Eksik Rekabet Piyasaları

196 questions

Question 141Question

Oligopol piyasasında yer alan firmaların, aralarında resmi bir sözleşme veya hukuki bir bağ olmaksızın, piyasadaki belirli bir firmanın fiyat kararlarını diğer firmaların da kendiliğinden takip etmesi esasına dayanan zımni (gizli) anlaşma modeli aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Fiyat Liderliği

Answer

Firmaların resmi bir anlaşma yapmadan piyasadaki bir lideri takip ettiği model 'Fiyat Liderliği'dir.
Fiyat liderliği modelinde, oligopolcü firmalar aralarında herhangi bir resmi bağ veya yazılı sözleşme kurmadan, piyasada belirlenen bir lider firmanın (hakim firma, düşük maliyetli firma veya barometrik lider) fiyat değişimlerini takip ederler. Bu durum 'zımni (sessiz) anlaşma' olarak nitelendirilir.

Step-by-Step Solution

1
Anlaşmanın niteliğini belirle.
Soru kökünde 'resmi bir sözleşme veya hukuki bağ olmaksızın' ifadesi geçtiği için bunun bir zımni (gizli/sessiz) anlaşma olduğu anlaşılır.
Anlaşmalı modeller açık (karteller) ve zımni (liderlikler) olarak ikiye ayrılır.
2
Davranış kalıbını analiz et.
Piyasadaki bir firmanın fiyat kararlarının diğerleri tarafından 'kendiliğinden takip edilmesi' durumu saptanır.
Bu davranış, firmaların bir lider etrafında koordine olduğunu gösterir.
3
Uygun modeli tanımla.
Zımni anlaşma yoluyla sağlanan bu koordinasyon 'Fiyat Liderliği' olarak adlandırılır.
Liderlik modeli, kartellerin aksine resmiyet gerektirmez.

Key Concept

Zımni (Sessiz) Anlaşmalar ve Fiyat Liderliği

Hints

1
Anlaşmanın resmi mi yoksa gayriresmi mi olduğuna dikkat edin.
2
Firmalar arasında yazılı bir metin yoksa bu bir kartel olamaz.
3
Bir firmanın fiyat belirleyip diğerlerinin ona uyması 'liderlik' kavramını çağrıştırır.

Practice More

Fiyat liderliği türlerini (Hakim Firma, Düşük Maliyetli, Barometrik) inceleyerek farklarını öğrenin.
Estimated Time:45s
Question 142Question

Oligopol piyasasında faaliyet gösteren ve homojen bir mal üreten firmaların aralarında anlaşarak bir "Merkezi Kartel" (Centralized Cartel) oluşturmaları durumunda, kartel yönetiminin toplam kârı maksimize etmek amacıyla üretimi üye firmalar arasında paylaştırırken izlediği temel yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Üretimin, her bir üye firmanın marjinal maliyetinin (MCMC) kartelin ortak marjinal hasılatına (MRMR) eşit olacağı şekilde dağıtılması

Answer

Üretimin, her bir üye firmanın marjinal maliyetinin kartelin ortak marjinal hasılatına eşit olacağı şekilde dağıtılması
Merkezi kartel, toplam kârı maksimize etmek için piyasayı çok tesisli bir monopol gibi yönetir. Bu doğrultuda, kartelin marjinal hasılatı (MRMR) ile toplam marjinal maliyeti (MC\sum MC) eşitlenir. Üretimin firmalar arasında paylaştırılmasında ise temel kriter, her firmanın son birim üretiminin maliyetinin (marjinal maliyet) kartelin sağladığı marjinal hasılata eşit olmasıdır (MR=MCnMR = MC_n). Bu sayede toplam üretim maliyeti minimize edilirken toplam kâr maksimize edilmiş olur.

Step-by-Step Solution

1
Kartelin yapısını analiz etme
Merkezi kartel yapısında firmalar bağımsız kararlarını bırakır ve pazar sanki tek bir monopolcü firma tarafından yönetiliyormuş gibi hareket edilir.
Kâr maksimizasyonu için kartelin tek bir karar birimi gibi davranması gerekir.
2
Toplam marjinal maliyet eğrisini bulma
Üye firmaların her birinin marjinal maliyet eğrilerinin (MC1,MC2,...MC_1, MC_2, ...) yatay toplamı alınarak kartelin toplam marjinal maliyet eğrisi (MC\sum MC) elde edilir.
Toplam üretimin maliyetini belirlemek için tüm firmaların marjinal maliyet verileri birleştirilmelidir.
3
Denge miktarını ve fiyatını belirleme
Kartelin ortak marjinal hasılatı (MRMR), toplam marjinal maliyete (MC\sum MC) eşitlenerek toplam üretim miktarı (QQ) bulunur. Bu miktara karşılık gelen fiyat (PP) talep eğrisinden belirlenir.
Kâr maksimizasyonu kuralı gereği MR=MCMR = \sum MC dengesi sağlanmalıdır.
4
Kotaları dağıtma
Toplam üretim, her bir firmanın marjinal maliyetinin ortak MRMR düzeyine eşit olduğu noktada (MR=MC1=MC2=...MR = MC_1 = MC_2 = ...) paylaştırılır.
Eğer marjinal maliyetler eşitlenmezse, üretimi düşük maliyetli firmadan yüksek maliyetli firmaya kaydırmak toplam maliyeti artırır ve kârı düşürür.

Key Concept

Merkezi Kartel Dengesi

Hints

1
Merkezi kartelin bir 'monopol' gibi davrandığını hatırlayın.
2
Toplam kârın maksimize olması için, ek üretimin maliyetinin ek getiriye eşit olması gerekir.
3
Çok tesisli bir monopolde üretim kotaları, her tesisin (firmanın) marjinal maliyetleri birbirine ve merkezi marjinal hasılata eşitlendiğinde optimize edilir.

Practice More

Pazar paylaşımı karteli ile merkezi kartel arasındaki farkları, özellikle kârın dağıtımı ve kota belirleme kriterleri açısından inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Matematiksel olarak toplam kâr fonksiyonu π=P(Q)QTCi(qi)\pi = P(Q) \cdot Q - \sum TC_i(q_i) şeklinde yazılıp qiq_i'ye göre türev alındığında MR=MCiMR = MC_i şartı doğrudan elde edilebilir.
Estimated Time:1m 30s
Question 143Question

Kârını maksimize etmeyi hedefleyen bir monopolcü firma, iki farklı tüketici grubuna (Grup 1 ve Grup 2) üçüncü derece fiyat farklılaştırması uygulamaktadır. Grup 1'in talebinin fiyat esnekliğinin mutlak değeri e1=1,5|e_1| = 1,5 ve Grup 2'nin talebinin fiyat esnekliğinin mutlak değeri e2=3|e_2| = 3 olarak belirlenmiştir. Firmanın her iki grupta da kâr maksimizasyonunu sağladığı denge durumunda, gruplara uygulanan fiyatlar (P1,P2P_1, P_2) ve marjinal hasılatlar (MR1,MR2MR_1, MR_2) arasındaki ilişki aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: P1>P2P_1 > P_2 ve MR1=MR2MR_1 = MR_2

Answer

Fiyatlar arasında P1>P2P_1 > P_2 ilişkisi bulunurken, marjinal hasılatlar MR1=MR2MR_1 = MR_2 şeklinde eşit olmalıdır.
Denge durumunda firmanın kârını maksimize etmesi için her iki gruptan elde ettiği marjinal hasılatların birbirine eşit olması gerekir (MR1=MR2MR_1 = MR_2). Ayrıca fiyat ile esneklik arasındaki ilişkiyi gösteren kurala göre, talebin fiyat esnekliği düşük olan piyasada fiyat daha yüksek belirlenir. Verilen esneklik değerlerine göre (1,5<31,5 < 3), birinci gruptaki fiyat ikinci gruptan daha yüksek olmalıdır.

