Hukukun Temel Kavramları

Hâkim, önüne gelen bir uyuşmazlıkta uyuşmazlığa uygulanabilecek yazılı bir normun bulunduğunu tespit etmiştir. Ancak söz konusu normun lafzı (sözü) uyuşmazlığı kapsamına alsa da normun amacı (ruhu) dikkate alındığında, uyuşmazlığın bu kapsamda olmaması gerektiği ve kanun koyucunun uyuşmazlığa dair bir istisna öngörmeyerek kuralı gereğinden fazla geniş düzenlediği anlaşılmaktadır. Bu uyuşmazlıkta hâkimin "teleolojik sınırlama" (amaçsal sınırlama) yöntemiyle çözmesi gereken boşluk türü aşağıdakilerden hangisidir?

Hukuk düzeninde, kanun koyucunun bilerek veya bilmeyerek bıraktığı boşluklar hâkim tarafından belirli yöntemlerle doldurulur. Ancak bazen kanun metni (lafzı) somut uyuşmazlığa uygulanabilir görünmesine rağmen, hükmün kapsamının çok geniş tutulması nedeniyle somut olaya aynen uygulanması adaletsiz sonuçlar doğurabilir ve kanunun amacıyla çelişebilir. Bu durumda, kanun hükmünün 'amaca göre sınırlanması' (teleolojik redüksiyon) yoluyla uyuşmazlığın çözümüne gidilmesi gerekir.

Bu parçada tanımlanan ve kanunun lafzı ile ruhu arasındaki uyumsuzluktan kaynaklanan boşluk türü aşağıdakilerden hangisidir?

Türk hukuk sisteminde, bir hukuki işlemin kurucu unsurları tam olarak gerçekleşmiş olmasına rağmen; işlemin içeriğinin emredici hukuk kurallarına, kamu düzenine, genel ahlaka veya kişilik haklarına aykırı olması durumunda uygulanacak yaptırım türü ve hukuki sonucuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Hukuk doktrininde bir ülkede belirli bir dönemde yürürlükte olan normların kapsamına yönelik çeşitli tasnifler yapılmaktadır. Bu bağlamda; sadece yetkili makamlarca usulüne uygun olarak yürürlüğe konulmuş olan anayasa, kanun ve yönetmelik gibi 'yazılı' normların tamamı ile bu normlarda hüküm bulunmayan hallerde uyuşmazlıkların çözümünde bağlayıcı bir kaynak olarak başvurulan 'yazısız' (örf ve adet hukuku) kuralların birleşmesinden oluşan, devlet gücüyle desteklenen hukuk türü aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal yaşamı düzenleyen ve bireylerin davranışlarını sınırlandıran sosyal düzen kuralları; din, ahlak, görgü ve hukuk kurallarından oluşmaktadır. Bu kuralların özellikleri, birbirleriyle olan ilişkileri ve yaptırım türleri göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Toplum hayatını düzenleyen kurallar bütünü içinde, ihlali durumunda devlet gücüyle karşılaşan ve 'cebri' (zorlayıcı) nitelikte maddi bir yaptırıma sahip olan tek sistem aşağıdakilerden hangisidir?

Hukuk düzeni tarafından kişilere tanınan ve korunması hukuk aracılığıyla sağlanan yetkilere 'hak' denir. Haklar, ileri sürülebilecekleri çevrelere göre 'mutlak haklar' ve 'nispi haklar' olarak iki temel kategoriye ayrılır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi yalnızca belirli bir kişi veya sınırlı bir grup kişiye karşı ileri sürülebilen 'nispi haklar' arasında yer alır?

Sosyal hayatı düzenleyen normlar; hukuk, din, ahlak ve görgü kuralları olarak tasnif edilir. Bu kurallar bütünü içinde hukuk kurallarını diğerlerinden ayıran çeşitli özellikler mevcuttur. Sosyal düzen kurallarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Hukuk öğretisinde ve 1982 Anayasası'nda kabul edilen Jellinek tasnifine göre kamu hakları; negatif statü, pozitif statü ve aktif statü hakları olarak üçe ayrılır. Bireyin devlet tarafından dokunulamayacak ve müdahale edilemeyecek özel alanını ifade eden haklara 'negatif statü hakları' (koruyucu haklar) denir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi negatif statü hakları arasında yer almaz?

Hukuk kuralları arasındaki altlık-üstlük ilişkisini ifade eden normlar hiyerarşisinde, alt basamakta yer alan bir kuralın üst basamaktaki kurala aykırı olmaması esastır. Bu hiyerarşik yapı içerisinde normlar, geçerliliklerini kendisinden bir üstteki normdan alarak bir bütünlük oluşturur.

1982 Anayasası'na göre usulüne göre yürürlüğe konulmuş olan aşağıdaki düzenlemelerden hangisi, hiyerarşik sıralamada kanunlar ile eş değer (aynı düzeyde) kabul edilmektedir?

Hukuk sistemimizde uygulanan yaptırımlar (müeyyideler), ihlal edilen kuralın niteliğine ve hukuki sonucun doğduğu alana göre farklılık göstermektedir.

