Examkin

1947-1960 Dönemi: Liberalizme Geçiş ve Demokrat Parti Dönemi

12 questions

Question 1Question →

Türkiye'de 19501950-19601960 dönemini kapsayan Demokrat Parti iktidarı süresince, Marshall Planı çerçevesinde sağlanan dış yardımların da etkisiyle kalkınmanın temel dayanağı ve 'lokomotif sektörü' olarak kabul edilen alan aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Tarım

Answer

Demokrat Parti döneminde kalkınmanın öncelikli sektörü tarımdır.
Demokrat Parti (19501950-19601960) döneminde uygulanan ekonomi politikaları, tarımın modernize edilmesi ve dış yardımların (Marshall Planı) bu alana yönlendirilmesi üzerine kurulmuştur. Tarımsal alanların genişlemesi ve traktör sayısının yaklaşık 2.0002.000'den 44.00044.000'e çıkması, bu sektörün dönemin kalkınma motoru olduğunu kanıtlamaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Dönemin siyasi ve ekonomik tercihlerini belirleyin.
19501950-19601960 dönemi, devletçilikten uzaklaşarak liberal politikalara ve özel girişimciliğe geçişin hedeflendiği bir dönemdir.
Dönem analizinde siyasi iktidarın (Demokrat Parti) vizyonunu anlamak gerekir.
2
Marshall Planı'nın Türkiye üzerindeki etkisini değerlendirin.
ABD kökenli Marshall yardımları, Türkiye'de özellikle tarım sektöründe makineleşmeyi (traktör sayısındaki büyük artış) finanse etmiştir.
Dış yardımların hangi sektörel dönüşüme yol açtığını belirlemek sorunun çözüm anahtarıdır.
3
Kalkınmanın 'lokomotif sektörü' kavramını eşleştirin.
Bu dönemde tarımsal üretimdeki artış, milli gelirin temel kaynağı olmuş ve sanayileşme de tarıma dayalı olarak (şeker, dokuma vb.) şekillenmiştir.
Tarımdaki genişleme, dönemin ilk yarısındaki yüksek büyüme hızının ana nedenidir.

Key Concept

Demokrat Parti Dönemi Tarımsal Kalkınma Stratejisi

Hints

1
Bu dönemde traktör sayısındaki devasa artışı ve Marshall Yardımlarının yönlendirildiği alanı düşünün.
2
Demokrat Parti'nin 'her mahallede bir milyoner' ve 'köylüyü efendi yapma' söylemleri hangi sektöre vurgu yapar?

Practice More

Demokrat Parti döneminde tarımdaki büyümenin 1954'ten itibaren yavaşlamasının nedenlerini (iklim koşulları, dış ticaret hadleri) inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 2Question →

1950'li yılların ikinci yarısında Türkiye ekonomisinde yaşanan dış ödeme güçlükleri, döviz darboğazı ve artan enflasyonist baskılar sonucunda 44 Ağustos 19581958 tarihinde yürürlüğe konulan istikrar programı ve bu dönemin iktisadi özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu programın kapsamında yer alan veya bu süreci tanımlayan bir gelişme değildir?

Show answer & explanation

Answer: Ekonomik kalkınmanın sektörler arası eşgüdümünü sağlamak için Devlet Planlama Teşkilatı'nın (DPT) kurularak Beş Yıllık Kalkınma Planları'nın uygulanmaya başlanması

Answer

Ekonomik kalkınmanın sektörler arası eşgüdümünü sağlamak için Devlet Planlama Teşkilatı'nın (DPT) kurulması ve Beş Yıllık Kalkınma Planları'nın uygulanması
Doğru seçenek olan Devlet Planlama Teşkilatı'nın kurulması ve Beş Yıllık Kalkınma Planları'na geçilmesi, Türkiye ekonomisinde 19601960 darbesi sonrası anayasal bir zorunluluk olarak ortaya çıkmış ve ilk plan uygulaması 19631963 yılında başlamıştır. 1950−19601950-1960 dönemi (Demokrat Parti iktidarı), ekonomide devlet müdahalesinden ziyade özel girişimi ve serbest piyasayı önceleyen bir 'plansız büyüme' dönemi olarak bilinir. Bu nedenle bu ifade 19581958 istikrar programının bir parçası olamaz.