Step-by-Step Solution

1
Denge koşulunu belirleme
MR1=MR2=MCMR_1 = MR_2 = MC
Üçüncü derece fiyat farklılaştırması yapan bir monopolcü için kâr maksimizasyonu, her piyasadan elde edilen son birimin getirsinin (marjinal hasılat) maliyete eşitlenmesiyle sağlanır.
2
Amoroso-Robinson formülünü uygulama
MR=P×(11/e)MR = P \times (1 - 1/|e|)
Fiyat, marjinal hasılat ve esneklik arasındaki ilişkiyi kurmak için bu formül kullanılır.
3
Fiyatları karşılaştırma
P1×(11/1,5)=P2×(11/3)P1×(1/3)=P2×(2/3)P1=2P2P_1 \times (1 - 1/1,5) = P_2 \times (1 - 1/3) \Rightarrow P_1 \times (1/3) = P_2 \times (2/3) \Rightarrow P_1 = 2P_2
Esneklik değerleri yerine konulduğunda, esnekliğin daha düşük olduğu Grup 1'deki fiyatın, Grup 2'deki fiyatın iki katı olduğu görülür.

Key Concept

Üçüncü Derece Fiyat Farklılaştırması ve Esneklik-Fiyat İlişkisi
Estimated Time:1m 30s
Question 144Question

Oligopol piyasasında faaliyet gösteren ve maliyet yapıları birbirinden farklı olan firmaların, piyasadaki en düşük maliyete sahip firmanın belirlediği satış fiyatını bir kural olarak benimseyip kendi fiyatlarını bu düzeye göre ayarladıkları anlaşmalı (koordineli) model aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Düşük maliyetli fiyat liderliği

Answer

Düşük maliyetli fiyat liderliği modelidir.
Doğru seçenek olan modelde, piyasada en düşük marjinal maliyetle (MCMC) üretim yapan firma fiyatı belirler. Diğer firmalar ise piyasada bir savaş çıkmasını önlemek için bu fiyatı kabul ederler. Bu durum zımni bir anlaşma niteliği taşır.

Step-by-Step Solution

1
Oligopoldeki anlaşmalı modellerin türlerini belirleme.
Firmaların koordineli hareket ettiği modeller karteller ve fiyat liderliği olarak ikiye ayrılır.
Soru, maliyet avantajına dayalı bir liderlik türünü sormaktadır.
2
Fiyat liderliği türleri arasındaki farkı analiz etme.
Liderlik kaynağı maliyet ise 'düşük maliyetli', pazar payı ise 'hakim firma', tecrübe/analiz ise 'barometrik' liderlik söz konusudur.
Tanımlanan durum doğrudan en düşük maliyetli firmanın rehberliğine işaret etmektedir.

Key Concept

Anlaşmalı (Zımni) Oligopol Modelleri ve Fiyat Liderliği

Practice More

Merkezi kartel modelinde kâr maksimizasyonu için gereken MR=MCtoplamMR = MC_{toplam} koşulunu inceleyerek kartellerin neden istikrarsız olduğunu (aldatma dürtüsü) araştırabilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 145Question

Birbirine rakip olan iki teknoloji mağazası (Mag˘azaMağaza 11 ve Mag˘azaMağaza 22), yeni bir bölgede açacakları şubeler için "Şehir Merkezi" veya "AVM İçi" lokasyonlarından birini seçecektir. Firmaların bu seçimlerine bağlı olarak elde edecekleri yıllık kârlar (milyonmilyon TLTL) aşağıdaki ödemeler matrisinde verilmiştir:

Mağaza 1 \ Mağaza 2Şehir MerkeziAVM İçi
Şehir Merkezi(25,25)(25, 25)(90,60)(90, 60)
AVM İçi(60,90)(60, 90)(35,35)(35, 35)

Buna göre, bu oyunun Nash dengesi ve stratejik yapısı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Her iki mağazanın da baskın (dominant) stratejisi yoktur ve oyunun iki farklı Nash dengesi bulunmaktadır.

Answer

Her iki mağazanın da baskın stratejisi yoktur ve oyunun iki farklı Nash dengesi bulunmaktadır.
Doğru yanıt olan seçenek, oyunun temel stratejik karakteristiğini yansıtmaktadır. Mağaza 1'in en iyi seçimi Mağaza 2'nin hamlesine göre değiştiği için (25'e karşı 60, 35'e karşı 90) bir baskın strateji mevcut değildir. Karşılıklı en iyi tepkilerin kesiştiği (Şehir Merkezi, AVM İçi) ve (AVM İçi, Şehir Merkezi) noktaları, oyuncuların bu stratejilerden tek başlarına sapmak istemeyecekleri Nash dengeleridir.

Step-by-Step Solution

1
Mağaza 1'in en iyi tepkilerini (best response) belirle.
Eğer Mağaza 2 Şehir Merkezi'ni seçerse, Mağaza 1 AVM İçi'ni (60>2560 > 25) seçer. Eğer Mağaza 2 AVM İçi'ni seçerse, Mağaza 1 Şehir Merkezi'ni (90>3590 > 35) seçer.
Oyuncular her zaman kendi kârlarını maksimize eden seçeneği tercih ederler.
2
Mağaza 2'nin en iyi tepkilerini belirle.
Eğer Mağaza 1 Şehir Merkezi'ni seçerse, Mağaza 2 AVM İçi'ni (60>2560 > 25) seçer. Eğer Mağaza 1 AVM İçi'ni seçerse, Mağaza 2 Şehir Merkezi'ni (90>3590 > 35) seçer.
Simetrik bir yapı olduğu için Mağaza 2 de rakibine zıt lokasyonu tercih etmektedir.
3
Nash dengesi noktalarını tespit et.
(Şehir Merkezi, AVM İçi) ve (AVM İçi, Şehir Merkezi) noktaları.
Bu iki noktada her iki oyuncu da rakibinin seçimine karşı kendi en iyi tepkisini vermektedir ve tek taraflı sapma kârı düşürür.
4
Baskın strateji varlığını kontrol et.
Baskın strateji yoktur.
Bir stratejinin baskın olması için rakibin her iki seçimine karşı da üstün olması gerekir; burada tercihler rakibin seçimine göre değişmektedir.

