question →

XVII. yüzyıl Osmanlı devlet adamlarından Koçi Bey'in padişaha sunduğu risalesinde; devletin kötüye gidişinin nedeni olarak rüşvetin yaygınlaşması, liyakatsiz kişilerin göreve getirilmesi ve özellikle tımar sisteminin bozulmasıyla ordunun disiplinini kaybetmesi gösterilmiştir.

Bu raporun içeriği ve dönemin genel siyasi karakteri dikkate alındığında, XVII. yüzyıl (Duraklama Dönemi) boyunca gerçekleştirilen ıslahatların temel niteliği aşağıdakilerden hangisidir?

Sorunların çözümünü Batılılaşmada değil, Kanun-ı Kadim olarak adlandırılan yükselme dönemi geleneklerine geri dönmekte araması

Avrupa'dan getirilen teknik uzmanlar ve subaylar aracılığıyla ordunun bölük ve tabur sistemine göre modernize edilmesi

Küçük Kaynarca Antlaşması sonrası yaşanan toprak kayıplarını durdurmak için diplomasi ve dış politika esaslı yeniliklere gidilmesi

Tımar sisteminin tamamen kaldırılarak yerine Avrupa'daki gibi özel mülkiyet temelli serbest piyasa ekonomisinin getirilmesinin hedeflenmesi

Lale Devri ile başlayan yenilik hareketlerini bir devlet politikası haline getirerek laik bir hukuk düzeninin temellerini atması

Show answer & explanation

Answer: Sorunların çözümünü Batılılaşmada değil, Kanun-ı Kadim olarak adlandırılan yükselme dönemi geleneklerine geri dönmekte araması

Answer

XVII. yüzyıl ıslahatlarının temel niteliği, sorunların çözümünü Batılılaşmada değil, Kanun-ı Kadim olarak adlandırılan geleneksel düzene geri dönmekte aramasıdır.

XVII. yüzyıl Osmanlı Devleti'nde yaşanan bozulmalara karşı geliştirilen çözüm önerileri tamamen içe dönüktür. Koçi Bey ve Katip Çelebi gibi isimler, devletin ancak Kanun-ı Kadim (Süleyman Peygamber ve I. Süleyman dönemi yasaları) ilkelerine geri dönülerek kurtulabileceğini savunmuşlardır. Bu nedenle bu dönem ıslahatları 'batılılaşma' içermez, aksine 'gelenekselci' bir yapıdadır.

Step-by-Step Solution

Dönem analizi yapılması

Sorunun XVII. yüzyıl (1579-1699) Duraklama Dönemi ile ilgili olduğu belirlendi.

Islahatların karakterini belirlemek için hangi yüzyılın şartlarının geçerli olduğunu bilmek gerekir.

Koçi Bey Risalesi'nin ve dönemin ıslahat mantığının incelenmesi

XVII. yüzyılda ıslahatçıların (Koçi Bey, Katip Çelebi, IV. Murad, Köprülüler) Batı'dan etkilenmediği, aksine 'eski güzel günlere' dönmeyi hedeflediği saptandı.

Dönem ıslahatlarının en belirgin özelliği gelenekselci (restorasyon) olmasıdır.

Diğer yüzyılların özelliklerinin elenmesi

Batılılaşma, Avrupa'dan uzman getirme ve teknik okullar gibi unsurlar XVIII. yüzyıl (Gerileme) ve XIX. yüzyıl (Dağılma) dönemlerine aittir.

Öğrencinin yüzyıllar arasındaki temel zihniyet farkını ayırt etmesi beklenir.

Key Concept

XVII. Yüzyıl Islahatlarının Karakteristiği (Kanun-ı Kadim)

Hints

Osmanlı Devleti'nin Batı'nın üstünlüğünü ilk kez hangi yüzyılda (veya hangi dönemde) kabul ettiğini hatırlayın.

Practice More

XVII. yüzyıl ıslahatçılarının (IV. Murad, Tarhuncu Ahmed, Köprülüler) yöntemlerini, XVIII. yüzyılın teknik ıslahatlarıyla karşılaştıran bir tablo hazırlayabilirsiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 166Question →

Osmanlı Devleti'nin $19$ . yüzyılda milliyetçilik akımının etkisiyle karşılaştığı isyanlar, imparatorluğun toprak bütünlüğünü derinden sarsmıştır. Rusya ile yapılan savaşın ardından imzalanan $1829$ Edirne Antlaşması, bu sürecin en kritik diplomatik belgelerinden biri olarak kabul edilir.

**Buna göre, $1829$ Edirne Antlaşması'nın Osmanlı siyasi tarihi açısından en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?**

Yunanistan'ın bağımsızlığını kazanmasıyla ilk kez bir azınlığın Osmanlı Devleti'nden ayrılması

Sırpların ilk kez siyasi bir imtiyaz (ayrıcalık) elde ederek özerklik sürecine girmesi

Sırbistan, Karadağ ve Romanya'nın aynı anda bağımsız devletler haline gelmesi

Rusya'nın Osmanlı topraklarındaki Ortodoksların hamiliğini (koruyuculuğunu) resmen üstlenmesi

Mısır Meselesi'nin bir iç sorun olmaktan çıkıp ilk kez bir Avrupa meselesine dönüşmesi

Show answer & explanation

Answer: Yunanistan'ın bağımsızlığını kazanmasıyla ilk kez bir azınlığın Osmanlı Devleti'nden ayrılması

Answer

Yunanistan'ın bağımsızlığını kazanmasıyla ilk kez bir azınlığın Osmanlı Devleti'nden ayrılması

Edirne Antlaşması, Osmanlı Devleti'nin dağılma sürecindeki en büyük darbelerden biridir; çünkü bu antlaşma ile Mora'da bağımsız bir Yunan Devleti kurulmuştur. Bu, Osmanlı'dan milliyetçilik etkisiyle ayrılan ilk azınlık devletidir ve diğer Balkan ulusları için de emsal teşkil etmiştir.

Step-by-Step Solution

1829

Edirne Antlaşması'nın tarihsel bağlamını belirle.

Antlaşmanın

1828-1829

Osmanlı-Rus Savaşı sonunda imzalandığı tespit edildi.

Sorunun cevabı için antlaşmanın hangi olayla ve ne zaman imzalandığını bilmek temel adımdır.

Antlaşma maddeleri içerisinde azınlıkların statüsünü analiz et.

Yunanistan'a bağımsızlık, Sırbistan'a özerklik verildiği belirlendi.

Osmanlı dağılma döneminde azınlıkların kopuş sürecindeki aşamaları (imtiyaz, özerklik, bağımsızlık) ayırt etmek gerekir.

Doğru sonucu diğer tarihi landmarklarla karşılaştır.

Yunan bağımsızlığının bir 'ilk' olduğu (ayrılan ilk azınlık) sonucuna varıldı.

KPSS formatında genellikle 'ilk'ler ve 'en önemli' sonuçlar sorgulandığı için bu karşılaştırma kritik öneme sahiptir.

Key Concept

Osmanlı Devleti'nde Milliyetçilik İsyanları ve İlk Kopuşlar

Hints

Osmanlı'da bağımsızlığını kazanan 'ilk' azınlığı ve hangi antlaşma ile ayrıldığını düşünün.