Step-by-Step Solution

1
1958 İstikrar Kararları'nın tarihsel bağlamını analiz etmek
1958 kararları, Demokrat Parti (DP) döneminin sonlarına doğru yaşanan döviz ve enflasyon krizine karşı IMF desteğiyle hazırlanan bir pakettir.
Sorunun sorduğu 'değildir' ifadesini bulmak için paketin içeriğini netleştirmek gerekir.
2
DPT ve Planlı Dönem'in başlangıç tarihini kontrol etmek
Devlet Planlama Teşkilatı 3030 Eylül 19601960 tarihinde kurulmuştur; Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı ise 1963−19671963-1967 dönemini kapsar.
1947-1960 dönemi (özellikle DP dönemi), 'plansız' ve serbest piyasa odaklı büyümenin hakim olduğu bir dönemdir; planlı dönem bu dönemin bitişinden sonra başlar.
3
1958 programının diğer teknik detaylarını doğrulamak
2,802,80'den 99 TL'ye devalüasyon, kredi tavanları, KİT zamları ve dış borç konsolidasyonu (OEEC ile) bu paketin ana unsurlarıdır.
Diğer seçeneklerin doğruluğunu teyit ederek yanlış olanı kesinleştirmek.

Key Concept

Planlı Dönem ile Liberal Dönem Ayrımı

Hints

1
Türkiye'de 'Beş Yıllık Kalkınma Planları' (BYKP) ne zaman uygulanmaya başlandı?
2
Demokrat Parti dönemi genellikle 'plansız' kalkınma ile karakterize edilir. Planlama fikrine karşı olan bu dönemde DPT kurulmuş olabilir mi?
3
4 Ağustos 1958 kararları bir kriz yönetimi paketidir; oysa Devlet Planlama Teşkilatı anayasal bir kurum olarak 1961 Anayasası ile sistemleşmiştir.

Practice More

1958 devalüasyonu ile 1946 devalüasyonunu ve 1980 devalüasyonunu karşılaştırarak döviz kuru rejimlerindeki değişimleri inceleyin.
Estimated Time:1m 30s
Question 3Question →

19471947-19601960 dönemi Türkiye ekonomisinde, devletçi modelden liberal iktisat politikalarına geçiş sürecinde hazırlanan kalkınma planları, uluslararası raporlar ve kurumsal dönüşümler dikkate alındığında; bu dönemin iktisadi tercihleri ve stratejik belgeleri hakkında aşağıdakilerden hangisi yanlış bir değerlendirmedir?

Show answer & explanation

Answer: 19501950'li yıllarda Dünya Bankası tarafından hazırlanan Barker Raporu, 19471947 Vaner Planı'ndaki ağır sanayi hedeflerini onaylayarak, Türkiye'nin sanayileşmiş ülkeler safına geçmesi için kamu yatırımlarının artırılmasını ve uçak fabrikası gibi projelerin tamamlanmasını tavsiye etmiştir.

Answer

Barker Raporu'nun Vaner Planı'ndaki ağır sanayi yatırımlarını desteklediği ve kamu yatırımlarının artırılmasını önerdiği ifadesi yanlıştır.
19511951 yılında Dünya Bankası tarafından hazırlanan Barker Raporu, Türkiye'nin kalkınma stratejisinde ağır sanayileşmeye (demir-çelik, makine vb.) öncelik verilmesini şiddetle eleştirmiştir. Rapor, devletin ekonomideki rolünün azaltılmasını, özel teşebbüsün önünün açılmasını ve yatırımların Türkiye'nin rekabetçi olduğu tarım, enerji ve ulaşım alanlarına kaydırılmasını önermiştir. Dolayısıyla, raporun Vaner Planı'ndaki sanayi hedeflerini onayladığı ve kamu eliyle ağır sanayiyi desteklediği ifadesi tarihsel gerçeklerle bağdaşmamaktadır.