Key Concept

Nash Dengesi ve Baskın Strateji Ayrımı

Hints

1
Baskın stratejiyi bulmak için, bir oyuncunun rakibinin her iki hamlesine karşı da aynı stratejiyi seçip seçmediğine bakın.
2
Mağaza 1 için satırları karşılaştırın: Mağaza 2 sütun 1'deyken 60 > 25, sütun 2'deyken 90 > 35. Kararlar farklı mı?
3
Eğer kararlar rakibe göre değişiyorsa baskın strateji yoktur. Karşılıklı en iyi tepkilerin olduğu hücreleri (altını çizerek) işaretleyin.

Practice More

Nash dengesinin birden fazla olduğu durumlarda 'focal point' (odak noktası) kavramını inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 146Question

Bir düopol piyasasında piyasa ters talep fonksiyonu P=190(q1+q2)P = 190 - (q_1 + q_2) olarak belirlenmiş olup her iki firmanın marjinal maliyetleri sabit ve MC1=MC2=40MC_1 = MC_2 = 40 birimdir. Her iki firmanın da rakibinin tepki fonksiyonunu veri alıp takipçi gibi davranacağını beklediği ancak kendisinin lider gibi hareket ettiği Bowley (Stackelberg Bağımsızlık) modeli varsayıldığında, piyasada üretilecek toplam miktar kaç birimdir?

Show answer & explanation

Answer: 150

Answer

Bowley (Stackelberg Bağımsızlık) modelinde her iki firma da lider gibi davrandığı için toplam üretim miktarı 150 birimdir.
Doğru yanıt olan seçenek, Bowley modelinin temel varsayımı olan 'çift taraflı liderlik' durumunu yansıtmaktadır. Bu modelde, her iki firma da rakibinin tepki fonksiyonuna göre hareket edeceğini (takipçi olacağını) düşünerek kendi karını maksimize eden lider miktarını (qLq_L) piyasaya sürer. Bu sorudaki parametrelerle lider miktarı 75 birim olduğundan, her iki firmanın da 75 birim üretmesiyle toplam miktar 150 birime ulaşır. Bu durumda fiyat marjinal maliyete (P=190150=40=MCP = 190 - 150 = 40 = MC) eşitlenir ve ekonomik kâr sıfıra iner.

Step-by-Step Solution

1
Takipçi firmanın tepki fonksiyonunu belirleme
q2=750,5q1q_2 = 75 - 0,5q_1
MR2=MC2MR_2 = MC_2 eşitliğinden 190q12q2=40190 - q_1 - 2q_2 = 40 yazılarak q2q_2 yalnız bırakılır.
2
Lider firmanın kar maksimizasyonu yapan üretim miktarını bulma
qL=75q_L = 75
Lider firma, takipçinin tepki fonksiyonunu kendi hasılat fonksiyonuna dahil eder: π1=(190q1(750,5q1)40)q1=(750,5q1)q1\pi_1 = (190 - q_1 - (75 - 0,5q_1) - 40)q_1 = (75 - 0,5q_1)q_1. Türev alınıp sıfıra eşitlendiğinde q1=75q_1 = 75 bulunur.
3
Bowley (Stackelberg Bağımsızlık) dengesini uygulama
q1=75q_1 = 75 ve q2=75q_2 = 75
Bowley modelinde her iki firma da diğerinin takipçi olacağını varsayarak kendi liderlik miktarını üretir.
4
Toplam üretim miktarını hesaplama
Q=150Q = 150
Q=q1+q2=75+75=150Q = q_1 + q_2 = 75 + 75 = 150 birim olarak hesaplanır.

Key Concept

Bowley (Stackelberg Bağımsızlık) Modeli ve Çatışma Dengesi
Question 147Question

Mobilya sektöründe faaliyet gösteren iki büyük firma (MobilyaMobilya PP ve MobilyaMobilya SS), gelecek sezon için "Lüks Tasarım" veya "Ekonomik Tasarım" stratejilerinden birini seçecektir. Firmaların bu strateji kombinasyonlarından elde edecekleri beklenen kârlar (milyonmilyon TLTL) aşağıdaki ödemeler matrisinde sunulmuştur:

Mobilya P / Mobilya SLüks TasarımEkonomik Tasarım
Lüks Tasarım(60,45)(60, 45)(90,40)(90, 40)
Ekonomik Tasarım(50,70)(50, 70)(100,55)(100, 55)

(Not: Parantez içindeki ilk değerler Mobilya P'nin, ikinci değerler Mobilya S'nin kârını göstermektedir.)

Bu oyunun stratejik yapısı ve dengesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Sadece Mobilya S firması baskın stratejiye sahiptir ve oyunun tek Nash dengesi (Lüks Tasarım, Lüks Tasarım) sonucunda gerçekleşir.

Answer

Sadece Mobilya S firmasının baskın stratejiye sahip olduğu ve oyunun tek Nash dengesinin (Lüks Tasarım, Lüks Tasarım) olduğu ifade doğrudur.
Yapılan analizde Mobilya S firmasının, Mobilya P'nin her iki hamlesine karşılık daima "Lüks Tasarım"ı seçerek daha fazla kâr elde ettiği (45>4045>40 ve 70>5570>55) görülmektedir; bu durum Mobilya S'nin baskın stratejiye sahip olduğunu gösterir. Mobilya P'nin ise sabit bir baskın stratejisi yoktur, ancak rakibi baskın stratejisini oynadığında en iyi tepkisi "Lüks Tasarım" (60>5060>50) olduğu için oyun (Lüks Tasarım, Lüks Tasarım) noktasında Nash dengesine ulaşır.

Step-by-Step Solution

1
Mobilya P firmasının stratejilerini analiz et.
Mobilya S "Lüks" seçerse P, 60>5060 > 50 olduğu için "Lüks"ü; S "Ekonomik" seçerse P, 100>90100 > 90 olduğu için "Ekonomik"i seçer. P'nin baskın stratejisi yoktur.
Baskın strateji, rakibin hamlesinden bağımsız olarak her zaman en iyi sonucu veren stratejidir.
2
Mobilya S firmasının stratejilerini analiz et.
Mobilya P "Lüks" seçerse S, 45>4045 > 40 olduğu için "Lüks"ü; P "Ekonomik" seçerse S, 70>5570 > 55 olduğu için yine "Lüks"ü seçer. S'nin baskın stratejisi "Lüks Tasarım"dır.
Mobilya S, rakibi ne yaparsa yapsın "Lüks Tasarım" seçerek kârını maksimize etmektedir.
3
Nash dengesini belirle.
Mobilya S dominant stratejisi olan "Lüks Tasarım"ı oynayacaktır. Bu durumda Mobilya P için en iyi tepki 6060 kâr getiren "Lüks Tasarım"dır. (Lüks, Lüks) dengedir.
Nash dengesinde taraflardan hiçbiri, diğerinin stratejisi sabitken tek taraflı olarak kendi stratejisini değiştirerek kârını artıramaz.

Key Concept

Baskın strateji ve Nash dengesi arasındaki ayrım, oligopol piyasalarında firmaların stratejik etkileşimini anlamak için temeldir.
Question 148Question

Monopolcü rekabet piyasasında faaliyet gösteren bir firmanın uzun dönem dengesinde, ürün farklılaştırması nedeniyle negatif eğimli bir talep eğrisiyle karşı karşıya kalması ve üretimini ortalama maliyet eğrisinin (ACAC) minimum olduğu noktanın solunda gerçekleştirmesi aşağıdakilerden hangisine yol açar?

