Türk-İslam Tarihi

Türk-İslam devletlerinde topraklar genel olarak "Miri Arazi" (devlete ait topraklar) ve "Mülk Arazi" (şahıslara ait topraklar) olarak ikiye ayrılırdı. Miri arazilerin en önemli kullanım biçimlerinden biri olan İkta Sistemi'nin işleyişi ve sonuçları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu sistemin özelliklerinden biri değildir?

751 yılında Orta Asya'da Çin yayılmacılığına karşı Abbasi Devleti ile omuz omuza savaşan Karluk Türkleri, bu zaferin ardından kitleler hâlinde İslamiyet'i benimsemeye başlamıştır. Türklerin sadece siyasi müttefiklik kurmakla kalmayıp, bu yeni dini bir medeniyet dairesi olarak kabul etmelerinde Abbasilerin izlediği yönetim anlayışı kritik rol oynamıştır. Buna göre, Türklerin İslamiyet'e geçiş sürecini hızlandıran ve bu dini gönüllü bir tercihe dönüştüren temel unsur aşağıdakilerden hangisidir?

Gazneliler, Türk-İslam tarihinde hem askeri başarıları hem de bilim ve edebiyata verdikleri önemle tanınırlar. Sultan Mahmut döneminde, dönemin en ünlü şairlerinden biri olan Firdevsi tarafından Farsça olarak kaleme alınan, içeriğinde 'Afrasiyab' karakteri ile Saka hükümdarı Alp Er Tunga'nın anlatıldığı ve hükümdara takdim edilen eser, devletin kültürel zenginliğini göstermesi bakımından önemlidir. Yukarıda özellikleri belirtilen bu eser aşağıdakilerden hangisidir?

Gazneli Devleti, başlangıçta Samanoğulları Devleti'nin bir valiliği olarak ortaya çıkmış; ancak zamanla geniş bir coğrafyaya yayılarak çok uluslu bir imparatorluk yapısına bürünmüştür. Bu süreçte Gazneli sultanları, özellikle orduda ve yüksek bürokraside "Gulam" (köle) kökenli askerlere ve yöneticilere ağırlık vermiş, "Gulam-ı Saray" adıyla hükümdara doğrudan bağlı profesyonel bir muhafız birliği oluşturmuşlardır.

Gazneli Devleti'nde uygulanan bu askeri ve idari yapılanma modelinin temel siyasi gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Büyük Selçuklu Devleti'nde meliklerin (şehzadelerin) eğitimi için eyaletlere gönderilmesi ve yanlarına 'Atabey' adı verilen tecrübeli devlet adamlarının görevlendirilmesi uygulaması, merkezi otoritenin zayıfladığı dönemlerde aşağıdakilerden hangisine doğrudan zemin hazırlamıştır?

Türk-İslam devletlerinde ordu teşkilatının temel yapı taşlarından birini oluşturan bu sistemde; savaşlarda esir alınanlar veya küçük yaşta satın alınan çocuklar, "Gulamhane" denilen merkezlerde askeri ve idari bir eğitimden geçirilirlerdi. Bu sistemle yetişen ve doğrudan hükümdarın korumalığını yapan askerlere, hizmetlerinin karşılığı olarak devlet hazinesinden yılda dört kez maaş ödenirdi.

Buna göre; Türk-İslam devletlerinde doğrudan saraya bağlı olan ve "bistegâni" adı verilen maaşı alan askeri birlik aşağıdakilerden hangisidir?

Abbasi Devleti'nin merkezi otoritesinin zayıflamasıyla ortaya çıkan Tevâif-i Mülüklerden biri olan İhşidiler (Akşitler), $935-969$ yılları arasında Mısır'da hüküm sürmüştür. Bu devletin Türk-İslam dünyasındaki yerini belirleyen en önemli ve ayırt edici özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam devletlerinde uygulanan toprak sistemi ve ekonomik hayatın işleyişi ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Selçuklu geleneklerini sürdüren ve kendilerini bu geleneğin mirasçısı sayan Harzemşahlar, Moğol istilası karşısında İslam dünyasının doğu kalkanı görevini üstlenmişlerdir. Ancak Türkiye Selçuklu Devleti ile yaşanan toprak anlaşmazlıkları sonucunda gerçekleşen $1230$ Yassı Çemen Savaşı sonrasında bu kalkanın parçalanması, Anadolu'nun savunma stratejisinde telafisi zor bir açık yaratmıştır. Bu durumun Anadolu'nun siyasi geleceği açısından doğurduğu en kritik sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

Büyük Selçuklu Devleti'nde Sultan Melikşah'ın vefatından sonra yaşanan Fetret Dönemi'ne son vererek devleti yeniden eski gücüne ulaştıran Sultan Sancar, 'Son Büyük Selçuklu Sultanı' olarak kabul edilir. Ancak onun döneminde yaşanan bir askeri mağlubiyet, devletin merkezi otoritesinin çökmesine ve parçalanma sürecine girmesine neden olmuştur.

