Examkin

Question

Difficulty: MediumFaktöriyel Deney Tasarımları

Bir kamu kurumunda düzenlenen hizmet içi eğitim programının başarı puanı üzerindeki etkilerini incelemek amacıyla 2×22 \times 2 (iki faktörlü) faktöriyel deney tasarımı uygulanmıştır. Araştırmada birinci faktör 'Eğitim Yöntemi' (Çevrimiçi, Yüz Yüze), ikinci faktör ise 'Materyal Türü' (Görsel, Metin) olarak belirlenmiştir.

Veri analizi sonucunda; çevrimiçi eğitim yönteminin görsel materyallerle birlikte kullanıldığında başarı puanını önemli ölçüde artırdığı, metin materyalleriyle kullanıldığında ise başarı puanını düşürdüğü görülmüştür. Öte yandan, yüz yüze eğitim yönteminin metin materyalleriyle kullanıldığında başarı puanını artırdığı, görsel materyallerle ise düşürdüğü tespit edilmiştir.

Buna göre, elde edilen bulguların istatistiksel yorumu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A
    Etkileşim etkisinin varlığı nedeniyle, faktörlerin başarı üzerindeki net etkisini görmek için etkileşim terimi modelden çıkarılarak yalnızca ana etkilere odaklanılmalıdır.
  2. Eğitim yöntemi ile materyal türü arasında çapraz (ordinal olmayan) bir etkileşim etkisi bulunmaktadır ve faktörlerin ana etkilerinin tek başına değerlendirilmesi yanıltıcı olacaktır.Answer
  3. C
    Bu bulgular kontrol edilemeyen bir faktörün sürece dahil olduğunu gösterdiğinden, analiz faktöriyel tasarım yerine Latin Karesi deney tasarımı ile yenilenmelidir.
  4. D
    Çalışmadaki her iki faktör de iki seviyeli olduğundan, etkileşim etkisine ait serbestlik derecesi faktörlerin serbestlik dereceleri toplamına eşittir.
  5. E
    Elde edilen verilerdeki temel farkları belirlemek için varyans analizi F testi yapılmaksızın doğrudan çoklu karşılaştırma (post-hoc) testleri uygulanmalıdır.

Answer

Eğitim yöntemi ile materyal türü arasında çapraz (ordinal olmayan) bir etkileşim etkisi bulunmaktadır ve faktörlerin ana etkilerinin tek başına değerlendirilmesi yanıltıcı olacaktır.
Faktöriyel deney tasarımlarının en büyük avantajı, bağımsız değişkenlerin bağımlı değişken üzerindeki ortak etkisini (etkileşim etkisini) ölçebilmesidir. Sorudaki senaryoda, Eğitim Yönteminin başarısı Materyal Türüne göre, Materyal Türünün başarısı ise Eğitim Yöntemine göre tam tersi yönde değişmektedir. Çizgi grafiği çizildiğinde çizgilerin kesiştiği bu duruma 'çapraz (ordinal olmayan) etkileşim' adı verilir. Çapraz etkileşimin olduğu durumlarda faktörlerin genel ortalamasını veren ana etkilere bakmak, faktörlerin asıl etkisini gizleyeceğinden araştırmacıyı yanıltır.

Step-by-Step Solution

1
Senaryodaki faktörlerin (Eğitim Yöntemi ve Materyal Türü) farklı seviyeleri kombinasyonları arasındaki ilişkinin yönünü analiz etme.
Çevrimiçi eğitimde görsel materyal başarısı yüksekken, yüz yüze eğitimde tam tersi (metin materyali) başarısı yüksektir.
Değişkenlerin birbirleriyle olan ilişkisinin (etkileşimin) varlığını ve tipini belirlemek için verideki zıt yönlü değişimler incelenmelidir.
2
İlişkinin zıt yönlü olmasının faktöriyel ANOVA'daki istatistiksel karşılığını belirleme.
Bir faktörün diğer faktörün seviyelerine göre yön değiştirmesi durumu istatistiksel olarak 'çapraz (ordinal olmayan) etkileşim' (disordinal interaction) olarak tanımlanır.
Etkileşim türünü tanımlamak, modelin nasıl yorumlanacağına karar vermenin temel koşuludur.
3
Etkileşimin mevcut olduğu bu senaryoda ana etkilerin (main effects) yorumlanabilirliğini değerlendirme.
Anlamlı ve zıt yönlü bir etkileşim varken ana etkileri (örneğin Eğitim Yönteminin genel ortalama etkisi) tek başına yorumlamak yanıltıcıdır.
Çapraz etkileşimde zıt etkiler birbirini nötrleyeceği için ana etkiler anlamsız (sıfıra yakın) çıkabilir. Ancak bu, faktörlerin etkisiz olduğu anlamına gelmez, birlikte etki ettikleri anlamına gelir.

Key Concept

Faktöriyel Tasarımlarda Etkileşim Etkisinin Yorumlanması
Estimated Time:1m 15s
Rate this question

Topics

Faktöriyel Deney Tasarımları

More questions from this topic