Show answer & explanation

Answer: Atıl kapasite oluşumuna

Answer

Negatif eğimli talep eğrisi nedeniyle denge üretim düzeyinin ortalama maliyetin minimum olduğu noktanın solunda kalması 'atıl kapasite' oluşumuna yol açar.
Monopolcü rekabet piyasasında firmalar, ürün farklılaştırması nedeniyle negatif eğimli bir talep eğrisiyle karşılaşırlar. Uzun dönemde denge (P=ACP = AC), bu negatif eğimli talep eğrisinin ACAC eğrisine teğet olduğu noktada kurulur. Bu teğet noktası ACAC eğrisinin en alt noktasının (minimum) solunda kaldığı için, firma kapasitesinin tamamını kullanmaz ve atıl kapasite oluşur.

Step-by-Step Solution

1
Monopolcü rekabetin uzun dönem denge koşulunu analiz etme
Uzun dönemde piyasaya girişler sonucunda ekonomik kâr sıfırlanır ve fiyat ortalama maliyete eşitlenir (P=ACP = AC).
Serbest giriş-çıkış varsayımı gereği aşırı kârlar uzun dönemde sürdürülemez.
2
Talep eğrisinin eğimini ve denge noktasını değerlendirme
Ürün farklılaştırması nedeniyle talep eğrisi (ARAR) negatif eğimlidir. Bu eğri, ACAC eğrisine negatif eğimli olduğu bölgede (minimum noktasının solunda) teğet olur.
Negatif eğimli bir doğrunun bir eğriye teğet olabilmesi için eğrinin azalan bir kısmında olması gerekir.
3
Atıl kapasite kavramını tanımlama
Firmanın uzun dönem dengesindeki üretim miktarı ile ortalama maliyeti minimize eden (tam kapasite) üretim miktarı arasındaki fark 'atıl kapasite' olarak adlandırılır.
Monopolcü rekabet piyasasında firmalar tam kapasite ile çalışmazlar.

Key Concept

Atıl Kapasite Teoremi

Practice More

Monopolcü rekabet ve tam rekabet piyasalarının uzun dönem dengelerini 'etkinlik' (kaynak dağılımı ve üretim etkinliği) açısından karşılaştırınız.
Estimated Time:45s
Question 149Question

Oligopol piyasasında faaliyet gösteren firmaların kârlarını maksimize etmek amacıyla oluşturdukları merkezi kartel (centralized cartel) yapıları, teorik olarak bir monopol gibi davranarak endüstri kârını maksimize etseler de çoğu zaman istikrarsız bir nitelik sergilerler.

Buna göre, kartel anlaşmasına katılan bir firmanın, belirlenen üretim kotasının dışına çıkarak anlaşmayı gizlice bozmaya (hile yapmaya) yönelmesinin temel iktisadi gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Kartel tarafından belirlenen satış fiyatının firmanın marjinal maliyetinden yüksek olması nedeniyle, firmanın gizlice satacağı ek birimlerin marjinal kâr yaratması

Answer

Kartel fiyatının firmanın marjinal maliyetinden yüksek olması nedeniyle ek üretimin kâr yaratması
Merkezi bir kartel yapısında, toplam kârı maksimize eden fiyat seviyesi (PP), anlaşmaya katılan her bir firmanın marjinal maliyetinden (MCMC) yüksektir. Eğer bir firma, diğerleri anlaşmaya sadık kalarak fiyatı sabit tutarken gizlice üretimini artırırsa, sattığı her ek birimden 'Fiyat - Marjinal Maliyet' (PMCP - MC) kadar ek kâr elde eder. Bu bireysel kâr artırma güdüsü, kartel anlaşmalarının içsel olarak istikrarsız olmasına ve bozulmasına yol açan temel iktisadi faktördür.

Step-by-Step Solution

1
Kartelin kâr maksimizasyonu koşulunu belirleme
Merkezi kartel, toplam marjinal hasılatın toplam marjinal maliyete eşit olduğu noktada (MRtoplam=MCMR_{toplam} = \sum MC) üretim yapar.
Kartel, tek bir monopol gibi davranarak endüstri kârını en üst düzeye çıkarmayı amaçlar.
2
Fiyat ve marjinal maliyet ilişkisini analiz etme
Eksik rekabet koşullarında fiyat daima marjinal hasılattan büyüktür (P>MRP > MR). Bu durumda, denge noktasında P>MCP > MC ilişkisi ortaya çıkar.
Negatif eğimli talep eğrisi nedeniyle fiyat, marjinal hasılatın üzerindedir.
3
Bireysel firma davranışını değerlendirme
Anlaşmaya sadık kalan diğer firmalar sayesinde piyasa fiyatı sabitken, bir firma gizlice üretimini artırırsa her ek birimden PMCP - MC kadar kâr elde eder.
Firmanın marjinal maliyeti kartel fiyatının altında olduğu sürece, üretim artışı firmanın toplam kârını artıracaktır.

Key Concept

Kartel İstikrarsızlığı ve Hile Güdüsü

Hints

1
Kartelin bir monopol gibi hareket ettiğini ve fiyatı marjinal maliyetin üzerinde belirlediğini düşünün.
2
Bir firmanın üretimini gizlice artırması durumunda, elde edeceği ek hasılat ile katlanacağı ek maliyet arasındaki farkı (marjinal kârı) değerlendirin.

Practice More

Pazar paylaşımı kartellerinde kotaların belirlenme kriterlerini ve barometrik fiyat liderliğinin özelliklerini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 150Question

Bir endüstride faaliyet gösteren üç firmanın pazar payları aşağıdaki tabloda verilmiştir:

FirmaPazar Payı (%)
1. Firma5050
2. Firma3030
3. Firma2020

Buna göre, bu endüstri için hesaplanan Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHIHHI) değeri kaçtır?

Show answer & explanation

Answer: 38003800

Answer

Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHIHHI) değeri 38003800'dür.
Doğru yanıt olan 38003800, endüstrideki üç firmanın pazar paylarının (%50,%30,%20\%50, \%30, \%20) karelerinin toplamıdır (2500+900+4002500 + 900 + 400). Bu değer piyasa yoğunlaşmasını doğru bir şekilde yansıtmaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Piyasadaki her bir firmanın pazar payının karesini hesaplayın.
502=250050^2 = 2500, 302=90030^2 = 900 ve 202=40020^2 = 400.
HHIHHI hesaplamasında temel bileşen pazar paylarının kareleridir.
2
Elde edilen kare değerlerini toplayın.
2500+900+400=38002500 + 900 + 400 = 3800.
HHIHHI formülü (si2\sum s_i^2), tüm payların karelerinin toplamını gerektirir.

