Examkin

Question

Difficulty: Very hardGenel Nitelikli Hükümlerin Uygulama Alanı

Özel hukuk disiplinlerinin kendi içindeki özerkliğine rağmen, hukuk sisteminin bütünlüğünü ve kurumlar arası uyumu sağlamak amacıyla öngörülen "genel nitelikli hükümlerin uygulama alanı" metodolojisine ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi hukuk tekniği açısından doğrudur?

  1. A
    Türk Borçlar Kanunu'nun genel hükümlerinin diğer özel hukuk kanunlarında uygulama bulabilmesi için, ilgili kanunda bu hükümlere yönelik açık bir yollama (atıf) yapılmış olması asli bir geçerlilik şartıdır.
  2. Genel nitelikli hükümler, özel hukuk dallarının sistem birliğini temsil eden "ortak hukuk" niteliğinde olup; özel kanunlarda aksine bir düzenleme bulunmadığı sürece, herhangi bir atıf veya kanun boşluğu şartına bağlı olmaksızın, ilgili kurumun mahiyetiyle çelişmediği müddetçe doğrudan uygulanırlar.Answer
  3. C
    "Uygun düştüğü ölçüde" kriteri, hakimin takdir yetkisini kullanarak genel hükümleri özel uyuşmazlığın gereklerine göre kökten değiştirebileceği veya yeni bir kural ihdas edebileceği bir "hukuk yaratma" yetkisini ifade eder.
  4. D
    Medeni Kanun ve Borçlar Kanunu'nun genel hükümleri, özel hukuk sisteminde "üstün norm" niteliğinde kabul edildiklerinden, özel kanunlardaki (lex specialis) farklı veya çatışan düzenlemeler karşısında her durumda öncelikli olarak tatbik edilirler.
  5. E
    Genel nitelikli hükümlerin uygulama alanı sadece Türk Medeni Kanunu'nun başlangıç hükümleri (m. 1-7) ile sınırlı tutulmuş olup; Borçlar Kanunu'nun genel hükümlerinin diğer özel hukuk alanlarına teşmili ancak kıyas yoluyla mümkündür.

Answer

Genel nitelikli hükümlerin, özel kanunlarda aksine düzenleme bulunmadığı sürece, kurumun mahiyetiyle çelişmediği müddetçe doğrudan uygulandığını belirten ifade doğrudur.
Doğru cevap olan ifade, TMK m. 5'in doktriner ve yargısal yorumuna tam uygunluk gösterir. Genel nitelikli hükümler (TMK m. 1-7 ve TBK Genel Hükümler), özel hukuk sisteminin tamamı için 'lex generalis' (genel kanun) teşkil eder. Bu hükümlerin uygulanması için özel kanunlarda açık bir atıf (yollama) yapılmasına gerek yoktur çünkü m. 5 bizzat bu köprüyü kurmaktadır. Uygulamanın tek sınırı, ilgili kuralın özel hukuk kurumunun 'mahiyetiyle' (doğasıyla) bağdaşmasıdır.

Step-by-Step Solution

1
TMK madde 5'in kanun metni ve kapsamı analiz edilir.
Metinde "Bu Kanun ve Borçlar Kanununun genel nitelikli hükümleri, uygun düştüğü ölçüde bütün özel hukuk ilişkilerine uygulanır" ifadesi yer alır.
Uygulama alanının sınırlarını ve hangi kanunların bu kapsamda olduğunu belirlemek için temel dayanaktır.
2
"Uygun düştüğü ölçüde" (ratio legis) ifadesinin teknik anlamı değerlendirilir.
Bu ifadenin, uygulanacak genel hükmün ilgili özel hukuk kurumunun (ticaret, iş vb.) yapısı ve amacıyla çelişmemesi gerektiği anlamına geldiği saptanır.
Genel kuralın körü körüne değil, kurumun doğasına uygun şekilde esnetilerek veya filtrelenerek uygulanmasını sağlamak içindir.
3
Özel kanunlarla olan hiyerarşik ilişki incelenir.
Özel kanunda somut bir kural varsa o kuralın (lex specialis) uygulanacağı, genel hükümlerin (lex generalis) ise tamamlayıcı ve sistem birleştirici rol oynadığı doğrulanır.
Özel hukuk dallarının özerkliği ile hukuk sisteminin bütünlüğü arasındaki dengeyi anlamak için gereklidir.
4
Atıf (yollama) gerekliliği sorgulanır.
TMK m. 5'in kendisinin bir "genel yollama" olduğu, dolayısıyla özel kanunlarda (örneğin TTK veya İş Kanunu'nda) ayrıca bir atıf maddesine ihtiyaç duyulmadan bu hükümlerin yürürlük kabiliyeti kazandığı sonucuna varılır.
Uygulama metodolojisindeki en kritik usul hatasını (atıf şartı yanılgısını) gidermek içindir.

Key Concept

Genel Nitelikli Hükümlerin Uygulama Alanı ve Sistem Birliği
Estimated Time:2m 0s
Rate this question

Topics

Genel Nitelikli Hükümlerin Uygulama Alanı

More questions from this topic