Bükreş (

1812

), Edirne (

1829

) ve Berlin (

1878

) antlaşmalarındaki statü sıralamasını (imtiyaz-özerklik-bağımsızlık) hatırlayın.

Yunanistan bu antlaşma ile tam bağımsız olurken, Sırbistan sadece özerklik kazanabilmiştir.

Practice More

Balkan devletlerinin bağımsızlık süreçlerini (Sırbistan, Yunanistan, Bulgaristan vb.) bir tablo üzerinde karşılaştırarak çalışabilirsiniz.

Estimated Time:1m 15s

Question 167Question →

Osmanlı Devleti'nin $XVII.$ yüzyılını kapsayan Duraklama Dönemi'nde, merkezi otoritenin zayıflamasıyla birlikte başkent İstanbul'da askeri nitelikli isyanlar baş göstermiştir. Bu isyanlar "İstanbul İsyanları" veya "Yeniçeri İsyanları" olarak adlandırılmaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi $XVII.$ yüzyılda görülen bu isyanların ortaya çıkışında etkili olan temel faktörlerden biridir?

Maaşların ayarı düşük akçe (züyuf akçe) ile ödenmesi ve saray entrikalarının orduyu kışkırtması

Askeri alanda yapılan Batı tarzı düzenlemelerin Yeniçeri Ocağı'nın geleneksel yapısını bozması

Tımar sistemindeki bozulmalar nedeniyle tımarlı sipahilerin geçim kaynaklarını kaybederek isyan etmesi

Fransız İhtilali ile yayılan milliyetçilik akımının ordu içindeki azınlık askerler arasında taraftar bulması

Padişahın mutlak otoritesini sınırlayan anayasal düzene geçiş taleplerinin ordu tarafından desteklenmesi

Show answer & explanation

Answer: Maaşların ayarı düşük akçe (züyuf akçe) ile ödenmesi ve saray entrikalarının orduyu kışkırtması

Answer

Maaşların ayarı düşük akçe ile ödenmesi ve saray içindeki çekişmelerin askeri kışkırtmasıdır.

Doğru yanıt olan seçenek,

XVII.

yüzyılın karakteristik ekonomik sorunu olan akçe devalüasyonunu (züyuf akçe) ve merkezi otoritenin zayıflamasıyla saray kadınları ile devlet adamlarının orduyu kendi emelleri için kullanmasını vurgular. Bu durum, dönemin ruhuna ve tarihsel gerçekliğe tam olarak uygundur.

Step-by-Step Solution

Dönem ve isyan türünü analiz etme

Soru

XVII.

yüzyıl (Duraklama) ve 'İstanbul İsyanları' (Yeniçeri) üzerine odaklanmaktadır.

İsyanların nedenini belirlemek için hangi toplumsal/askeri sınıfın nerede isyan ettiğini ayırt etmek gerekir.

Seçenekleri kronolojik ve içerik bakımından eleme

Batı tarzı ıslahatlar (

XVIII.

yy), Milliyetçilik (

XIX.

yy) ve Anayasacılık (

XIX.

yy) dönem dışı oldukları için elenir.

KPSS sorularında dönem karmaşası en yaygın çeldiricidir; Duraklama döneminde henüz Batılılaşma başlamamıştır.

İstanbul ve Celali İsyanları ayrımını yapma

Tımar sistemindeki bozulma Celali (taşra) isyanlarına yol açarken, akçe ayarının düşürülmesi İstanbul (merkez) isyanlarına yol açmıştır.

Merkez isyanlarının temelinde mali sıkıntılar ve merkezi otorite boşluğu yatmaktadır.

Key Concept

İstanbul İsyanları (Yeniçeri İsyanları) ve Nedenleri

Hints

İsyanın 'İstanbul'da' ve 'Yeniçeriler' tarafından çıkarıldığını unutmayın. Bu grup maaşla (ulufe) geçinir.

Practice More

Vaka-i Vakvakiye (Çınar Vakası) olayının hangi padişah döneminde ve hangi isyan türü kapsamında gerçekleştiğini araştırabilirsiniz.

Estimated Time:50s

Question 168Question →

Osmanlı Devleti'nin $1838$ yılında İngiltere ile imzaladığı Balta Limanı Ticaret Antlaşması ile yabancı tüccarlardan alınan iç gümrük vergileri kaldırılmış; ithalat vergisi $\%5$ , ihracat vergisi ise $\%12$ olarak belirlenmiştir.

Bu düzenlemelerin Osmanlı Devleti üzerindeki temel etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı topraklarının Avrupalı devletlerin açık pazarı haline gelmesi ve yerli üretimin zayıflaması

Yerli esnafın rekabet gücünün artarak Lonca teşkilatının modernleşmesi

Dış ticaret açığının kapanması ve hazine gelirlerinin süratle artması

Kapitülasyonların etkisinin azalarak milli ekonomi modeline geçilmesi

Yabancı sermayenin sanayi yatırımlarına yönlendirilmesi ile fabrikalaşmanın hızlanması

Show answer & explanation

Answer: Osmanlı topraklarının Avrupalı devletlerin açık pazarı haline gelmesi ve yerli üretimin zayıflaması

Answer

Osmanlı topraklarının Avrupalı devletlerin açık pazarı haline gelmesi ve yerli üretimin zayıflaması

Balta Limanı Ticaret Antlaşması ile iç gümrüklerin yabancılar için kaldırılması ve ithalat vergilerinin ihracat vergilerinden düşük tutulması, yabancı malların Osmanlı pazarında yerli mallardan daha ucuza satılmasına neden olmuştur. Bu durum, yerli sanayinin (Lonca teşkilatı) rekabet gücünü kırmış ve Osmanlı Devleti'ni ekonomik olarak dışa bağımlı bir 'açık pazar' haline getirmiştir.

Step-by-Step Solution

Antlaşmanın vergi oranlarını analiz etme

İthalat vergisinin (

\%5

) ihracat vergisinden (

\%12

) çok daha düşük olduğu görülür.

Bu durum yabancı malların ülkeye girişini kolaylaştırırken, yerli malların dışarıya çıkışını zorlaştırmıştır.

İç gümrük vergilerinin kaldırılmasının etkisini değerlendirme

Yabancı tüccar malını şehirler arasında vergisiz taşırken, yerli tüccarın vergi ödemeye devam etmesi eşitsizliğe yol açmıştır.

Yerli üreticinin maliyetleri yabancı tüccarın maliyetlerinden yüksek kalmıştır.

Sonucu ekonomik egemenlik açısından yorumlama

Osmanlı ekonomisi savunmasız kalmış ve Avrupa'nın hammadde deposu ile açık pazarı olmuştur.

Gümrük duvarlarının indirilmesi yerli sanayinin (manifaktür) çöküşünü hazırlamıştır.

Key Concept

Yarı Sömürgeleşme ve Açık Pazar Kavramı

Hints

Antlaşmadaki ithalat ve ihracat vergisi oranları arasındaki farka dikkat edin.

Yerli tüccarın iç gümrük vergisi ödemeye devam etmesi, yabancı tüccarın ise muaf tutulması rekabeti nasıl etkiler?