Step-by-Step Solution

1
19471947 Vaner Planı (Türkiye İktisadi Kalkınma Planı) ve Barker Raporu'nun (19511951) içerikleri karşılaştırılır.
Vaner Planı, Marshall Yardımı için hazırlansa da demir-çelik ve ağır sanayi gibi devletçi dönemden kalan sanayi projelerini içermekteydi.
İki belge arasındaki sanayileşme vizyonu farkını tespit etmek için.
2
Barker Raporu'nun (Dünya Bankası) Türkiye'nin sanayileşme stratejisine bakışı analiz edilir.
Barker Raporu, Türkiye'nin 'karşılaştırmalı üstünlüklere' göre tarım, enerji ve ulaşım (karayolu) alanlarına odaklanması gerektiğini, ağır sanayinin Türkiye için pahalı ve verimsiz olduğunu belirtmiştir.
Dönemin uluslararası ekonomi kuruluşlarının Türkiye'ye biçtiği rolü anlamak için.
3
Yanlış olan önermedeki hatayı saptayın.
Önerme, Barker Raporu'nun sanayileşmeyi ve kamu eliyle ağır sanayiyi desteklediğini iddia etmektedir; oysa rapor bu yatırımlara karşı çıkmış ve liberal tarımsal genişlemeyi savunmuştur.
Sorunun kökünde yatan iktisadi tarih bilgisini doğrulamak için.

Key Concept

19471947-19601960 dönemi dış raporların (Barker, Hilts) sanayileşme yerine tarım ve altyapı odaklı kalkınmayı dayatması.

Practice More

Demokrat Parti döneminde tarımsal makineleşmenin (traktör sayısındaki artış) dış ticaret dengesi ve ekilen arazi miktarı üzerindeki etkilerini inceleyen soruları çözebilirsiniz.
Estimated Time:2m 0s
Question 4Question →

1950−19601950-1960 yılları arasını kapsayan Demokrat Parti döneminde, Türkiye'nin ulaşım altyapısı yatırımlarında demir yollarından kara yollarına doğru gerçekleşen stratejik değişim aşağıdakilerden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

Show answer & explanation

Answer: Marshall Planı yardımları ve ABD'li uzmanların hazırladığı raporlardaki kara yolu öncelikli tavsiyeler

Answer

Marshall Planı yardımları ve ABD'li uzmanların (özellikle Hilts Raporu gibi) tavsiyeleri doğrultusunda ulaşım yatırımlarının kara yollarına kaydırılmasıdır.
Doğru yanıt olan seçenek, Marshall Planı ve ABD'li uzmanların tavsiyelerini içermektedir. 19501950 yılında iktidara gelen Demokrat Parti, özellikle tarımsal kalkınmayı desteklemek ve köylüyü pazara bağlamak amacıyla kara yolu yapımına büyük önem vermiştir. Bu süreçte Marshall Planı kapsamında gelen makineler ve uzman tavsiyeleri belirleyici olmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Zaman dilimini belirle
1950−19601950-1960 (Demokrat Parti Dönemi)
Soruda sorulan dönemin ekonomik ve siyasi iklimini anlamak için gereklidir.
2
Dönemin ulaşım politikasındaki temel değişikliği hatırla
Demir yollarından kara yollarına geçiş
Bu dönemde tarımsal üretimin artması ve ürünlerin pazara ulaştırılması için kara yolları stratejik önem kazanmıştır.
3
Bu değişikliğin dış faktörlerle ilişkisini kur
Marshall Planı ve ABD etkisi
Truman Doktrini ve Marshall Planı kapsamında sağlanan mali ve teknik yardımlar, kara yolu ağının öncelikli olarak geliştirilmesini şart koşmuş veya teşvik etmiştir.

Key Concept

Demokrat Parti Dönemi Ulaşım Politikası ve Dış Yardımların Etkisi

Practice More

Demokrat Parti döneminde tarımsal makineleşmenin (traktör sayısı artışı) milli gelir üzerindeki etkilerini inceleyen bir soru çözebilirsiniz.
Estimated Time:45s
Question 5Question →

19471947 yılında hazırlanan 'Türkiye İktisadi Kalkınma Planı' (Vaner Planı), Marshall Planı yardımlarından faydalanabilmek amacıyla Türkiye’nin devletçi sanayileşme modelinden vazgeçerek tarım ve altyapı odaklı bir modele geçişini simgelemektedir. Bu planın stratejik öncelikleri ile 19501950-19601960 yılları arasındaki Demokrat Parti (DP) dönemi iktisadi uygulamaları birlikte değerlendirildiğinde, dönemin yapısal dönüşümüne ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: 19471947 Planı ile temelleri atılan tarımsal modernizasyon ve karayolu öncelikli altyapı yatırımları, DP döneminde dış yardım ve borçlanmaya dayalı bir büyüme motoruna dönüşmüş; ancak planlı bir sanayi stratejisinin eksikliği ve ithalata bağımlı büyüme yapısı 19581958 yılında yaşanan döviz darboğazı ve istikrar programını kaçınılmaz kılmıştır.

