Davranış bilimleri ve psikometri alanındaki metodolojik çalışmalarda, gözlenen değişkenler (maddeler) ile gizil değişkenler (faktörler) arasındaki matematiksel ilişkilerin modellenmesi amaca göre farklılık gösterir. Veri setinin altında yatan yapının keşfedilmesi veya kuramsal bir yapının test edilmesi süreçlerinde kullanılan istatistiksel varsayımlar ve uyum ölçütleri birbirlerinden ayrışır.
Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemlerinin temel varsayımları, döndürme teknikleri ve model değerlendirme kriterleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- AAFA'da faktör yapısını belirginleştirmek amacıyla kullanılan Promax ve Oblimin gibi eğik (oblik) döndürme teknikleri, elde edilen faktörlerin birbirinden tamamen bağımsız ve ilişkisiz olduğu teorik varsayımına dayanır.
- BDFA sürecinde oluşturulan teorik modelin örneklem verisine ne derece uygun olduğunu test etmek amacıyla, Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri ve Bartlett Küresellik Testi temel uyum iyiliği (goodness-of-fit) indeksleri olarak raporlanır.
- AFA'da araştırmacı maddelerin tüm faktörlere serbestçe yüklenmesine izin vererek gizil yapıyı keşfetmeyi hedeflerken; DFA'da kuramsal modele dayanarak maddelerin yalnızca ilgili faktörlere yüklenmesi kısıtlaması getirilir ve model uyumu RMSEA, CFI gibi indekslerle test edilir.Answer
- DHem AFA hem de DFA, ölçüm aracındaki maddelerin kendine özgü hata varyanslarını (unique variance) analize dahil etmeden, sadece korelasyon matrisinin köşegenindeki değerlerini kullanarak bileşenleri çıkarır.
- EFaktörlerin açıkladığı varyans oranı değerlendirilirken, analiz sonucunda elde edilen her bir özdeğer (eigenvalue) doğrudan bir yüzde değeri olarak yorumlanır ve DFA'daki nihai model kabul kararı salt bu yüzdelere bakılarak verilir.
Answer
AFA'da maddelerin tüm faktörlere serbestçe yüklenmesine izin verilirken, DFA'da araştırmacının kuramsal modele dayanarak maddeleri yalnızca ilgili faktörlere yüklemesi ve uyumu RMSEA, CFI gibi indekslerle test etmesi gerektiği ifade edilen seçenektir.
Doğru seçenek AFA ve DFA arasındaki temel metodolojik ayrımı özetlemektedir. AFA, keşfedici doğası gereği gözlenen değişkenlerin (maddelerin) tüm gizil faktörlerde serbestçe yük almasına izin verir ve veri setindeki olası boyutsal yapıyı ortaya çıkarır. DFA ise doğrulayıcı bir yaklaşımla, araştırmacının önceden belirlediği spesifik bir kuramı test eder; bu nedenle maddeler yalnızca teorik olarak ilişkili oldukları faktörlere yüklenir ve çapraz yükler tipik olarak sıfıra sabitlenir. Ayrıca DFA'da kurulan bu kısıtlı modelin örneklem verisine uygunluğu, RMSEA (Kök Ortalama Kare Hata Yaklaşımı) ve CFI (Karşılaştırmalı Uyum İndeksi) gibi spesifik uyum iyiliği indeksleri ile değerlendirilmektedir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Açımlayıcı (AFA) ve Doğrulayıcı (DFA) Faktör Analizi Metodolojik Farklılıkları