Gümrük vergilerinin bu kadar düşük belirlenmesi, ülkeyi yabancı mallara karşı savunmasız bir 'açık pazar' haline getirir.

Practice More

Osmanlı ekonomisinin tamamen çöküşünü simgeleyen Duyun-u Umumiye İdaresi'nin (1881) kurulma sürecini incelemek bu konuyu pekiştirecektir.

Estimated Time:1m 15s

Question 169Question →

Osmanlı Devleti'nin Dağılma Dönemi diplomasisinde, $1856$ Paris Antlaşması ile kurulan uluslararası denge, $1871$ Londra Konferansı'nda sarsılmış ve $1878$ Berlin Antlaşması ile tamamen farklı bir zemine taşınmıştır. Bu diplomatik süreçlerin karşılaştırmalı analizi yapıldığında, büyük güçlerin Osmanlı Devleti'ne yönelik stratejik tutumlarındaki değişimle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

1856

Paris Antlaşması'nda Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğü Avrupalı devletlerin kolektif garantisi altına alınarak statüko korunmaya çalışılmışken;

1878

Berlin Antlaşması ile bu garantörlük sistemi fiilen sona ermiş, Ermeni meselesi uluslararası bir boyut kazanmış ve büyük güçlerin doğrudan toprak paylaşımı politikası başlamıştır.

Paris Antlaşması ile Sırbistan, Karadağ ve Romanya bağımsızlık kazanmış; Berlin Antlaşması ile ise Osmanlı Devleti ilk kez bir Avrupa devleti sayılarak uluslararası hukuktan yararlanma hakkı elde etmiştir.

1774

Küçük Kaynarca Antlaşması ile Rusya'ya verilen Karadeniz'de donanma bulundurma hakkı, Berlin Antlaşması'nda genişletilerek Akdeniz'e kadar yayılmış ve Osmanlı Devleti'nin deniz hakimiyeti tamamen son bulmuştur.

1841

Londra Boğazlar Sözleşmesi ile belirlenen statü Berlin Antlaşması'nda tamamen değiştirilerek Boğazlar Rus savaş gemilerine açılmış ve Osmanlı Devleti'nin Boğazlar üzerindeki mutlak egemenliği uluslararası güvence altına alınmıştır.

Lale Devri'nde gerçekleştirilen idari reformlar sayesinde Osmanlı Devleti, Berlin Antlaşması'nın ağır şartlarının uygulanmasını engellemiş ve Avrupalı devletlerin azınlık haklarını bahane ederek iç işlerine karışmasının önüne geçmiştir.

Show answer & explanation

Answer: $1856$ Paris Antlaşması'nda Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğü Avrupalı devletlerin kolektif garantisi altına alınarak statüko korunmaya çalışılmışken; $1878$ Berlin Antlaşması ile bu garantörlük sistemi fiilen sona ermiş, Ermeni meselesi uluslararası bir boyut kazanmış ve büyük güçlerin doğrudan toprak paylaşımı politikası başlamıştır.

Answer

1856

Paris Antlaşması'nda Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğünün Avrupalı devletlerin kolektif garantisi altına alınması ilkesi kabul edilmişken;

1878

Berlin Antlaşması ile bu garantörlük sistemi çökmüş ve büyük güçler Osmanlı topraklarını parçalama politikasına yönelmiştir.

Doğru yanıt olan seçenek,

19

. yüzyıl diplomasisindeki en temel kırılmayı ifade etmektedir.

1856

Paris Antlaşması'nda Osmanlı'nın toprak bütünlüğü Avrupalıların garantisi altındaydı. Ancak

1878

Berlin Antlaşması ile bu garanti fiilen bitmiş; İngiltere Kıbrıs'ı, Fransa kısa süre sonra Tunus'u işgal etmiş ve Ermeni meselesi gibi konularla Osmanlı'nın iç işlerine müdahale kapısı sonuna kadar açılmıştır.

Step-by-Step Solution

1856

Paris Antlaşması'nın analiz edilmesi.

Osmanlı Devleti'nin bir Avrupa devleti sayıldığı ve toprak bütünlüğünün Avrupalı devletlerin ortak garantisi altına alındığı saptanır.

Bu dönemde Avrupa dengesinin (Statüko) korunması önceliklidir.

1871

Londra Konferansı ve

1877

78

savaşının etkilerinin incelenmesi.

Karadeniz'in tarafsızlığının kalktığı ve Rusya'nın Akdeniz'e inme politikasının yeniden güçlendiği görülür.

Paris sisteminin çöküşünü anlamak için bu ara süreç kritiktir.

1878

Berlin Antlaşması'nın hükümlerinin değerlendirilmesi.

Büyük toprak kayıpları yaşanmış, İngiltere Kıbrıs'ı alarak 'garantörlük' yerine 'çıkar' odaklı politikaya geçmiş ve Ermeni Meselesi uluslararası metne dahil edilmiştir.

Berlin Antlaşması'nın bir 'paylaşım' belgesi olduğu kanıtlanır.

İki antlaşmanın karşılaştırılması.

Diplomatik tutumun 'bütünlüğü koruma'dan 'kontrollü parçalama'ya evrildiği sonucuna ulaşılır.

En kapsamlı ve doğru analize ulaşmak için sentez yapılır.

Key Concept

Osmanlı Diplomasisinde Paradigma Değişimi (Garantörlükten Paylaşıma)

Hints

Osmanlı Devleti'nin 'Avrupa Devleti' sayıldığı antlaşma ile Balkanlar'da büyük toprak kaybettiği antlaşmanın tarihlerini karşılaştırın.

Practice More

Berlin Antlaşması'nın 61. maddesiyle ilk kez gündeme gelen 'Ermeni Meselesi'nin sonraki yıllarda Osmanlı diplomasisini nasıl etkilediğini araştırabilirsiniz.

Estimated Time:3m 0s

Question 170Question →

Osmanlı Devleti, $1774$ yılında Rusya ile imzaladığı Küçük Kaynarca Antlaşması'nda Kırım'ın bağımsızlığını kabul etmek zorunda kalmıştır. Ancak aynı antlaşmada, Kırım halkının dini açıdan Osmanlı halifesine bağlı kalacağı maddesi de yer almıştır.

Osmanlı Devleti'nin bu madde ile aşağıdakilerden hangisini doğrudan amaçladığı söylenebilir?

Kırım halkıyla olan dini ve kültürel bağları sürdürmeyi

Karadeniz'i yeniden bir Türk gölü haline getirmeyi

Rusya'nın Kırım üzerindeki tüm emellerine son vermeyi

Kırım'ın iç işlerinde Rusya ile ortak hareket etmeyi

Avrupa tarzı askeri ıslahatlara hız vermeyi

Show answer & explanation

Answer: Kırım halkıyla olan dini ve kültürel bağları sürdürmeyi

Answer

Osmanlı Devleti, halifelik makamının dini gücünden yararlanarak Kırım halkıyla olan dini ve kültürel bağları sürdürmeyi amaçlamıştır.