Answer

19471947 Planı ile başlayan tarım ve altyapı odaklı vizyon, DP döneminde dış yardıma bağımlı bir genişleme stratejisine dönüşmüş ve bu durum 19581958 dış ödeme krizine zemin hazırlamıştır.
Doğru seçenek, 19471947 Vaner Planı'nın (ve onu destekleyen Marshall Yardımı'nın) Türkiye'yi sanayi odaklı devletçilikten, tarım ve altyapı odaklı bir modele yönelttiğini; DP'nin bu vizyonu devralarak 'plansız' ve dış kaynağa dayalı bir şekilde uyguladığını, bunun da yapısal bir sorun olarak 19581958 krizine yol açtığını doğru bir kronolojik ve mantıksal silsileyle açıklar.

Step-by-Step Solution

1
19471947 Vaner Planı'nın (İve-Plan) niteliğini analiz etme.
Bu planın, devletçilikten vazgeçerek tarım, tarıma dayalı sanayi ve altyapı (karayolu) odaklı bir liberal modele geçişin 'yol haritası' olduğu sonucuna varılır.
Marshall Yardımı alabilmek için ABD'nin beklediği yapısal dönüşümün çerçevesini belirlemek.
2
19501950-19601960 DP dönemi uygulamalarını bu vizyonla ilişkilendirme.
DP'nin Barker Raporu (19511951) ve Hilts Raporu (19481948) gibi uluslararası tavsiyeleri devraldığı, tarımda makineleşme ve karayolu ağına odaklandığı görülür.
Dönemin iktisadi büyüme motorunun tarımsal dışsatım ve dış kaynak (yardım/borç) olduğunu anlamak.
3
Dönemin sonundaki ekonomik tıkanıklığın nedenlerini değerlendirme.
Plansız sanayileşme, dış ticaret açıkları ve ithalata bağımlılığın artmasıyla 19541954 sonrası ekonomik yavaşlama başlamış ve 19581958 devalüasyonu/istikrar programı kaçınılmaz olmuştur.
Büyümenin sürdürülebilir bir sanayi temeline oturmadığını ve döviz darboğazına yol açtığını tespit etmek.

Key Concept

19471947 sonrası Türkiye ekonomisinde tarım-altyapı eksenli büyüme ve dış kaynak bağımlılığının krize dönüşümü.

Hints

1
19471947 Vaner Planı ile 19501950 DP vizyonu arasındaki 'sektörel benzerliğe' (tarım/karayolu) odaklanın.
2
DP dönemindeki büyümenin finansman kaynağını (dış yardım/borç) ve bunun sürekliliğini sorgulayın.
3
19581958 İstikrar Kararları'nın (devalüasyon) temel nedeninin ithalata bağımlı büyüme ve döviz eksikliği olduğunu hatırlayın.

Practice More

19581958 İstikrar Kararları'nın içeriğini ve Barker Raporu ile olan benzerliklerini incelemek konuyu pekiştirecektir.
Estimated Time:3m 0s
Question 6Question →

Türkiye ekonomisinde 19471947-19601960 yıllarını kapsayan liberalleşme eğilimleri ve Demokrat Parti dönemi iktisadi gelişmeleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi *yanlıştır*?

Show answer & explanation

Answer: 19461946 yılında hazırlanan İvegen Planı (İvedili Sanayi Planı), Marshall Planı yardımları için hazırlanan ve bu dönemin liberal ruhuna uygun olan temel belgedir.