Key Concept

Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHIHHI)

Practice More

Pazar paylarının eşit olduğu bir durumda HHIHHI değerinin nasıl değiştiğini incelemek konuyu pekiştirebilir.
Estimated Time:45s
Question 151Question

Oligopol piyasalarını açıklayan Edgeworth modeline göre, fiyat rekabeti sonucunda Bertrand modelindeki gibi tek bir denge fiyatının oluşmamasının ve fiyatlarda sürekli dalgalanmaların yaşanmasının temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Firmaların üretim kapasitelerinin sınırlı olması

Answer

Edgeworth modelinde fiyat istikrarsızlığının temel nedeni firmaların üretim kapasitelerinin sınırlı olmasıdır.
Edgeworth modelinde firmaların üretim kapasiteleri sınırlı olduğu için, fiyat düşüren bir firma piyasanın tamamına hizmet veremez. Bu durum, diğer firmanın fiyatı yükselterek açıkta kalan talebi karşılamasına olanak tanır ve fiyatların tek bir noktada sabitlenmesini (dengeyi) imkansız kılarak sürekli dalgalanmalara yol açar.

Step-by-Step Solution

1
Modelin varsayımını tanımlama
Edgeworth modeli, Bertrand modeline kapasite kısıtını ekler.
Bertrand modelinde firmalar sınırsız kapasiteye sahiptir, ancak Edgeworth gerçek hayattaki üretim sınırlarını modele dahil etmiştir.
2
Kapasite kısıtının etkisini analiz etme
Hiçbir firma düşük fiyattan tüm piyasa talebini karşılayamaz.
Kapasite yetersiz olduğu için, rakip firma fiyatını yükselterek piyasanın geri kalan talebinden (artık talep) kâr elde etme motivasyonuna sahip olur.
3
Denge durumunu değerlendirme
Fiyatlar sürekli bir aralıkta dalgalanır.
Fiyatlar marjinal maliyet ile monopol fiyatı arasında sürekli gidip gelir, bu duruma 'Edgeworth çevrimi' denir.

Key Concept

Edgeworth modelinde fiyat istikrarsızlığı ve kapasite kısıtı ilişkisi

Practice More

Bertrand modelinde kapasite kısıtı kaldırıldığında fiyatın marjinal maliyete eşitlenmesi durumunu (Bertrand Paradoksu) tekrar inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 152Question

Oligopol piyasasında faaliyet gösteren firmaların aralarında anlaşarak ortak bir fiyat belirledikleri bir pazar paylaşımı kartelinde (market-sharing cartel), üye firmaların kendi kotaları dahilinde veya ötesinde "fiyat dışı rekabete" (reklam, satış sonrası hizmetler, promosyonlar vb.) yönelmelerinin temel iktisadi gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Kartel fiyatının firmaların marjinal maliyetlerinin üzerinde belirlenmiş olması sebebiyle her bir birim ek satışın firmanın toplam kârını artıracak olması

Answer

Pazar paylaşımı kartelinde fiyatın marjinal maliyetten yüksek olması nedeniyle her ek satışın firmanın kârını artırmasıdır.
Pazar paylaşımı kartelinde firmalar ortak bir fiyat üzerinde anlaşırlar ve bu fiyat seviyesi firmanın marjinal maliyetinden (MCMC) daha yüksektir. İktisadi olarak P>MCP > MC olduğu her durumda, firma bir birim daha fazla satarak toplam kârını artırabilir. Ancak kartel anlaşması fiyat indirimini yasakladığı için, firmalar müşterileri kendilerine çekmek ve kotalarını doldurmak/aşmak amacıyla reklam, servis ve kalite gibi fiyat dışı rekabet yöntemlerini kullanırlar.

Step-by-Step Solution

1
Kartel fiyatı ile maliyet ilişkisini analiz etme
P>MCP > MC durumu tespit edilir.
Anlaşmalı modellerde fiyat, rekabetçi seviyenin üzerinde ve marjinal maliyetin üstünde belirlenir.
2
Marjinal kâr analizini yapma
PMC>0P - MC > 0 olduğu için marjinal kâr pozitiftir.
Satılan her ek birimin firmaya sağladığı ek hasılat, o birimin maliyetinden fazladır.
3
Fiyat dışı rekabetin nedenini belirleme
Fiyat rekabeti yasak olduğu için rekabetin yönü değişir.
Kartel anlaşması gereği fiyat indirilemediğinden, firmalar pazar payını (ve dolayısıyla kârı) artırmak için reklam ve kalite gibi unsurlara yönelir.

Key Concept

Pazar paylaşımı kartellerinde P>MCP > MC durumu, firmaları kota sınırlarını zorlamaya ve fiyat dışı rekabete teşvik eder.

Hints

1
Bir firmanın fiyatı sabitken satışlarını artırmak istemesinin arkasındaki temel kâr güdüsünü düşünün.
2
Fiyatın marjinal maliyetten büyük olması (P>MCP > MC), satılan her ek birimin kâr getireceği anlamına gelir.
3
Fiyat rekabeti anlaşma ile engellenmişse, firmalar pazar payını artırmak için hangi yöntemlere başvurur?

Practice More

Kartel anlaşmalarının neden genellikle istikrarsız olduğunu ve 'hile yapma' (cheating) güdüsünün PP ve MCMC ilişkisiyle nasıl açıklandığını inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 153Question

Edgeworth oligopol modelinde, fiyat rekabeti sürecinde fiyatların Bertrand modelindeki gibi marjinal maliyet (P=MCP = MC) seviyesinde istikrar kazanmamasının ve sürekli bir "fiyat döngüsü" (price cycle) oluşmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Firmaların üretim kapasitelerinin piyasa talebinin tamamını karşılayacak düzeyde olmaması nedeniyle "artık talep" olgusunun ortaya çıkması

Answer

Firmaların üretim kapasitelerinin piyasa talebinin tamamını karşılayacak düzeyde olmaması nedeniyle artık talep olgusunun ortaya çıkması
Edgeworth modelinde, Bertrand modelinden farklı olarak firmaların kapasite kısıtı olduğu varsayılır. Bir firma fiyatını P=MCP = MC seviyesine kadar indirse bile, kapasitesi yetmediği için piyasa talebinin tamamını karşılayamaz. Bu durum, piyasada rakipten mal alamayan bir grup tüketici (artık talep) bırakır. Diğer firma, bu tüketicilere yüksek fiyattan mal satmanın daha kârlı olduğunu fark eder ve fiyatını monopol fiyatına yakın bir seviyeye yükseltir. Ardından fiyat kırma yarışı tekrar başlar ve bu süreç sürekli bir fiyat döngüsüne yol açar.

Step-by-Step Solution

1
Bertrand ve Edgeworth modelleri arasındaki temel farkı belirle.
Bertrand modelinde kapasite sınırsızdır, Edgeworth modelinde ise firmaların üretim kapasiteleri sınırlıdır.
Bu kapasite kısıtı, fiyat rekabetinin sonucunu doğrudan etkileyen temel unsurdur.
2
Fiyat rekabeti sürecini analiz et.
Firmalar pazar payı kapmak için fiyatlarını düşürürler; ancak fiyat P=MCP = MC seviyesine yaklaştığında kapasite sorunu baş gösterir.
Düşük fiyat belirleyen firma, sınırlı kapasitesi nedeniyle piyasa talebinin tamamını karşılayamaz.
3
Artık talep (residual demand) mekanizmasını açıkla.
Düşük fiyatlı firmadan mal alamayan tüketiciler, diğer firmanın kapısını çalar. Diğer firma, bu "artık talebe" yüksek fiyattan satış yapmanın daha kârlı olduğunu görerek fiyatını artırır.
Fiyatların tekrar yükselmesi ve ardından yeniden düşmeye başlaması, piyasada istikrarlı bir dengenin oluşmasını engeller ve fiyat döngüsü yaratır.