Doğru yanıt olan seçenek, Osmanlı Devleti'nin kaybettiği Müslüman tebaa ile manevi bağlarını koruma isteğini yansıtır. İlk kez bir antlaşmada halifelik makamının siyasi gücü, kaybedilen bir bölgeyle olan kültürel sürekliliği sağlamak amacıyla kullanılmıştır.

Step-by-Step Solution

Antlaşmanın içeriğini analiz etme

1774

Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım bağımsız olmuştur.

Kırım, Osmanlı'dan ayrılan ilk Müslüman toprağıdır.

Halifelik maddesinin amacını belirleme

Halkın dini açıdan halifeye bağlı kalması kararlaştırılmıştır.

Siyasi hakimiyet kaybedilse de toplumsal ve kültürel bağın korunması hedeflenmiştir.

Key Concept

Halifelik Makamının Siyasi Gücü

Hints

Kırım, halkı Müslüman olan ve Osmanlı'dan kopan ilk topraktır.

Halife, Müslümanların lideridir; bu bağı korumak ne tür bir fayda sağlar?

Padişahın dini yetkisini bir barış antlaşmasında kullanması, bölge halkıyla manevi bir köprü kurmak içindir.

Practice More

Osmanlı Devleti'nin halifelik makamını benzer şekilde kullandığı

1912

Uşi Antlaşması'nı inceleyebilirsiniz.

Estimated Time:45s

Question 171Question →

$1815$ Viyana Kongresi'nde Avrupalı büyük güçler, Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımına karşı imparatorlukların toprak bütünlüğünü korumayı amaçlayan "Metternich Sistemi"ni kabul etmişlerdir. Buna rağmen, aynı devletlerin $1827$ Navarin Olayı ile Osmanlı donanmasını yakarak Yunan isyancıların yanında yer almaları, aşağıdakilerden hangisinin en güçlü göstergesidir?

Avrupalı devletlerin Osmanlı Devleti söz konusu olduğunda Restorasyon Dönemi prensiplerinden saptığının

Osmanlı Devleti'nin Avrupalı bir devlet sayılarak Avrupa hukukuna dâhil edildiğinin

Panslavizm politikasının tüm Avrupalı devletler tarafından resmi dış politika hâline getirildiğinin

Osmanlı Devleti'nde anayasal düzene geçişin dış baskılarla hızlandığının

Avrupa'da Haçlı zihniyetiyle Kutsal İttifak'ın yeniden canlandığının

Show answer & explanation

Answer: Avrupalı devletlerin Osmanlı Devleti söz konusu olduğunda Restorasyon Dönemi prensiplerinden saptığının

Answer

Avrupalı devletlerin Osmanlı Devleti söz konusu olduğunda Restorasyon Dönemi prensiplerinden (Metternich Sistemi) saptığının göstergesidir.

Doğru yanıt olan seçenek,

1815

Viyana Kongresi ile başlayan Restorasyon Dönemi'nin en temel prensibi olan 'mevcut sınırları ve krallıkları koruma' düşüncesinin, konu Osmanlı Devleti ve Yunan isyanı olduğunda Avrupalı güçler tarafından ihlal edildiğini doğru bir şekilde tespit etmektedir. Bu durum, Avrupa diplomasisinde Osmanlı için uygulanan çifte standardın en açık örneğidir.

Step-by-Step Solution

1815

Viyana Kongresi kararlarını analiz etme

Avrupa'da milliyetçilik hareketlerine karşı çıkılması ve imparatorlukların korunması kararı (Metternich Sistemi) alınmıştır.

Restorasyon Dönemi'nin temel amacı Fransız İhtilali'nin etkilerini silmektir.

1827

Navarin Olayı'nı değerlendirme

İngiltere, Fransa ve Rusya'nın Yunan isyanını desteklemek için Osmanlı donanmasını yakması.

Avrupalı devletlerin kendi çıkarları doğrultusunda milliyetçiliği desteklediğini gösterir.

İki gelişme arasındaki çelişkiyi belirleme

Viyana'daki "koruma" prensibi Navarin'de "müdahale"ye dönüşmüştür.

Bu durum Osmanlı Devleti'ne karşı çifte standart uygulandığını kanıtlar.

Key Concept

Metternich Sistemi ve Şark Meselesi'ndeki çelişkiler

Hints

1815

Viyana Kongresi'nde milliyetçiliğe karşı alınan kararlar ile

1827

'de Yunan isyancıların desteklenmesi arasındaki tutarsızlığa odaklanın.

Practice More

Navarin Olayı'ndan sonra imzalanan ve Yunanistan'ın bağımsızlığını tanıyan

1829

Edirne Antlaşması'nı incelemek konuyu pekiştirecektir.

Estimated Time:1m 15s

Question 172Question →

$1827$ Navarin Baskını ile donanması yakılan Osmanlı Devleti, ardından başlayan savaşı kaybederek Rusya ile $1829$ yılında Edirne Antlaşması'nı imzalamak zorunda kalmıştır. Bu antlaşmanın Osmanlı Devleti açısından doğurduğu en önemli siyasi sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

Sırplara ilk kez ayrıcalık (imtiyaz) verilmesi

Yunanistan'ın bağımsız bir devlet haline gelmesi

Boğazlar meselesinin ilk kez uluslararası bir sorun haline gelmesi

Karadeniz'in bir "Türk gölü" olma özelliğini kesin olarak kaybetmesi

Mısır Sorunu'nun bir iç mesele olmaktan çıkıp dış soruna dönüşmesi

Show answer & explanation

Answer: Yunanistan'ın bağımsız bir devlet haline gelmesi

Answer

Edirne Antlaşması'nın en önemli sonucu Yunanistan'ın bağımsızlığını kazanarak Osmanlı Devleti'nden ayrılan ilk millet olmasıdır.

Edirne Antlaşması (

1829

), Osmanlı Devleti'nin dağılma döneminde imzaladığı en kritik belgelerden biridir. Bu antlaşma ile Osmanlı tarihinde ilk kez bir azınlık grubu (Yunanlılar) tam bağımsızlık kazanmıştır. Bu durum, imparatorluğun çok uluslu yapısına yönelik milliyetçilik tehdidinin somutlaştığı en önemli dönüm noktasıdır.

Step-by-Step Solution

Antlaşmanın tarihini ve bağlamını belirleme

1829

Edirne Antlaşması,

1827

Navarin olayından sonraki Osmanlı-Rus Savaşı'nı bitiren belgedir.

Soruda verilen zaman dilimi ve olaylar arasındaki neden-sonuç ilişkisini kurmak için gereklidir.

Antlaşmanın maddelerini ve etkilerini analiz etme

Bu antlaşma ile Yunanlılar bağımsızlık, Sırplar ise özerklik kazanmıştır.

Osmanlı'nın toprak bütünlüğüne yönelik en ağır darbelerden birini belirlemek için gereklidir.

Doğru sonucu seçme

Yunanistan'ın bağımsız bir devlet olması, Osmanlı parçalanma sürecinin hızlandığını gösterir.

Milliyetçilik akımının Osmanlı üzerindeki ilk somut başarısıdır.

Key Concept

Osmanlı Devleti'nde milliyetçilik isyanları sonucunda bağımsızlık kazanan ilk azınlık Yunanlılardır (

1829

Edirne Antlaşması).