Söz konusu bu askeri gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

Gazneli Devleti'nde yönetici kesim ve ordunun temelini Türkler oluştururken; halkın büyük çoğunluğu Hint, Afgan ve Fars gibi farklı etnik kökenlere sahip gruplardan meydana gelmiştir. Bu toplumsal yapının bir yansıması olarak sarayda ve orduda Türkçe konuşulurken, resmî yazışmalarda Farsça, bilimsel çalışmalarda ise Arapça kullanılmıştır. Gaznelilerdeki bu heterojen (çok uluslu) yapı ve dil farklılığı, aşağıdakilerden hangisine zemin hazırlamıştır?

Büyük Selçuklu Devleti'nde başarıyla uygulanan ikta sistemi; mülkiyeti devlete ait olan arazilerin, vergi gelirleri karşılığında devlet görevlilerine ve ordu mensuplarına maaş olarak verilmesidir. Bu sistemde köylü, toprağı işlemek ve vergisini ikta sahibine ödemekle yükümlüyken; ikta sahibi de bölgenin güvenliğini sağlamak ve orduya $cebelü$ adı verilen atlı askerler yetiştirmek zorundaydı.

İkta sisteminin bu özellikleri ve işleyişi dikkate alındığında, uygulamanın devlet yönetimine sağladığı katkılar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

Karahanlılar Devleti’nde uygulanan;

I. Devletin doğu kanadının "Arslan Han", batı kanadının ise "Buğra Han" unvanlı hükümdarlarca yönetilmesi,
II. Eğitimde burslu sistemin uygulandığı medreselerin ve sağlık hizmeti sunan bimaristanların açılması,
III. Resmî yazışmalarda Hakaniye Türkçesinin kullanılması ve ticari yollarda ribat adı verilen kurumların inşa edilmesi

gibi özellikler dikkate alındığında, bu devletle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılamaz?

Timur Devleti hükümdarı Emir Timur'un $1391$ Kondurca ve $1395$ Terek Savaşları ile Altın Orda Devleti'ne vurduğu darbeler, Türk-İslam dünyasındaki siyasi dengeleri derinden sarsmıştır.

Timur'un bu faaliyetlerinin, uzun vadede dünya tarihi üzerinde bıraktığı en kritik etki aşağıdakilerden hangisidir?

Karahanlılar, İslamiyet'i kabul etmelerine rağmen Orta Asya Türk geleneklerine ve milli kimliklerine sıkı sıkıya bağlı kalmışlar; kendilerini İran şairi Firdevsî'nin Şehnâme adlı eserinde Türk hükümdarı Alp Er Tunga ile özdeşleştirilen 'Afrasiyab' soyuna dayandırmışlardır.

Karahanlılar'ın bu tutumu;
I. Hakimiyet sahasındaki Fars kültürüne karşı milli bir direnç oluşturma,
II. Siyasi meşruiyetini köklü ve destansı bir kökene dayandırma,
III. İslam dünyasının dini liderliğini Türk soyu üzerinden kanıtlama

amaçlarından hangilerini gerçekleştirmeye yöneliktir?

Büyük Selçuklu Devleti'nde meliklerin (hükümdar oğullarının) eğitimi ve eyaletlerde yönetim tecrübesi kazanmaları amacıyla yanlarına atanan, aynı zamanda gittikleri bölgelerde geniş yetkilere sahip olan tecrübeli devlet adamlarına verilen unvan aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıdaki tabloda Türk-İslam dünyasında yetişmiş bazı bilim insanları ve bu kişilere ait unvan/çalışma eşleştirmesi verilmiştir:

Tabloda X ile gösterilen yere getirilmesi gereken isim aşağıdakilerden hangisidir?

Türk-İslam dünyasında bilim ve sanata verdiği önemle tanınan Gazneli Mahmut, sarayında çok sayıda alimi himaye etmiş ve onlara çalışma imkânı sunmuştur. Gazneli Mahmut'un, "Sarayımın en değerli hazinesi" diyerek onurlandırdığı ve Hindistan seferlerine de yanında götürdüğü dünyaca ünlü astronom ve matematikçi aşağıdakilerden hangisidir?

1187 yılında gerçekleşen Hıttin Savaşı ile Kudüs'ü Haçlılardan geri alan ve İslam dünyasında büyük bir ün kazanan Selahaddin Eyyubi tarafından kurulan Türk-İslam devleti aşağıdakilerden hangisidir?

Karahanlılar, İslamiyet'i kabul eden ilk büyük Türk devleti olmalarına rağmen, Orta Asya Türk geleneklerini ve milli kimliklerini koruma konusunda büyük bir hassasiyet göstermişlerdir. Devletin idari yapısında "İkili Teşkilat" sistemini sürdürmeleri, Ribat adı verilen kervansarayları inşa etmeleri ve Bimaristan gibi sağlık kurumları kurmalarına rağmen kültürel özlerini muhafaza etmişlerdir. Karahanlıların İslam medeniyetine ait bu yeni kurumları bünyelerine katarken, aynı zamanda milli benliklerini koruduklarına dair en güçlü ve ayırt edici kanıt aşağıdakilerden hangisidir?