Answer

19461946 yılında hazırlanan İvegen Planı'nın Marshall Yardımları için hazırlanan liberal bir belge olduğu bilgisi yanlıştır.
Doğru cevap, İvegen Planı'nın niteliğine ilişkin yanlış bilgiyi içeren seçenektir. 19461946 yılında hazırlanan İvedili Sanayi Planı (İvegen Planı), 19301930'lu yılların devletçi sanayileşme modelini devam ettiren bir çalışmadır ve Marshall Planı yardımları için değil, savaş sonrası mevcut statükoyu korumak amacıyla hazırlanmıştır. Marshall Yardımları için hazırlanan ve liberal eğilimleri yansıtan asıl belge 19471947 tarihli Vaner Planı'dır.

Step-by-Step Solution

1
19471947-19601960 dönemi plan belgelerini karşılaştırın.
19461946 İvegen Planı'nın devletçi sanayileşme odaklı, 19471947 Vaner Planı'nın ise liberal/Marshall odaklı olduğu belirlenir.
Dönemin iktisadi dönüşümünü ve planlama belgelerinin kronolojik sırasını belirlemek için gereklidir.
2
Dönemin ulaştırma ve tarım politikalarını analiz edin.
Demir yollarından kara yollarına geçiş ve tarımda makineleşme süreçleri teyit edilir.
Dönemin temel yapısal değişimlerini ve Marshall Yardımlarının uygulama alanlarını doğrulamak için gereklidir.

Key Concept

19471947-19601960 Dönemi İktisat Politikaları ve Planlama
Estimated Time:1m 30s
Question 7Question →

19501950 yılında iktidara gelen Demokrat Parti, seçim beyannamesinde devletin ekonomideki doğrudan müdahalelerini azaltacağını ve Kamu İktisadi Teşebbüslerini (KI˙TKİT) özel sektöre devredeceğini (özelleştirme) savunmuştur. Ancak 19501950-19601960 dönemi uygulamaları incelendiğinde, KI˙TKİT'lerin sayısının azalmadığı, aksine yeni yatırımlarla kamu kesiminin ekonomideki ağırlığının korunduğu görülmektedir.

Demokrat Parti döneminde hedeflenen bu özelleştirmelerin geniş çaplı olarak gerçekleştirilememesinin ve devletin yatırımlara devam etmek zorunda kalmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Yerli özel sermaye birikiminin ve girişimci sınıfın henüz bu ölçekteki tesisleri devralacak kapasitede olmaması

Answer

Demokrat Parti döneminde özelleştirmelerin yapılamamasının temel nedeni, yerli özel sektörün KI˙TKİT'leri satın alabilecek ve işletebilecek yeterli sermaye birikimine ve teknik donanıma henüz sahip olmamasıdır.
Doğru cevap olan yerli sermaye birikiminin yetersizliği, Demokrat Parti'nin liberal ideolojisine rağmen neden devlet yatırımlarına devam ettiğini açıklayan en temel iktisadi gerçektir. Özel sektörün büyük ölçekli sanayi tesislerini devralacak finansal gücü ve teknik tecrübesi olmadığı için, KI˙TKİT'lerin özelleştirilmesi süreci kağıt üzerinde kalmış; aksine kalkınma hedefleri doğrultusunda yeni kamu yatırımları yapılmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Politik Söylemi Analiz Et
Demokrat Parti (19501950-19601960) liberal bir ekonomi vadederek 'devleti ticaretten çekme' sözü vermiştir.
Dönemin başlangıç motivasyonunu anlamak için vaatlerin bilinmesi gerekir.
2
Ekonomik Engelleri Belirle
Dönemin Türkiye'sinde özel sektör sermayesi oldukça kısıtlıdır ve büyük ölçekli sanayi yatırımlarını (KI˙TKİT'ler gibi) üstlenecek kapasitede değildir.
Söylem ile uygulama arasındaki farkın temel kaynağı yapısal yetersizliktir.
3
Uygulama Sonucunu Değerlendir
Özel sektörün giremediği alanlarda ve altyapı yatırımlarında devlet, ekonomik büyümeyi sürdürmek için yeni KI˙TKİT'ler kurmaya ve kamu yatırımlarına devam etmek zorunda kalmıştır.
Sermaye eksikliğinin devletin rolünü nasıl pekiştirdiğini açıklar.

Key Concept

Sermaye Birikimi Yetersizliği ve Devletin Rolü

Hints

1
Demokrat Parti'nin vaadi ile uygulamanın neden örtüşmediğini, ülkenin o günkü sermaye yapısını düşünerek bulun.
2
Bir fabrikayı satın almak için sadece istek değil, büyük bir sermaye ve bu fabrikayı işletecek teknik kadro gerekir.