Hints

Osmanlı Devleti'nden bağımsızlık kazanan ilk topluluğu hatırlayın.

Navarin'de Osmanlı donanmasının yakılmasına neden olan olay Yunan isyanıdır.

Practice More

Yunan isyanının ardından ortaya çıkan Mısır Sorunu ve Hünkâr İskelesi Antlaşması'nı inceleyerek 'Stratejik Denge Politikasını' pekiştirebilirsiniz.

Estimated Time:50s

Question 173Question →

$1787-1792$ yılları arasında devam eden Osmanlı-Rus ve Avusturya savaşları sürerken, $1789$ yılında Avrupa'da patlak veren Fransız İhtilali'nin getirdiği 'milliyetçilik' akımı çok uluslu bir yapıya sahip olan Avusturya'yı tedirgin etmiştir. Kendi topraklarında çıkabilecek isyanlardan çekinen Avusturya, savaştan çekilerek Osmanlı Devleti ile barış masasına oturmuştur.

Buna göre, Avusturya'nın savaştan çekilmesi sonucunda Osmanlı Devleti ile imzaladığı antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

Ziştovi Antlaşması

Yaş Antlaşması

Küçük Kaynarca Antlaşması

Belgrad Antlaşması

Pasarofça Antlaşması

Show answer & explanation

Answer: Ziştovi Antlaşması

Answer

Ziştovi Antlaşması

Doğru cevap olan Ziştovi Antlaşması,

1787-1792

savaşları sırasında

1789

Fransız İhtilali'nin etkisiyle Avusturya'nın savaştan çekilmesi sonucunda

1791

yılında imzalanmıştır. Bu antlaşma ile Avusturya, aldığı yerleri geri vermiş ve Osmanlı Devleti ile uzun süreli bir barış dönemine girmiştir.

Step-by-Step Solution

Soru kökündeki zaman dilimini ve dış siyasi gelişmeyi analiz etmek

1789

Fransız İhtilali'nin çok uluslu imparatorlukları (Avusturya gibi) tehdit ettiği belirlendi.

Fransız İhtilali'nin 'milliyetçilik' akımı, Avusturya'nın iç güvenliğini korumak için savaştan çekilmesine neden olmuştur.

Söz konusu dönemde Avusturya ile imzalanan antlaşmayı belirlemek

1791

yılında imzalanan Ziştovi Antlaşması tespit edildi.

Osmanlı-Avusturya savaşlarını sona erdiren ve ihtilal sonrası imzalanan belge budur.

Key Concept

Fransız İhtilali'nin Diplomasiye Etkisi ve Ziştovi Antlaşması

Hints

Antlaşmanın imzalanmasına neden olan temel dış faktör

1789

Fransız İhtilali'dir.

Bu antlaşma Osmanlı Devleti ile Avusturya arasında imzalanan son büyük barış antlaşmalarından biridir.

Avusturya, milliyetçilik akımından korktuğu için savaştan çekilmiştir; bu antlaşma

1791

tarihlidir.

Practice More

Ziştovi Antlaşması'ndan bir yıl sonra Rusya ile imzalanan ve Kırım'ın Rusya'ya ait olduğunu tescilleyen Yaş Antlaşması'nı incelemek faydalı olacaktır.

Estimated Time:50s

Question 174Question →

Osmanlı Devleti’nin $19$ . yüzyıl diplomasisinde "Avrupa Hukuku’ndan yararlanma" ve "toprak bütünlüğünün Avrupalı devletlerce garanti edilmesi" prensipleri stratejik birer dayanak teşkil etmiştir. Ancak yüzyılın son çeyreğine gelindiğinde, uluslararası konjonktürün değişmesiyle bu "garanti" sistemi çökmüş, yerini Osmanlı topraklarının paylaşımını öngören yeni bir statüko almıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nin $1856$ Paris Antlaşması ile elde ettiği "Avrupalı devletlerin garantörlüğü" statüsünün hukuken sona erdiğini ve imparatorluğun parçalanma sürecinin uluslararası bir mutabakatla hızlandığını gösteren temel gelişmedir?

1878

Berlin Antlaşması ile Sırbistan, Karadağ ve Romanya’nın bağımsızlığının tanınması ve statükonun "Osmanlı’nın korunması" yerine "Osmanlı’nın paylaşılması" üzerine kurgulanması.

1856

Paris Antlaşması sonucunda Sırbistan, Karadağ ve Romanya'nın bağımsızlık kazanarak Avrupa hukuk sistemine dahil edilmesi.

1774

Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım'ın bağımsız olması ve Rusya'nın Osmanlı Ortodoksları üzerinde koruyuculuk hakkı elde etmesi.

1829

Edirne Antlaşması ile Yunanistan'ın bağımsızlığının kabul edilmesi ve Rusya'nın Akdeniz'e inme yolunda stratejik üstünlük sağlaması.

1838

Balta Limanı Ticaret Sözleşmesi ile Osmanlı Devleti'nin Avrupa'nın "açık pazarı" haline gelerek yerli sanayinin çöküş sürecine girmesi.

Show answer & explanation

Answer: $1878$ Berlin Antlaşması ile Sırbistan, Karadağ ve Romanya’nın bağımsızlığının tanınması ve statükonun "Osmanlı’nın korunması" yerine "Osmanlı’nın paylaşılması" üzerine kurgulanması.

Answer

1878

Berlin Antlaşması ile Sırbistan, Karadağ ve Romanya'nın bağımsızlığının tanınması,

1856

Paris Antlaşması ile kurulan Osmanlı toprak bütünlüğü garantisinin resmen sona erdiğini kanıtlar.

Osmanlı Devleti,

1856

Paris Antlaşması ile bir Avrupa devleti sayılmış ve toprak bütünlüğü Avrupalı devletlerin garantisi altına alınmıştır. Ancak

1877-1878

Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) sonrası imzalanan Berlin Antlaşması ile bu garantörlük sistemi fiilen ve hukuken çökmüştür. Sırbistan, Karadağ ve Romanya'nın bağımsızlığı ile Osmanlı'nın parçalanma süreci hızlanmış, statüko Osmanlı'nın korunmasından ziyade paylaştırılması yönünde değişmiştir.

Step-by-Step Solution

Dönemsel analiz yapılması

Soruda bahsedilen "garanti" sistemi

1856

Paris Antlaşması'dır. Bu sistemin ne zaman sona erdiği araştırılmalıdır.

19

. yüzyıl diplomasisinin temel taşlarını ayırt etmek.

Berlin Antlaşması'nın (

1878

) niteliğini inceleme

1878

Berlin Antlaşması ile üç Balkan devleti tam bağımsız olmuş, Ermeni meselesi uluslararasılaşmış ve İngiltere gibi devletler artık Osmanlı bütünlüğünü savunmaktan vazgeçmiştir.

Diplomatik statü değişikliğinin belgesini tespit etmek.

Çeldiricileri eleme

1856

(Paris) süreci başlatandır, bitiren değildir.

1774

ise bir önceki yüzyıla aittir.

Kronolojik ve içeriksel hataları ayıklamak.