Key Concept

Edgeworth Modelinde Kapasite Kısıtı ve Fiyat İstikrarsızlığı

Hints

1
Bertrand modelinde firmalar piyasa talebinin tamamını karşılayabilecek kadar büyük kapasiteye sahiptir. Edgeworth modelinde bu varsayım değişmektedir.
2
Bir firmanın kapasitesi yetmediğinde, mal alamayan tüketiciler rakip firmaya yönelir. Bu durum rakip firmanın fiyat stratejisini nasıl etkiler?
3
Fiyat döngüsü, düşük fiyatlı firmanın mal sağlayamadığı 'artık talep' kitlesinin varlığı nedeniyle fiyatların tekrar yukarı çekilmesiyle oluşur.

Practice More

Bertrand paradoksunun (fiyatın iki firma varken bile tam rekabet seviyesine düşmesi) hangi koşullar altında geçerliliğini yitirdiğini (kapasite kısıtı, mal farklılaştırması vb.) inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Matematiksel olarak düşünürsek; eğer bir firmanın kapasitesi K<Q(P)K < Q(P) ise, rakibi fiyatını PP'den daha yüksek bir seviyeye çektiğinde hâlâ pozitif bir taleple (Q(P)KQ(P) - K) karşılaşacaktır. Bu durum kâr maksimizasyonu için fiyatı artırma motivasyonu yaratır.
Estimated Time:1m 15s
Question 154Question

Monopol piyasasında faaliyet gösteren bir doğal tekelin kârını sınırlamak amacıyla uygulanan 'getiri oranı düzenlemesi' (rate-of-return regulation) yönteminde; düzenleyici kurumun firmaya izin verdiği yasal getiri oranının (ss), sermayenin piyasa maliyetinden (rr) yüksek belirlenmesi (s>rs > r) durumunda ortaya çıkan 'Averch-Johnson Etkisi'ne ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Firma, sermaye stokunu maliyet minimizasyonu sağlayan düzeyin üzerine çıkararak girdi kullanımında etkinsizliğe ve toplumsal maliyetlerin yükselmesine neden olur.

Answer

Sermaye kullanımını maliyet minimizasyonu sağlayan düzeyin üzerine çıkararak girdi kullanımında etkinsizliğe yol açan seçenek doğrudur.
Averch-Johnson etkisi, doğal tekellerin getiri oranı üzerinden düzenlendiği durumlarda, firmanın kârını artırmak için sermaye yatırımını (makine, teçhizat, bina vb.) rasyonel olmayan bir düzeye çıkarmasıdır. Düzenleyici kurumun izin verdiği getiri oranı sermaye maliyetini aştığında, her ek sermaye birimi firmaya kâr sağlar. Bu durum, firmanın üretim maliyetlerini minimize eden girdi bileşiminden sapmasına ve toplumsal kaynakların israf edilmesine yol açar.

Step-by-Step Solution

1
Düzenleme koşulunu analiz etme
s>rs > r durumu belirlendi
Yasal getiri oranının sermaye maliyetinden yüksek olması, firmanın her birim sermaye yatırımı üzerinden net bir getiri elde edeceği anlamına gelir.
2
Firmanın teşvik yapısını değerlendirme
Sermaye yoğunluğunu artırma eğilimi
Firma, kârını artırabilmek için yasal sınırlama dahilinde 'sermaye tabanını' (rate base) mümkün olduğunca büyütmek ister.
3
Girdi kullanım etkisini belirleme
Girdi kullanımında etkinsizlik (Averch-Johnson Etkisi)
Normalde maliyetleri minimize eden MPL/MPK=w/rMP_L / MP_K = w / r dengesi bozulur ve firma olması gerekenden daha fazla sermaye (K) kullanır.

Key Concept

Averch-Johnson Etkisi (Sermaye Yanlılığı)

Hints

1
Firmanın kârının kullandığı sermaye miktarına bağlı olduğunu düşünün.

Practice More

Fiyat tavanı (price cap) düzenlemesinin getiri oranı düzenlemesine göre maliyet etkinliği açısından avantajlarını inceleyin.

Alternative Method

Marjinal teknik ikame oranının (MRTSLKMRTS_{LK}), girdi fiyatları oranından (w/rw/r) saptığını gösteren izomaliyet ve eşürün eğrileri analizi ile de çözüm doğrulanabilir.
Estimated Time:2m 0s
Question 155Question

İki firmanın faaliyet gösterdiği bir piyasada piyasa ters talep fonksiyonu P=240QP = 240 - Q (Q=q1+q2Q = q_1 + q_2) ve her iki firmanın marjinal maliyetleri 6060 TL'dir. Firmaların her ikisinin de piyasa lideri gibi davrandığı ve rakibinin bir takipçi olacağını varsaydığı Bowley (Stackelberg Bağımsızlık) modeline göre, piyasada üretilen toplam miktar aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: 180

Answer

Piyasada üretilen toplam miktar 180 birimdir.
Bowley modelinde her iki firma da rakibinin tepki fonksiyonunu veri alarak (takipçi gibi davranacağını umarak) kendi kârını maksimize eden liderlik miktarını üretir. P=240QP = 240 - Q ve MC=60MC = 60 verilerine göre, bir firmanın liderlik miktarı 90 birimdir. Her iki firma da 90 birim ürettiğinde toplam piyasa miktarı 180 birime ulaşır. Bu noktada piyasa fiyatı marjinal maliyete (6060 TL) eşitlenir.

Step-by-Step Solution

1
Firmaların tepki fonksiyonlarının belirlenmesi
q1=900.5q2q_1 = 90 - 0.5q_2 ve q2=900.5q1q_2 = 90 - 0.5q_1
Kâr maksimizasyonu (MR=MCMR=MC) koşulu altında her bir firmanın rakibinin miktarına verdiği en iyi tepkiyi bulmak gerekir.
2
Stackelberg liderlik miktarının hesaplanması
qL=90q_L = 90 birim
Bir lider, rakibinin tepki fonksiyonunu kendi hasılat fonksiyonuna dahil ederek üretimi belirler. Liderlik miktarı q=Ac2q = \frac{A - c}{2} formülüyle q=240602=90q = \frac{240 - 60}{2} = 90 olarak bulunur.
3
Bowley dengesi için toplam üretimin hesaplanması
Q=90+90=180Q = 90 + 90 = 180 birim
Bowley modelinde her iki firma da lider gibi davranarak 90 birim üretir. Bu durum 'Stackelberg Savaşları' olarak adlandırılır.