Practice More

Demokrat Parti döneminde tarımdaki makineleşmenin (traktör sayısı artışı vb.) dış ticaret dengesi üzerindeki etkilerini inceleyin.
Estimated Time:1m 30s
Question 8Question →

Demokrat Parti döneminde 19501950’li yılların ortalarından itibaren artan dış ticaret açığı, döviz rezervlerinin tükenmesi ve enflasyonist baskılar sonucunda 44 Ağustos 19581958 İstikrar Kararları uygulamaya konulmuştur. Bu kararların içeriği ve Türkiye ekonomisindeki etkileri göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu dönemde gerçekleştirilen uygulamalardan biri değildir?

Show answer & explanation

Answer: Devletçilik politikası doğrultusunda Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın yürürlüğe konulması

Answer

Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın yürürlüğe konulması ifadesi yanlıştır; çünkü bu uygulama 1930'lu yıllardaki devletçilik dönemine aittir.
Doğru yanıt olan uygulama, 19301930’lu yıllardaki 'Devletçilik' dönemi stratejisidir. 19581958 İstikrar Kararları ise Demokrat Parti’nin liberal ekonomi politikaları sonucu oluşan krizi yönetmek için çıkarılmış bir pakettir. Bu pakette devalüasyon, borç erteleme ve kamu harcamalarının kısıtlaması gibi önlemler yer alır; ancak yeni bir devletçi sanayi planı başlatılması söz konusu değildir.

Step-by-Step Solution

1
19581958 İstikrar Kararlarının nedenlerini analiz etme
19541954 sonrası artan enflasyon, dış ticaret açığı ve borç ödeme krizi tespit edildi.
Sorunun bağlamını anlamak için krizin doğasını belirlemek gerekir.
2
19581958 paketinin temel bileşenlerini gözden geçirme
Devalüasyon (2,802,80 -> 9,009,00 TL), KİT zamları, borç erteleme (konsolidasyon) ve ithalat kotaları gibi önlemler belirlendi.
Seçeneklerdeki doğru uygulamaları elemek için gereklidir.
3
Yanlış olan uygulamayı kronolojik ve içerik açısından kontrol etme
Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın 19301930'lu yıllara ait olduğu ve 19581958 liberal/istikrar dönemiyle çeliştiği saptandı.
Doğru seçeneğe ulaşmak için tarihsel dönemler arasındaki ayrımı yapmak şarttır.

Key Concept

19581958 İstikrar Kararları, Türkiye'nin dış borç krizi ve yüksek enflasyonla mücadele etmek için IMF rehberliğinde uyguladığı ilk kapsamlı paketlerden biridir.

Hints

1
19581958 yılındaki kararların bir 'istikrar programı' olduğunu ve kriz sonrası önlemler içerdiğini düşünün.
2
Demokrat Parti'nin genel ekonomi yaklaşımının 'liberalleşme' olduğunu, 'devletçi sanayi planlarının' ise hangi yıllarda uygulandığını hatırlayın.

Practice More

19581958 İstikrar Kararları ile 2424 Ocak 19801980 Kararlarını benzerlik ve farklılıkları açısından karşılaştıran bir çalışma yapabilirsiniz.
Estimated Time:1m 15s
Question 9Question →

19471947-19601960 dönemini kapsayan Türkiye ekonomisinde, devletçilikten liberalizme geçiş çabaları ve Demokrat Parti dönemi uygulamalarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Ekonomik kalkınmayı disiplin altına almak amacıyla 'Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı' bu dönemde başarıyla uygulanmış ve devlet fabrikaları yoluyla ağır sanayi hamlesi başlatılmıştır.