Key Concept

Osmanlı Diplomasisinde Garantörlükten Paylaşım Planına Geçiş

Hints

1856

Paris Antlaşması'nın sağladığı "toprak bütünlüğü garantisi" hangi büyük savaştan sonra imzalanan antlaşma ile tamamen terk edilmiştir?

Practice More

Balkanlardaki bağımsızlık süreçlerini (

1829

1878

1908

1912

) kronolojik bir tablo üzerinden incelemek bu tür soruların çözümünü kolaylaştıracaktır.

Estimated Time:2m 30s

Question 175Question →

$1718$ Pasarofça Antlaşması ile başlayan Lale Devri'nde, Osmanlı Devleti tarihinde bir ilk olarak Paris, Viyana ve Varşova gibi Avrupa başkentlerine geçici elçiler gönderilmiştir. Bu elçilerden biri olan Yirmisekiz Mehmet Çelebi'nin hazırladığı "Sefaretname" adlı eser, dönemin ıslahat hareketlerine yön veren en önemli belgelerden biri olmuştur.

Bu bilgilere dayanarak, $XVIII.$ yüzyılın başındaki bu diplomatik girişimin Osmanlı devlet felsefesinde aşağıdakilerden hangisini simgelediği söylenebilir?

Avrupa'nın üstünlüğünün kabul edildiğini ve Batı'daki teknik/kültürel modellerin örnek alınmaya başlandığını

Fetih politikasının terk edilerek İslam dünyasındaki dini liderlik (halifelik) iddiasından tamamen vazgeçildiğini

Avrupa'da yeni başlayan Milliyetçilik isyanlarını yerinde inceleyerek eyalet sistemini bu akıma göre düzenlemeyi

Ekonomik krizden kurtulmak amacıyla Avrupa bankalarından ilk dış borçlanma görüşmelerinin başlatılmasını

Yeniçeri Ocağı'nı tamamen tasfiye etmek için Avrupa devletlerinden askeri ittifak ve ordu desteği istenmesini

Show answer & explanation

Answer: Avrupa'nın üstünlüğünün kabul edildiğini ve Batı'daki teknik/kültürel modellerin örnek alınmaya başlandığını

Answer

Osmanlı Devleti'nin Avrupa'nın üstünlüğünü kabul ederek Batı'daki teknik ve kültürel modelleri örnek almaya başladığını gösteren seçenek doğrudur.

Osmanlı Devleti,

XVIII.

yüzyılın başlarına kadar kendini Avrupa'dan üstün gördüğü için Batı'daki gelişmeleri takip etmeye ihtiyaç duymamıştır. Ancak Pasarofça Antlaşması ile yaşanan büyük mağlubiyet, devlet adamlarını Avrupa'daki teknik ve kültürel ilerlemeleri incelemeye yöneltmiştir. İlk kez açılan geçici elçilikler ve bu elçilerin getirdiği bilgiler (Sefaretnameler), Osmanlı'nın "üstünlük" iddiasından vazgeçip "modernleşme" (Batılılaşma) yoluna girdiğinin en açık kanıtıdır.

Step-by-Step Solution

Dönemin siyasi koşullarını analiz et.

1718

Pasarofça Antlaşması ile Osmanlı'nın Avrupa'yı askeri yollarla yenemeyeceği ve kaybettiği toprakları geri alamayacağı anlaşılmıştır.

Bu durum devletin dış politikasını "fetih"ten "savunma ve denge"ye kaydırmıştır.

Elçilik faaliyetlerinin amacını belirle.

Avrupa'ya gönderilen elçilerin temel görevi, Batı'daki askeri, teknik ve sosyal yenilikleri rapor etmektir.

Yirmisekiz Mehmet Çelebi'nin Paris Sefaretnamesi, Osmanlı'nın modernleşme sürecindeki ilk somut yol haritalarından biridir.

Devlet felsefesindeki değişimi yorumla.

Geleneksel "tek taraflı üstünlük" anlayışı yıkılmış, Batılılaşma (modernleşme) süreci başlamıştır.

Batı'ya açılan pencere olan elçilikler, Osmanlı'nın artık Avrupa'yı bir "örnek" olarak gördüğünü simgeler.

Key Concept

Osmanlı Devleti'nde Batılılaşma Sürecinin Başlangıcı ve Diplomasi Değişimi

Hints

Osmanlı Devleti neden Avrupa'ya ilk kez elçi gönderme ihtiyacı duymuş olabilir?

Lale Devri'ndeki 'Batıya açılan pencere' kavramını düşünün; bu pencereden neyi görmek istiyorlardı?

Sefaretnameler sadece diplomatik mektuplar değil, aynı zamanda Avrupa'daki parklar, kütüphaneler, ordular ve fabrikalar hakkında raporlar içeriyordu.

Practice More

Yirmisekiz Mehmet Çelebi'nin Paris Sefaretnamesi'nin, Osmanlı'da ilk matbaanın (İbrahim Müteferrika) kurulmasına nasıl zemin hazırladığını araştırabilirsiniz.

Estimated Time:1m 15s

Question 176Question →

Osmanlı Devleti'nin $XVII.$ yüzyıldaki (Duraklama Dönemi) dış politikası ve askeri mücadeleleri incelendiğinde; kuzey yönlü genişleme ve Ukrayna (Kazak) toprakları üzerindeki hâkimiyet mücadelesi yeni bir diplomatik sürecin kapısını aralamıştır.

$1681$ yılında Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın seferleri sonucunda imzalanan, Osmanlı Devleti ile Rusya arasındaki ilk resmi antlaşma olma özelliğini taşıyan ve iki devlet arasındaki sınırı Özi (Dnyepr) Nehri olarak belirleyen diplomatik gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

Bahçesaray (Çehrin) Antlaşması

1700

İstanbul Antlaşması

Prut Antlaşması

Küçük Kaynarca Antlaşması

Yaş Antlaşması

Show answer & explanation

Answer: Bahçesaray (Çehrin) Antlaşması

Answer

Bahçesaray (Çehrin) Antlaşması

Doğru cevap olan Bahçesaray (Çehrin) Antlaşması,

1681

yılında imzalanmış olup Osmanlı Devleti ile Rus Çarlığı arasındaki ilk resmi sınır ve barış düzenlemesidir. Bu antlaşma ile her iki devlet de Özi Nehri'ni sınır kabul etmiş ve Ukrayna Kazakları üzerindeki hâkimiyet alanlarını netleştirmiştir.

Step-by-Step Solution

Dönem Analizi Yapma

Soruda belirtilen

XVII.

yüzyıl (Duraklama) ve

1681

tarihi, Osmanlı-Rus ilişkilerinin resmi başlangıç evresini işaret eder.

Seçeneklerdeki diğer antlaşmaların (İstanbul, Prut, Küçük Kaynarca, Yaş) hangi yüzyıllara ait olduğunu belirlemek kronolojik hatayı önler.

Anahtar Kavramları Eşleştirme

'Rusya ile ilk resmi antlaşma' ve 'Özi Nehri sınırı' bilgileri Bahçesaray Antlaşması ile örtüşmektedir.

Tarih sorularında 'ilk' ve 'en' gibi ifadeler ayırt edici temel bilgilerdir.