Key Concept

Bowley (Stackelberg Bağımsızlık) Modeli

Hints

1
Bowley modelinde her iki firma da diğerinin bir takipçi gibi davranacağını varsayarak liderlik miktarını üretir.
2
Önce bir firmanın Stackelberg lideri olması durumunda ne kadar üreteceğini hesaplayın, ardından her iki firmanın da bu miktarı ürettiğini düşünün.

Practice More

Bu veriler altında Bowley dengesinde piyasa fiyatının ve firma kârlarının ne olacağını hesaplayarak Cournot dengesi ile kıyaslayınız.
Estimated Time:1m 30s
Question 156Question

Monopolcü bir firmanın, her bir tüketiciye ödemeye razı olduğu en yüksek fiyatı uygulayarak birinci derece (tam) fiyat farklılaştırması yapması durumunda, firmanın denge çıktı düzeyi ve refah etkileriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Üretim miktarı tam rekabet düzeyine ulaşır ve toplumsal refah kaybı (dara kaybı) ortadan kalkar.

Answer

Birinci derece fiyat farklılaştırmasında üretim miktarı tam rekabet düzeyine (P=MCP = MC) kadar genişler ve toplumsal refah kaybı (dara kaybı) tamamen ortadan kalkar.
Birinci derece (tam) fiyat farklılaştırmasında monopolcü, talep eğrisi üzerindeki her noktayı bir fiyat olarak uygulayabilir. Bu durum, marjinal hasılat eğrisinin talep eğrisiyle çakışmasına neden olur. Firma, kârını maksimize etmek için MR=MCMR = MC (yani P=MCP = MC) noktasına kadar üretim yapar. Bu üretim düzeyi tam rekabet piyasasındaki çıktı düzeyine eşittir ve piyasadaki tüm refah artığı üretici tarafından ele geçirilse de, toplam sosyal refah maksimuma ulaşır ve dara kaybı sıfırlanır.

Step-by-Step Solution

1
Birinci derece fiyat farklılaştırmasının tanımını analiz et.
Firmanın her tüketiciye ödemeye razı olduğu maksimum fiyatı (rezervasyon fiyatı) uyguladığı belirlenir.
Bu durumda talep eğrisinin tamamı firmanın marjinal hasılat (MRMR) eğrisi haline gelir.
2
Kâr maksimizasyonu koşulunu uygula.
MR=MCMR = MC koşulu, MR=PMR = P olduğu için P=MCP = MC haline dönüşür.
Firma, marjinal maliyetinin üzerinde ödeme yapmaya razı olan son tüketiciye kadar satış yapmaya devam eder.
3
Refah etkilerini değerlendir.
Üretim miktarı tam rekabetçi düzeye (QTRQ_{TR}) ulaşır. Tüketici artığı sıfıra inerken, üretici artığı (ve dolayısıyla sosyal refah) maksimuma ulaşır.
Üretim miktarının artmasıyla monopolün yarattığı dara kaybı (deadweight loss) ortadan kalkmış olur.

Key Concept

Birinci Derece Fiyat Farklılaştırması ve Tahsis Edici Etkinlik

Hints

1
Birinci derece fiyat farklılaştırmasında firmanın her birim için tüketicinin ödeyebileceği en yüksek fiyatı aldığını düşünün.
2
Bu durumda monopolcü için marjinal hasılat eğrisinin (MRMR) konumu ile talep eğrisinin (PP) ilişkisini hatırlayın.
3
Üretim miktarı P=MCP = MC seviyesine kadar genişlediğinde, bu durumun tam rekabet piyasasındaki etkinlik sonuçlarıyla benzerliğini değerlendirin.

Practice More

İkinci derece fiyat farklılaştırması (blok fiyatlandırma) ile birinci derece arasındaki farkları ve neden her ikisinin de tüketici artığını azalttığını inceleyin.

Alternative Method

Grafiksel yöntemle; talep eğrisi ile marjinal maliyet eğrisinin kesiştiği noktadaki toplam refah alanını tarayarak, bu alanın tamamının üreticiye geçtiğini ancak boşta kalan (dara kaybı) bir alanın olmadığını görebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 157Question

Kârını maksimize etmeyi hedefleyen bir monopolcü firmanın karşılaştığı ters talep fonksiyonu P=120QP = 120 - Q ve marjinal maliyet fonksiyonu MC=40MC = 40 olarak verilmiştir. Buna göre, bu monopolcü firmanın denge fiyatı kaç TL'dir?

Show answer & explanation

Answer: 80

Answer

Monopolcü firmanın denge fiyatı 80 TL'dir.
Kâr maksimizasyonu yapan bir monopolcü için temel kural marjinal hasılatın marjinal maliyete eşitlenmesidir. P=120QP = 120 - Q fonksiyonundan elde edilen MR=1202QMR = 120 - 2Q ifadesi, MC=40MC = 40 değerine eşitlendiğinde denge miktarı 40 olarak bulunur. Bu miktar talep eğrisinde yerine koyulduğunda tüketicilerin ödemeye razı olduğu denge fiyatı 80 TL olarak hesaplanır.

Step-by-Step Solution

1
Marjinal hasılat (MRMR) fonksiyonunun türetilmesi
MR=1202QMR = 120 - 2Q
Ters talep fonksiyonu doğrusal olduğunda, marjinal hasılat eğrisinin eğimi talep eğrisinin eğiminin iki katıdır.
2
Kâr maksimizasyonu koşulunun (MR=MCMR = MC) uygulanması
1202Q=402Q=80Q=40120 - 2Q = 40 \Rightarrow 2Q = 80 \Rightarrow Q = 40
Monopolcü firma, marjinal hasılatın marjinal maliyete eşit olduğu üretim düzeyinde kârını maksimize eder.
3
Denge fiyatının bulunması
P=12040=80P = 120 - 40 = 80
Bulunan denge miktarı (Q=40Q=40), tüketicilerin bu miktarı hangi fiyattan alacağını belirlemek için talep fonksiyonunda yerine yazılır.

Key Concept

Monopolde Kâr Maksimizasyonu (MR=MCMR = MC)

Practice More

Monopolcü firmanın bu denge noktasında elde ettiği toplam kârı hesaplayarak maliyet yapısını analiz edebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 158Question

Üçüncü derece fiyat farklılaştırması yapan bir monopolcü firma için kâr maksimizasyonunun sağlandığı denge durumunda, piyasalar arasındaki çıktı dağılımı ve fiyatlama stratejisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Farklı piyasalardaki marjinal hasılatlar birbirine ve marjinal maliyete eşitlenir (MR1=MR2=MCMR_1 = MR_2 = MC); talebin fiyat esnekliği mutlak değerce düşük olan piyasada daha yüksek fiyat uygulanır.

Answer

Denge koşulunda marjinal hasılatlar eşitlenir (MR1=MR2=MCMR_1 = MR_2 = MC) ve esnekliği düşük olan piyasada fiyat daha yüksek belirlenir.
Üçüncü derece fiyat farklılaştırmasında kâr maksimizasyonu için firma, toplam çıktısını piyasalar arasında her piyasadaki marjinal hasılat birbirine ve toplam marjinal maliyete eşit olacak şekilde dağıtır. Fiyatlama aşamasında ise fiyat esnekliği ile fiyat arasında ters bir ilişki (Amoroso-Robinson ilişkisi) olduğu için, fiyata daha az duyarlı olan (esnekliği düşük) gruba daha yüksek fiyat uygulanır.