Answer

Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın bu dönemde uygulandığını belirten ifade yanlıştır; çünkü bu plan 19301930'lu yılların devletçi sanayileşme stratejisidir.
Doğru cevap olan ifade yanlıştır çünkü 'Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı', 19331933-19371937 yılları arasında, Büyük Buhran sonrası devletçi politikalar çerçevesinde uygulanmıştır. Demokrat Parti döneminde (19501950-19601960) ise planlı kalkınmaya gidilmemiş, özel sektör ve tarıma dayalı bir büyüme modeli benimsenmiştir. Bu dönemde hazırlanan Vaner ve Barker raporları planlı ekonomiyi değil, liberalleşmeyi tavsiye etmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Dönem analizi yapılması
19471947-19601960 dönemi liberalleşme, Demokrat Parti ve Marshall Yardımı eksenindedir.
Soruda istenen yanlış ifadeyi bulmak için dönemin temel karakteristiklerini belirlemek gerekir.
2
Seçeneklerin tarihsel doğruluğunun kontrol edilmesi
Marshall yardımı, kara yolları önceliği, 19541954 Yabancı Sermaye Kanunu ve 19581958 İstikrar Kararları döneme uygundur.
Tarihsel kronolojinin ve politika içeriklerinin test edilmesi gerekir.
3
Planlı dönem kavramlarının ayrıştırılması
'Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı' 19301930'lara, 'Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı' ise 19631963 sonrasına aittir.
KPSS'de en sık yapılan hata olan sanayi planları ile kalkınma planlarının karıştırılması ve DP döneminin 'plansız' doğasının sorgulanmasıdır.

Key Concept

Demokrat Parti Dönemi İktisat Politikaları ve Dönemsel Farklar

Practice More

Demokrat Parti döneminin sonunda alınan 4 Ağustos 1958 İstikrar Kararları'nın içeriği ve IMF ile kurulan ilk ilişkilerin detaylarını inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 10Question →

Türkiye'de 1950-1960 dönemini kapsayan Demokrat Parti iktidarı süresince, ulaştırma politikalarında stratejik bir tercih değişikliğine gidilmiştir. Bu dönemde, 1930'lu yılların temel ulaştırma stratejisi olan demir yolu yatırımlarının payı azaltılarak aşağıdakilerden hangisinin geliştirilmesine öncelik verilmiştir?

Show answer & explanation

Answer: Kara yolu taşımacılığı

Answer

Demokrat Parti döneminde ulaştırma politikalarında demir yollarının yerine kara yolu taşımacılığına öncelik verilmiştir.
Demokrat Parti döneminde (1950-1960), Türkiye'de ulaştırma altyapısında köklü bir paradigma değişimi yaşanmıştır. Marshall Planı kapsamında gelen yardımların büyük bir kısmı tarımda makineleşme ve kara yolu yapımına ayrılmıştır. Bu dönemde demir yolları 'modası geçmiş' bir ulaştırma türü olarak görülmüş ve yatırımlar hızla kara yolu ağlarının genişletilmesine kaydırılmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Dönem analizi yapılması
Sorulan dönem 1950-1960 Demokrat Parti dönemidir.
Ulaştırma politikalarındaki değişim bu dönemde belirginleşmiştir.
2
Eski ve yeni politika karşılaştırması
Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki demir yolu önceliği, 1950'lerde kara yolu önceliğine bırakılmıştır.
Marshall Yardımları ve ABD etkisiyle ulaştırma altyapısı kara yolları üzerine inşa edilmiştir.

Key Concept

Demokrat Parti Dönemi Ulaştırma Politikası
Estimated Time:45s
Question 11Question →

19471947-19501950 yılları arasında hazırlanan ve Türkiye'nin devletçilikten liberalizme geçiş sürecine fikri zemin hazırlayan Thornburg ve Barker Raporları'nda, Türkiye'nin ekonomik kalkınması için önerilen temel stratejilere ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Ağır sanayi ve sermaye yoğunluklu büyük kamu yatırımlarının devlet eliyle hızlandırılması gerektiği belirtilmiştir.