Key Concept

Osmanlı-Rus Diplomatik İlişkilerinin Başlangıcı

Hints

Antlaşmanın diğer adı, Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın kuşattığı Ukrayna'daki bir kaleden gelmektedir.

Practice More

Bu antlaşmadan sonra Rusya'nın Osmanlı aleyhine katıldığı ilk büyük ittifak olan 'Kutsal İttifak' sürecini ve sonrasındaki İstanbul Antlaşması'nı inceleyiniz.

Estimated Time:1m 15s

Question 177Question →

Osmanlı Devleti'nin $18$ . yüzyılın sonunda ( $1787-1792$ ) Rusya ve Avusturya ittifakına karşı yürüttüğü savaşların sona erme süreçleri incelendiğinde; Avusturya'nın $1791$ Ziştovi Antlaşması ile işgal ettiği topraklardan çekilerek savaş öncesi sınırlarına (statüko) dönmesi, buna karşın Rusya'nın $1792$ Yaş Antlaşması ile Kırım'ın kendisine ait olduğunu Osmanlı Devleti'ne resmen onaylatması arasındaki bu keskin tutum farkının temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Avusturya'nın Fransız İhtilali ile yayılan milliyetçilik akımının kendi çok uluslu yapısını tehdit etmesinden çekinmesi, Rusya'nın ise Karadeniz'deki genişleme stratejisini bu süreçte tamamlamaya odaklanması

İngiltere ve Prusya'nın Avusturya üzerinde kurduğu askeri baskı sonucunda geri adım atılması, Rusya'nın ise Akdeniz'deki donanma üstünlüğü sayesinde Osmanlı'yı barışa zorlaması

Nizam-ı Cedid ordusunun Avusturya karşısında kazandığı askeri başarıların Avusturya'yı barışa mecbur etmesi, Rusya'nın ise sadece Doğu cephesindeki ilerleyişini korumak istemesi

Avusturya'nın Prusya ile girdiği 'Yedi Yıl Savaşları' nedeniyle cepheyi kapatmak zorunda kalması, Rusya'nın ise Kutsal İttifak desteğiyle Boğazlar'a yönelmesi

Osmanlı Devleti'nin Avusturya'ya tanıdığı geniş çaplı yeni kapitülasyonların sınır kayıplarını telafi etmesi, Rusya'nın ise Balkanlar'da bağımsız bir Grek devleti kurma hedefine ulaşması

Show answer & explanation

Answer: Avusturya'nın Fransız İhtilali ile yayılan milliyetçilik akımının kendi çok uluslu yapısını tehdit etmesinden çekinmesi, Rusya'nın ise Karadeniz'deki genişleme stratejisini bu süreçte tamamlamaya odaklanması

Answer

Avusturya'nın çok uluslu yapısını tehdit eden Fransız İhtilali ve milliyetçilik akımı nedeniyle statükoya dönmesi, Rusya'nın ise stratejik hedefi olan Kırım'ı resmileştirmesi.

Avusturya,

1789

Fransız İhtilali ile ortaya çıkan milliyetçilik düşüncesinin kendi sınırları içindeki halkları ayaklandırmasından endişe duyarak, galip durumda olmasına rağmen Ziştovi Antlaşması (

1791

) ile aldığı yerleri geri vermiş ve savaştan çekilmiştir. Rusya ise bu siyasi boşluğu değerlendirerek Yaş Antlaşması (

1792

) ile Kırım'ın kendisine ait olduğunu Osmanlı Devleti'ne kabul ettirmiş ve 'Dağılma Dönemi'ne giden süreci hızlandırmıştır.

Step-by-Step Solution

Dönemin küresel olaylarını analiz et

1789

Fransız İhtilali'nin savaş devam ederken gerçekleştiği tespit edilir.

Uluslararası ilişkilerdeki büyük kırılmaların yerel savaşlar üzerindeki etkisini anlamak için gereklidir.

Avusturya'nın devlet yapısını değerlendir

Avusturya'nın çok uluslu (Alman, Macar, Sırp vb.) bir imparatorluk olduğu belirlenir.

Milliyetçilik akımının neden Avusturya için Rusya'dan daha büyük bir tehdit olduğunu açıklamak için kritiktir.

Antlaşma sonuçlarını karşılaştır

Ziştovi'nin 'statüko' (eskisine dönüş), Yaş'ın ise 'toprak kaybının onayı' olduğu görülür.

İki devletin farklı diplomatik yollar izlemesinin ardındaki temel motivasyonu ortaya çıkarır.

Key Concept

Fransız İhtilali'nin Diplomasiye Etkisi ve Denge Politikası Öncesi Süreç

Hints

1789

yılında Avrupa'da başlayan ve çok uluslu imparatorlukları temelden sarsan büyük olayı düşünün.

Practice More

III. Selim dönemi ıslahatlarının neden 'Nizam-ı Cedid' adıyla anıldığını ve bu savaşların bu ıslahatlara nasıl zemin hazırladığını araştırabilirsiniz.

Estimated Time:3m 0s

Question 178Question →

Osmanlı Devleti'nin Duraklama Dönemi ( $XVII.$ yüzyıl) boyunca yürüttüğü askeri faaliyetler ve dış politika gelişmeleri sonucunda; hem doğuda hem de batıda ulaştığı en geniş sınırları temsil eden antlaşma çifti aşağıdakilerden hangisidir?

Doğu: Ferhat Paşa Antlaşması - Batı: Bucaş Antlaşması

Doğu: Kasr-ı Şirin Antlaşması - Batı: Karlofça Antlaşması

Doğu: Amasya Antlaşması - Batı: Zitvatorok Antlaşması

Doğu: Nasuh Paşa Antlaşması - Batı: Vasvar Antlaşması

Doğu: Serav Antlaşması - Batı: İstanbul Antlaşması (

1700

)

Show answer & explanation

Answer: Doğu: Ferhat Paşa Antlaşması - Batı: Bucaş Antlaşması

Answer

Doğu'da Ferhat Paşa ve Batı'da Bucaş antlaşmalarını içeren seçenek doğrudur.

Osmanlı Devleti, Duraklama Dönemi'nde hala fetihler yapmaya devam etmiştir.

1590

Ferhat Paşa Antlaşması doğuda (İran'a karşı),

1672

Bucaş Antlaşması ise batıda (Lehistan'a karşı) ulaşılan en son ve en geniş toprak sınırlarını belirler.

Step-by-Step Solution

Doğu sınırlarını analiz et.

İran (Safeviler) ile yapılan savaşlar sonunda

1590

Ferhat Paşa Antlaşması ile Azerbaycan ve Gürcistan gibi yerler alınarak doğuda en geniş sınırlara ulaşıldığı tespit edilir.

Ferhat Paşa, Osmanlı'nın doğudaki gücünün zirvesidir.

Batı sınırlarını analiz et.

1672

Bucaş Antlaşması ile Lehistan'dan Podolya'nın alınarak batıda en geniş sınırlara ulaşıldığı tespit edilir.

Bucaş, Osmanlı'nın batıda toprak kazandığı son önemli antlaşmadır.