Step-by-Step Solution

1
Denge Koşulunun Belirlenmesi
MR1=MR2=MCMR_1 = MR_2 = MC
Üçüncü derece fiyat farklılaştırmasında firma, toplam kârını maksimize etmek için her piyasadaki ek getiriyi (marjinal hasılatı) aynı maliyet düzeyine eşitlemelidir.
2
Fiyat ve Esneklik İlişkisinin Analizi
P=MC11/ϵP = \frac{MC}{1 - 1/|\epsilon|}
Amoroso-Robinson formülüne göre, marjinal maliyet sabitken talebin fiyat esnekliği (ϵ|\epsilon|) arttıkça paydayı büyütür, bu da fiyatın düşmesine neden olur. Dolayısıyla düşük esneklik yüksek fiyat demektir.
3
Diğer Derecelerle Karşılaştırma
Refah Etkisi
Birinci derecenin aksine üçüncü derecede toplumsal refah kaybı devam eder ve tüketici artığının tamamı üreticiye geçmez.

Key Concept

Üçüncü Derece Fiyat Farklılaştırması ve Amoroso-Robinson İlişkisi
Estimated Time:1m 30s
Question 159Question

Monopol piyasasında faaliyet gösteren bir firmanın piyasa gücünden kaynaklanan aşırı kârını engellemek amacıyla, düzenleyici otorite tarafından 'ortalama maliyet fiyatlaması' (P=ACP = AC) yönteminin uygulanmasına karar verilmiştir.

Bu düzenlemenin sonuçları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Firma sadece normal kâr elde eder ancak piyasada kaynak tahsisinde tam etkinlik sağlanamaz.

Answer

Ortalama maliyet fiyatlaması (P=ACP = AC) düzenlemesi sonucunda firma iktisadi (aşırı) kâr elde edemez, ancak fiyat marjinal maliyetin üzerinde kalmaya devam ettiği için kaynak tahsisinde tam etkinlik sağlanamaz.
Ortalama maliyet fiyatlaması, firmanın toplam maliyetlerini tam olarak karşıladığı (P=ACP = AC) ve ekonomik kârın sıfırlandığı noktadır. Bu noktada firma zarar etmeden faaliyetini sürdürürken aşırı kârından vazgeçmiş olur. Ancak tam etkinlik (Pareto optimumu) için fiyatın marjinal maliyete eşit olması gerekir. P=ACP = AC noktasında fiyat marjinal maliyetten büyük olduğu için toplumsal refah kaybı (dara kaybı) tamamen ortadan kalkmaz.

Step-by-Step Solution

1
Ortalama maliyet fiyatlamasının (P=ACP = AC) tanımını yapın.
P=ACP = AC durumunda toplam hasılat (TRTR) toplam maliyete (TCTC) eşit olur.
Düzenleyici kurumun amacı firmanın elde ettiği aşırı kârı topluma aktarmak veya ortadan kaldırmaktır.
2
Kâr durumunu analiz edin.
TR=TCTR = TC olduğu için firmanın ekonomik kârı sıfıra iner.
Normal kâr elde edilmesi firmanın uzun dönemde piyasada kalması için yeterlidir.
3
Kaynak tahsisinde etkinlik (Pareto optimumu) durumunu kontrol edin.
Etkinlik için P=MCP = MC olmalıdır. Ancak standart bir monopol dengesinde P=ACP = AC noktası, P=MCP = MC noktasının solundadır.
Fiyat hala marjinal maliyetten yüksek olduğu için (P>MCP > MC) tüketiciler marjinal faydası marjinal maliyetten yüksek olan malları tüketemezler ve dara kaybı (refah kaybı) oluşur.

Key Concept

Adil Getiri (Fair Return) Düzenlemesi

Practice More

Doğal tekel durumunda marjinal maliyet fiyatlamasının neden zarar doğurduğunu ve devlet sübvansiyonlarının rolünü inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 160Question

Monopolcü bir firmanın piyasa gücünü kullanarak tam rekabetçi üretim seviyesinin altında üretim yapması, toplum için bir refah kaybına (dara kaybı) yol açar. Düzenleyici kurumun bu refah kaybını tamamen ortadan kaldırmak ve kaynak tahsisinde etkinliği sağlamak amacıyla uyguladığı 'marjinal maliyet fiyatlaması' (P=MCP = MC) kuralının temel sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Toplumsal refahın maksimize edilmesi ve ölü dara kaybının sıfıra inmesi

Answer

Düzenleyici kurumun uyguladığı marjinal maliyet fiyatlaması (P=MCP = MC) kuralı, toplumsal refahın maksimize edilmesini ve monopolden kaynaklanan dara kaybının tamamen ortadan kaldırılmasını sağlar.
Marjinal maliyet fiyatlaması (P=MCP = MC), ekonomide 'sosyal optimum' olarak adlandırılan ve kaynakların en etkin şekilde dağıtıldığı üretim düzeyini temsil eder. Monopolcü normalde fiyatı marjinal maliyetin üzerinde belirleyerek eksik üretime neden olur. Düzenleyici kurumun fiyatı marjinal maliyete eşitlemesi, bu eksik üretimi giderir ve monopolün neden olduğu refah kaybını (dara kaybı) tamamen ortadan kaldırır.

Step-by-Step Solution

1
Monopolcü firmanın denge koşulunu analiz etme
MR=MCMR = MC noktasında üretim yapılır, ancak fiyat (PP) marjinal maliyetten (MCMC) büyüktür (P>MCP > MC).
Monopolcü firma kârını maksimize etmek için marjinal hasılatı marjinal maliyete eşitler.
2
Dara kaybının nedenini belirleme
P>MCP > MC durumu, tüketicilerin mala verdiği değerin üretimin maliyetinden yüksek olduğunu ancak üretimin kısıtlı kaldığını gösterir.
Bu üretim kısıtlaması toplum için refah kaybı yaratır.
3
Düzenleme kuralını uygulama
Fiyat marjinal maliyete (P=MCP = MC) eşitlendiğinde, kaynak tahsisinde etkinlik sağlanır.
Tam rekabet piyasasında olduğu gibi fiyatın marjinal maliyete eşitlenmesi, toplumsal refahı (tüketici + üretici artığı) maksimize eder ve dara kaybını sıfırlar.

Key Concept

Monopolün marjinal maliyet fiyatlaması (P=MCP=MC) yoluyla düzenlenmesi kaynak tahsisinde etkinliği sağlar.

Hints

1
Kaynak tahsisinde etkinlik, bir malın fiyatının o malın topluma olan ek maliyetine eşit olduğu noktada sağlanır.

Practice More

Doğal tekel durumunda P=MC fiyatlamasının neden firmanın zarar etmesine yol açabileceğini inceleyiniz.
Estimated Time:45s
PreviousPage 8 / 10Next
Eksik Rekabet Piyasaları Practice Questions — KPSS İktisat — Page 8 | Examkin