Bir makine parçası üreticisi olan (X), fabrikasının yenilenmesi işini üstlenen müteahhit (Y)'ye, yapacağı işlerin avansı niteliğinde 400.000 TL bedelli, emre yazılı bir bono düzenleyip vermiştir. (Y), bu senedi inşaat malzemeleri satın aldığı (Z)'ye ciro ve teslim yoluyla devretmiştir. Ancak (Y) inşaat işine hiç başlamamış ve aralarındaki eser sözleşmesi (X) tarafından haklı nedenle feshedilmiştir. Senedin vadesi geldiğinde (Z), senedi ibraz ederek (X)'ten ödeme talep etmiştir. (X), inşaatın yapılmadığını ve borcunun doğmadığını ileri sürerek ödemeyi reddetmiştir.
Kıymetli evrak hukukuna egemen olan ilkeler çerçevesinde, bu olayla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
- Kıymetli evrakın soyutluk ilkesi gereği senet düzenlenmekle temel ilişkiden bağımsız bir nitelik kazandığından, (X)'in eser sözleşmesinin feshedildiğine yönelik savunması iyi niyetli hamil (Z)'ye karşı ileri sürülemez.Answer
- BKıymetli evrak ile temel ilişki arasında koparılamaz bir hukuki bağ bulunduğundan, eser sözleşmesinin feshedilmesi senedi de kendiliğinden hükümsüz kılar ve (X)'in ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırır.
- CEser sözleşmesinin ifa edilmemesinden kaynaklanan bedelsizlik iddiası mutlak bir defi niteliği taşıdığından, (X) bu durumu senedi elinde bulunduran herkese karşı ileri sürebilir.
- DEmre yazılı senetlerin devri kural olarak alacağın temliki hükümlerine tabi olduğundan, (X), ciranta (Y)'ye karşı sahip olduğu tüm şahsi savunma haklarını (Z)'ye karşı da aynen kullanabilir.
- ETemel ilişkinin sona ermesi, imzaların bağımsızlığı ilkesi uyarınca senetteki asıl borçlu olan (X)'in sorumluluğunu doğrudan düşürür ve senedin tahsili yalnızca ciranta (Y)'den istenebilir.
Answer
Kıymetli evrakın soyutluk ilkesi gereği senet düzenlenmekle temel ilişkiden bağımsız bir nitelik kazandığından, (X)'in eser sözleşmesinin feshedildiğine yönelik savunması iyi niyetli hamil (Z)'ye karşı ileri sürülemez.
Kıymetli evrak hukukunda geçerli olan 'soyutluk (mücerretlik) ilkesi' uyarınca, senet düzenlenip verildikten sonra temel ilişkiden (örneğin satış veya eser sözleşmesinden) bağımsız bir hukuki varlık kazanır. Bu kural, senedin dolaşım güvenliğini sağlamak için getirilmiştir. Temel ilişkinin geçersiz olması veya feshedilmesi (bedelsizlik), sadece temel ilişkinin tarafları (olayda X ve Y) arasında ileri sürülebilen 'nispi (şahsi) bir defi'dir. Türk Ticaret Kanunu'na göre, asıl borçlu bu şahsi defileri, senedi devralan iyi niyetli üçüncü kişilere (hamil Z'ye) karşı ileri süremez. Bu nedenle X, sözleşmenin feshedildiği gerekçesiyle Z'ye ödeme yapmaktan kaçınamaz.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Kıymetli Evrakta Soyutluk ve Nispi Defiler