Key Concept

Osmanlı Devleti'nin

XVII.

yüzyıldaki genişleme limitleri

Hints

Osmanlı'nın doğuda İran, batıda ise Lehistan (Polonya) ile imzaladığı antlaşmaları düşünün.

Batıdaki antlaşma, Osmanlı'nın toprak kazandığı son büyük antlaşma olarak da bilinir.

Doğuda Azerbaycan'ın Osmanlı'ya geçtiği

1590

antlaşması ile batıda Podolya'nın alındığı

1672

antlaşmasını eşleştirin.

Practice More

Osmanlı'nın batıda kazandığı son kale olan Uyvar'ın hangi antlaşma ile alındığını (Vasvar) incelemek faydalı olacaktır.

Estimated Time:45s

Question 179Question →

Osmanlı Devleti'nin $19$ . yüzyıldaki siyasi tarihinde milliyetçilik akımının etkisiyle başlayan isyanlar, devletin idari yapısında önemli değişimlere yol açmıştır. $1804$ yılında başlayan Sırp İsyanı sonucunda, Osmanlı Devleti'nin bir Balkan topluluğuna ilk kez siyasi "imtiyaz" (ayrıcalık) tanıdığı antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?

Yaş Antlaşması

Edirne Antlaşması

Bükreş Antlaşması

Berlin Antlaşması

Küçük Kaynarca Antlaşması

Show answer & explanation

Answer: Bükreş Antlaşması

Answer

Bükreş Antlaşması (

1812

), Osmanlı Devleti'nin Sırp isyancıların taleplerini kabul ederek bir azınlık grubuna ilk kez siyasi ayrıcalık (imtiyaz) tanıdığı antlaşmadır.

Bükreş Antlaşması (

1812

), Osmanlı Devleti'nde milliyetçilik hareketleri sonucunda bir azınlığa (Sırplara) siyasi ayrıcalık verilen ilk uluslararası belgedir. Bu durum Osmanlı'nın dağılma sürecindeki ilk önemli siyasi tavizlerden biridir.

Step-by-Step Solution

Siyasi sürecin başlangıcını belirleme

1804

Sırp İsyanı'nın başlaması.

Milliyetçilik akımıyla başlayan isyanın siyasi bir sonuca bağlanması gerekir.

Hukuki statülerin seviyelerini karşılaştırma

İmtiyaz (Ayrıcalık) < Özerklik (İç işlerinde serbestlik) < Bağımsızlık.

Soru bizden 'ilk basamak' olan imtiyazı istemektedir.

Antlaşmaları kronolojik ve içeriksel olarak eşleştirme

Bükreş (

1812

) = İmtiyaz, Edirne (

1829

) = Özerklik, Berlin (

1878

) = Bağımsızlık.

Sırpların hak kazanma süreci bu üç temel antlaşma üzerinden şekillenmiştir.

Key Concept

Sırp İsyanı ve Hak Kazanma Süreci

Hints

Sırpların bağımsızlığa giden yolu 'İmtiyaz - Özerklik - Bağımsızlık' sırasıyla üç farklı antlaşma ile gerçekleşmiştir.

Söz konusu antlaşma, Napolyon'un Rusya seferi (

1812

) nedeniyle Rusya'nın Osmanlı ile savaşı hızlıca bitirmek istemesi sonucu imzalanmıştır.

Bu antlaşma ile Osmanlı tarihinde ilk kez bir azınlık topluluğu siyasi bir ayrıcalık kazanmış ve isyan süreci resmi bir statü almıştır.

Practice More

Yunanistan'ın bağımsızlığını kazandığı Edirne Antlaşması ile Sırpların özerklik kazanma sürecini karşılaştırabilirsiniz.

Estimated Time:45s

Question 180Question →

Osmanlı Devleti'nin Kuruluş Dönemi'nde, I. Murad döneminde Sazlıdere Savaşı ile Bizans'tan alınan Edirne'nin kısa süre sonra başkent yapılması, devletin stratejik yönetim anlayışında önemli bir dönüm noktasıdır.

Bu durumun temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Balkanlardaki fetih hareketlerini daha yakından yönetmek ve bölgede kalıcılığı sağlamak

Anadolu Türk siyasi birliğini barışçıl yollarla kesin olarak tamamlamak

Halifelik makamının manevi gücünden yararlanarak İslam dünyasında liderliği ele geçirmek

Donanma gücünü kullanarak Ege ve Akdeniz ticaret yollarını tam kontrol altına almak

İlmiye sınıfının devlet yönetimindeki etkinliğini azaltarak merkezi otoriteyi güçlendirmek

Show answer & explanation

Answer: Balkanlardaki fetih hareketlerini daha yakından yönetmek ve bölgede kalıcılığı sağlamak

Answer

Balkanlardaki fetih hareketlerini daha yakından yönetmek ve bölgede kalıcılığı sağlamak

Osmanlı Devleti, 'Cihat ve Gaza' anlayışı doğrultusunda batı yönlü bir genişleme stratejisi izlemiştir. Başkentlerin sürekli batıya (İznik, Bursa ve nihayetinde Edirne) taşınması, fetihlerin sevk ve idaresini kolaylaştırmak, ordunun lojistik ihtiyacını daha kısa sürede karşılamak ve fethedilen topraklardaki egemenliği pekiştirmek içindir. Edirne'nin başkent olması, Osmanlı'nın bir Balkan devleti olma yolundaki en somut adımıdır.

Step-by-Step Solution

Edirne'nin coğrafi konumunu analiz etme

Edirne, Trakya bölgesinde (Rumeli) yer alan, Balkanlar'a açılan kapı niteliğinde stratejik bir şehirdir.

Başkent seçiminde coğrafi konum, askeri operasyonların hızı ve lojistik destek için belirleyicidir.

I. Murad dönemindeki askeri hedefleri değerlendirme

Bu dönemde Osmanlı Devleti'nin ana hedefi Balkanlar'da yayılmak ve Bizans'ın Avrupa ile bağını kesmektir.

Sazlıdere, Çirmen ve I. Kosova gibi savaşlar bu hedefin parçasıdır.

Başkent değişikliğinin siyasi sonucunu yorumlama

Merkezin Bursa'dan Edirne'ye taşınması, devletin 'uç' beyliği karakterinden Balkanlar'da bir 'imparatorluk' kurma vizyonuna geçişini simgeler.

Başkentin cepheye yakın olması, ordunun sevk ve idaresini kolaylaştırır.

Key Concept

Osmanlı Devleti'nin Kuruluş Dönemi'nde başkentlerin fetih yönüne paralel olarak (Söğüt-Bursa-İznik-Edirne) batıya taşınması ve Rumeli'de kalıcılık stratejisi.

Hints

Osmanlı başkentlerinin (Söğüt, Bursa, Edirne) ortak özelliği, hepsinin bir önceki başkente göre daha 'batıda' olmasıdır.

Practice More

Osmanlı'nın Rumeli'deki ilk toprak parçası olan Çimpe Kalesi ile Edirne'nin başkent yapılması arasındaki stratejik bağı inceleyiniz.

Estimated Time:50s

PreviousPage 9 / 14Next

Osmanlı Devleti Siyasi Tarihi

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More