Türk-İslam Tarihi
606 questions
Karahanlılar, Orta Asya’da İslamiyet'i kabul eden ilk büyük Türk devleti olmalarına rağmen, eski Türk devlet geleneğini büyük ölçüde korumuş ve bu geleneği yeni inanç sisteminin getirdiği kurumlarla harmanlayarak bir "Türk-İslam sentezi" oluşturmuşlardır. Karahanlılar'ın kurumsal ve kültürel yapısı dikkate alındığında, bu devletin özellikleri hakkında aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
Türk-İslam medeniyetinde bilimsel çalışmaların kurumsallaşması, düşünürlerin eserleri ve eğitim faaliyetleriyle ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
Türkiye Selçuklu Devleti'nde (Anadolu Selçukluları), Büyük Selçuklu Devleti'nin merkezi yönetim geleneğinden farklı olarak oluşturulan; ülke topraklarının kayıtlarını tutmak, has ve ikta topraklarının dağıtımını organize etmek ve arazi tahrir defterlerini muhafaza etmekle görevli olan divan aşağıdakilerden hangisidir?
Gazneli Mahmut, Abbasi halifesini Şii Büveyhoğulları’nın baskısından kurtarmış; halife de bu hizmetine karşılık ona "Sultan" unvanını vermiştir. Ayrıca Hindistan’a düzenlediği sefer ile bölgede İslamiyet’in yayılmasını sağlayarak Hindistan’ın sosyal ve kültürel yapısında köklü değişimlere yol açmıştır.
Bu bilgilere dayanarak Gazneliler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Mısır'da kurulan Türk-İslam devletleri, Abbasi halifeliğinin merkezi otoritesinin zayıfladığı dönemlerde bölgede bağımsızlıklarını ilan ederek İslam dünyasına önemli hizmetlerde bulunmuşlardır. Bu devletlerden birisi, İslam dünyasının kutsal merkezleri olan Mekke ve Medine'yi kapsayan Hicaz bölgesine hâkim olan ilk Türk devleti olma özelliğine sahiptir.
Buna göre, Hicaz bölgesine hâkim olan ilk Türk-İslam devleti aşağıdakilerden hangisidir?
Karahanlılar, İslamiyet'i kabul ettikten sonra yerleşik yaşamın ve yeni inancın bir gereği olarak; burslu eğitim sisteminin uygulandığı Semerkant Medresesi'ni, sağlık hizmeti sunan 'bimaristan'ları ve hem askeri hem ticari amaçla kullanılan 'ribat'ları inşa etmişlerdir. Bu kurumsallaşma adımlarına rağmen devleti 'İkili Teşkilat' (doğu-batı) sistemine göre yönetmişler ve Hakaniye Türkçesi'ni resmi dil olarak kullanmaya devam etmişlerdir.
Karahanlılar'daki bu uygulamalar birlikte değerlendirildiğinde, bu devletin temel karakteri hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Türk-İslam devletlerinde hukuk sistemi; temelini İslam dininin kurallarından alan 'şer'i hukuk' ve kaynağını eski Türk gelenekleri (töre) ile hükümdar emirlerinden alan 'örfi hukuk' olmak üzere iki ana kolda yürütülmüştür.
Buna göre, Türk-İslam devletlerinde örfi yargı sisteminin başında bulunan ve kamu düzenini ilgilendiren hukuki meseleleri karara bağlayan görevli aşağıdakilerden hangisidir?
751 yılında Müslüman Araplar ile Çinliler arasında gerçekleşen Talas Savaşı, sadece askerî bir başarı değil, aynı zamanda Türklerin dini ve kültürel dünyasında köklü bir değişimin fitilini ateşleyen siyasi bir kırılma noktasıdır.
Bu savaşın ardından Türklerin İslamiyet'e giriş sürecinin hızlanmasında ve bu dine karşı gösterilen direncin kırılmasında, aşağıdakilerden hangisinin belirleyici bir rol oynadığı savunulabilir?
Mısır'da Türk-İslam hakimiyetini başlatan Tolunoğulları ve ardından gelen Akşitlerin kısa sürede yıkılmasında "yönetici kadronun Türk, tebaanın ise Arap olması" nedeniyle toplumsal desteğin zayıf kalması temel bir etken olarak kabul edilir. Bu demografik yapıya rağmen, bölgede yaklaşık iki buçuk asır boyunca hüküm süren ve dış tehditlere karşı çok daha dirençli bir yapı sergileyen Memlüklerin, diğer Türk devletlerindeki "hanedan" merkezli yönetim anlayışından ayrılan en belirgin özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
Türklerin Anadolu'yu yurt edinme sürecinde gerçekleşen askeri başarılar, tarih literatüründe farklı sembolik ifadelerle tanımlanmıştır. Malazgirt Zaferi için 'Anadolu'nun kapılarının Türklere açılması' tabiri kullanılırken, Miryokefalon Zaferi için 'Anadolu'nun tapusunun alınması' tabiri tercih edilmektedir.
Bu iki nitelendirme birlikte değerlendirildiğinde, Türklerin Anadolu hakimiyetiyle ilgili ulaşılabilecek en kapsamlı yargı aşağıdakilerden hangisidir?