Answer

Ağır sanayi ve sermaye yoğunluklu büyük kamu yatırımlarının devlet eliyle hızlandırılması gerektiğini savunan seçenek yanlıştır.
Thornburg ve Barker Raporları, Türkiye'nin 19301930'lu yıllarda uyguladığı devletçi ve ağır sanayi odaklı ithal ikameci modeli sert bir şekilde eleştirmiştir. Bu raporlar, Türkiye'nin sermaye ve teknik bilgi eksikliği nedeniyle ağır sanayi yerine tarım, madencilik ve hafif sanayi dallarına odaklanmasını, ulaştırmada ise demiryolları yerine karayollarına ağırlık verilmesini savunmuştur. Dolayısıyla, devletin ağır sanayi yatırımlarını hızlandırması gerektiği yönündeki ifade, raporların temel felsefesiyle tamamen çelişmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Raporların bağlamını belirleme
19471947 Thornburg ve 19501950 Barker Raporları, II. Dünya Savaşı sonrası Türkiye'nin Batı blokuna entegrasyonu ve Marshall Yardımı çerçevesinde hazırlanmıştır.
Raporların hangi ideolojik ve siyasi ortamda hazırlandığını bilmek, önerilerini anlamak için kritiktir.
2
Raporların temel önerilerini analiz etme
Raporlar; tarım odaklı büyüme, karayolu yatırımları, özel sektörün teşviki ve devletin ekonomideki payının azaltılması (anti-devletçilik) ilkelerine dayanır.
Bu ilkeler, Demokrat Parti döneminin ekonomi politikalarının da temelini oluşturmuştur.
3
Yanlış olan seçeneği saptama
Ağır sanayi yatırımlarının devlet eliyle artırılması önerisi, 19301930'lu yılların 'Devletçilik' ve 'Sanayi Planları' dönemine aittir; liberal raporlar bu anlayışa karşıdır.
Liberalizme geçiş döneminde ağır sanayi yerine tarım ve hafif sanayi ön plana çıkarılmıştır.

Key Concept

Thornburg ve Barker Raporları'nın Liberal Ekonomi Önerileri

Hints

1
Bu raporların hazırlandığı dönem (19471947-19501950), Türkiye'nin liberalleşme eğiliminde olduğu ve Marshall Yardımı aldığı dönemdir.
2
Raporlar, Türkiye'nin bir sanayi ülkesi olmasından ziyade tarım ve hammadde ihracatına dayalı bir yapıda kalmasını önermişlerdir.
3
19301930'lardaki Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın aksine, bu raporlar ağır sanayi yatırımlarına kesinlikle karşı çıkmıştır.

Practice More

Demokrat Parti döneminde tarımsal makineleşmenin (traktör sayısı artışının) ekili alanlar ve kentleşme üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:1m 30s
Question 12Question →

1950-1960 dönemini kapsayan Demokrat Parti iktidarı sürecinde, Marshall Planı çerçevesinde sağlanan dış yardımların da etkisiyle ulaştırma altyapısında demir yollarının yerini alan öncelikli yatırım alanı aşağıdakilerden hangisidir?

Show answer & explanation

Answer: Kara yolu taşımacılığı

Answer

Demokrat Parti döneminde demir yollarının yerini alan öncelikli yatırım alanı kara yolu taşımacılığıdır.
Kara yolu taşımacılığı, 1950'li yıllarda Demokrat Parti'nin tarımı destekleme ve iç pazarı bütünleştirme hedefi doğrultusunda ana ulaştırma ekseni haline getirilmiştir. Marshall Planı kapsamında gelen iş makineleri ve teknik yardımlar bu sürecin hızlanmasında belirleyici rol oynamıştır.

Step-by-Step Solution

1
Dönemin ekonomik stratejisini analiz etme
1950'lerde Demokrat Parti, tarıma dayalı büyüme ve liberalleşme stratejisini benimsemiştir.
Ulaştırma politikaları, genel ekonomik hedefleri desteklemek üzere şekillendirilir.
2
Marshall Yardımları'nın etkisini değerlendirme
ABD destekli Marshall Planı kapsamında Türkiye'ye kara yolu yapımında kullanılacak iş makineleri ve teknik destek sağlanmıştır.
Dış yardımlar, altyapı yatırımlarının yönünü belirleyen finansal ve teknolojik kaynağı oluşturmuştur.
3
Ulaştırma türleri arasında karşılaştırma yapma
Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki demir yolu odaklı politikadan vazgeçilerek 'kara yolu' öncelikli bir sisteme geçilmiştir.
Kara yolları, tarımsal ürünlerin köyden kente ve pazarlara daha esnek bir şekilde taşınmasını sağlamaktadır.

Key Concept

Demokrat Parti Dönemi Ulaştırma Politikası Değişimi
Estimated Time:45s
1947-1960 Dönemi: Liberalizme Geçiş ve Demokrat Parti Dönemi Practice Questions — KPSS İktisat | Examkin