I. Hukuka aykırı bir idari işlemin, menfaati ihlal edilenler tarafından açılan dava sonucunda idari yargı organlarınca geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılmasıdır.
II. Kurucu unsurları mevcut olan bir hukuki işlemin; kanunun emredici hükümlerine, ahlaka veya kamu düzenine aykırı olması sebebiyle hukuk aleminde geçersiz kabul edilmesidir.

Yukarıda tanımları verilen yaptırım türleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak belirtilmiştir?

Özel hukukta haklar; kullanıldıkları an doğurdukları hukuki etki, ileri sürülebilecekleri çevre ve devredilebilirlik gibi çeşitli kriterlere göre sınıflandırılır. Hak sahibinin, tek taraflı irade beyanıyla mevcut bir hukuki ilişkiyi geleceğe veya geçmişe dönük olarak tamamen ortadan kaldırma yetkisine sahip olması, bu hakkın 'bozucu yenilik doğuran' (inşai) nitelikte olduğunu gösterir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bozucu yenilik doğuran haklara örnek olarak gösterilebilir?

1982 Anayasası'nda 2017 yılında yapılan anayasa değişiklikleri ve Türk pozitif hukuk sistemindeki normlar hiyerarşisi ilkeleri dikkate alındığında, kaynakların hiyerarşik gücü ve normlar arasındaki çatışma kuralları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Özel haklar; ileri sürülebilecekleri çevreye, konularına ve devredilebilirliklerine göre çeşitli sınıflandırmalara tabi tutulmaktadır. Buna göre, bir kimsenin geçimini sağlamak amacıyla başka bir kimseden talep ettiği ve başkasına devredilmesi mümkün olmayan 'nafaka hakkı'nın niteliği aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Hukuk kurallarının ihlaline bağlanan devlet tepkisi olan yaptırımlar; bozulan hukuk düzenini 'onarma/eski hale getirme', mağdurun uğradığı zararı 'telafi etme' veya toplumsal düzeni bozan faile 'bedel ödetme' (cezalandırma) gibi temel işlevlere sahiptir. Onarıcı ve telafi edici yaptırımlarda odak noktası ihlalden önceki durumun iadesi iken, cezalandırıcı yaptırımlarda odak noktası failin şahsı veya mal varlığı üzerinden bir yoksunluk yaratılmasıdır.

Buna göre, aşağıdaki yaptırım ve temel amaç eşleşmelerinden hangisi, yaptırımın temel işlevi bakımından diğerlerinden farklı bir kategoride yer almaktadır?

Hukuk sisteminde kuralların kaynağı ve yürürlükte olma durumuna göre çeşitli sınıflandırmalar yapılmaktadır. Bu bağlamda, 'pozitif hukuk' (müspet hukuk) kavramının 'mevzu hukuk' kavramına oranla daha geniş bir kapsama sahip olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Ahlak kuralları; bireyin kendi vicdanına karşı olan ödevlerini kapsayan "sübjektif ahlak" ve bireyin içinde yaşadığı toplumdaki diğer insanlara karşı olan ödevlerini kapsayan "objektif ahlak" şeklinde bir ayrıma tabi tutulur. Hukuk kuralları ile objektif ahlak kuralları çoğu zaman içerik olarak örtüşse de, bir normun hukuk kuralı kimliği kazanması onun yaptırım gücünün niteliğini kökten değiştirir.

Buna göre, ahlaki bir yükümlülüğün aynı zamanda hukuki bir norm olarak düzenlenmesi durumunda, bu kuralı diğer sosyal düzen kurallarından ayıran temel nitelik aşağıdakilerden hangisidir?

Hukuk başlangıcı dersinde tartışan iki öğrenciden Ahmet; "Bir ülkede yürürlükte olan hukuk, sadece devletin yetkili organlarınca hazırlanan kanunlardan ibaret değildir; aynı zamanda toplumun vicdanında yer etmiş ve hukuken bağlayıcılık kazanmış yazılı olmayan gelenekleri de kapsamalıdır." fikrini savunurken; Burak ise "Hukukçunun uyması gereken tek çerçeve, yetkili makamlarca usulüne uygun şekilde yürürlüğe konulmuş olan yazılı metinlerdir." demiştir. Buna göre; Ahmet ve Burak'ın tanımladığı hukuk türleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

Hukuk kurallarının kendi aralarındaki altlık-üstlük ilişkisini düzenleyen kademelenmeye 'normlar hiyerarşisi' denir. 1982 Anayasası hükümleri uyarınca oluşturulan bu hiyerarşik düzende, aşağıdakilerden hangisi diğerlerine göre daha alt bir basamakta bulunur?

Hukuk doktrininde 'müspet hukuk' veya 'dogmatik hukuk' olarak da tanımlanan; bir toplumda uyuşmazlıkların çözümünde fiilen uygulanan, devletin cebir gücüyle korunan ve içeriğinde hem yasama organının ihdas ettiği yazılı metinleri hem de mahkemelerin başvurduğu yazısız gelenekleri bir bütün olarak barındıran hukuk türü aşağıdakilerden hangisidir?