Mısır'da hüküm süren Memlükler; veraset sisteminde "hanedan" anlayışını reddederek en güçlü komutanın başa geçmesi ilkesini uygulamış ve 1260 Ayn Calut Savaşı ile Moğol ilerleyişini dünyada durduran ilk güç olmuşlardır. Bu askeri başarıların yanı sıra, 1258'de Bağdat'ın Moğol (İlhanlı) istilasına uğramasıyla sarsılan İslam dünyasındaki manevi otoriteyi ve kendi siyasi meşruiyetlerini pekiştirmek amacıyla gerçekleştirdikleri temel girişim aşağıdakilerden hangisidir?
Mısır'da kurulan ilk Türk-İslam devletleri olan Tolunoğulları ve Akşitlerin (İhşidiler), kısa süre içinde yıkılmalarına rağmen bölgede kalıcı eserler bırakmışlardır.
Bu devletlerin Orta Asya'da kurulan diğer Türk devletlerine kıyasla çok daha kısa süreli olmalarının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Türk-İslam devletlerinde, özellikle Büyük Selçuklu Devleti'nde devlet yönetimini güçlendirmek amacıyla uygulanan "Gulam Sistemi" ile ilgili olarak;
I. Hanedan üyeleri arasındaki taht kavgalarını yasal bir zemine oturtmak,
II. Etnik kökeni farklı liyakatli kişileri sarayda eğiterek doğrudan hükümdara bağlı bir idari sınıf oluşturmak,
III. Yerel güç odaklarına ve boy beylerine karşı merkezi otoriteyi tesis edecek profesyonel bir ordu kurmak
amaçlarından hangilerinin hedeflendiği savunulabilir?
Mısır'da kurulan Türk-İslam devletlerinden biri olan Memlük Devleti (Devlet-i Türkiye), Türk veraset sistemi geleneğinden ayrılarak kendine özgü bir yönetim yapısı geliştirmiştir. Bu durum, devletin siyasi istikrarını ve hükümdar değişim süreçlerini diğer Türk devletlerinden farklı kılmıştır. Memlüklerde görülen bu yönetim anlayışının temel farkı aşağıdakilerden hangisidir?
Büyük Selçuklu Devleti’nin Anadolu’ya yönelik yürüttüğü siyasi ve askeri politikalar; keşif, fetih ve yerleşme aşamalarından oluşan stratejik bir bütünlük arz eder. Bu süreçte gerçekleşen askeri mücadeleler ve bu mücadelelerin Türk tarihindeki dönüm noktaları dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi Büyük Selçuklu Devleti’nin siyasi faaliyetleri kapsamında değerlendirilemez?
Türk-İslam devletlerinde devletin yönetim işlerinin yürütüldüğü en üst organ olan Divan-ı Saltanat (Büyük Divan), farklı uzmanlık alanlarına göre alt divanlara ayrılmıştır. Bu alt divanlardan her birinin başında o alanın işlerinden sorumlu bir görevli bulunurdu.
Buna göre, Büyük Selçuklu Devleti'nde ordunun ihtiyaçlarını karşılayan, asker maaşlarını (bistegani) ödeyen ve askeri kayıtları tutan divan aşağıdakilerden hangisidir?
Karahanlılar döneminde Hakaniye lehçesiyle kaleme alınmış; ismi 'gerçeklerin eşiği' anlamına gelen, İslamiyet'in ahlak prensiplerini ve toplumsal değerlerini öğretmeyi amaçlayan didaktik nitelikteki Türk-İslam eseri aşağıdakilerden hangisidir?
751 yılında Çin ile Abbasi Devleti arasında gerçekleşen Talas Savaşı'nda Karluk Türklerinin Müslüman Arapların tarafında yer alması, savaşın sonucunu belirlemiş ve Orta Asya'da Çin hâkimiyeti tehlikesini ortadan kaldırmıştır. Bu gelişme aynı zamanda Türk-İslam tarihinin de başlangıcı olarak kabul edilir.
Buna göre, Talas Savaşı’nın aşağıdaki sonuçlarından hangisinin doğrudan "dünya kültür tarihi" üzerinde evrensel ve kalıcı bir etkiye sahip olduğu savunulabilir?
Büyük Selçuklu Devleti'de devlet yönetiminin zamanla İran kökenli bürokratların kontrolüne girmesi ve göçebe Türkmenlerin yönetimden dışlanarak ağır vergilere tabi tutulması, devletin kurucu gücü ile merkezi otorite arasındaki bağları koparmıştır. Bu gerginliğin bir sonucu olarak ortaya çıkan ve devletin 'Son Büyük Sultanı' Sencer'in esaretiyle sonuçlanan siyasi gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
Büyük Selçuklu Devleti'nde merkezi ordunun çekirdeğini oluşturan bazı birimler, görev tanımları gereği hükümdarın en yakınında bulunur ve daimi asker statüsünde hizmet verirlerdi. Bu birimler arasında, geçimlerini doğrudan hazine ödemeleri yerine ikta topraklarından elde edilen gelirlerle sağlayan özel bir sınıf bulunmaktaydı.
Bu özellikleri taşıyan ve Türk-İslam ordusunun merkezindeki asıl vurucu gücü temsil eden birlik aşağıdakilerden hangisidir?