Bir kamu kurumu, uzmanların elektronik belge inceleme sürelerini kısaltmak amacıyla dört farklı yazılım arayüzünün (A, B, C, D) etkinliğini karşılaştıracaktır. Yapılan ön analizlerde uzmanların belge inceleme hızlarının, sahip oldukları 'mesleki deneyim yılına' oldukça güçlü bir şekilde, 'mezun oldukları lisans programına' ise daha zayıf bir düzeyde bağlı olduğu tespit edilmiştir. Araştırmacı, testin istatistiksel gücünü artırmak ve deneydeki hata varyansını (MSE) en aza indirmek için Rastgele Blok Tasarımı (RBT) kullanmaya karar vermiştir.
Buna göre, araştırmacının uygulayacağı en uygun bloklama stratejisi ve bu stratejinin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
- Bloklama değişkeni olarak 'mesleki deneyim yılı' seçilmeli; oluşturulan her bir blok kendi içinde olabildiğince homojen (benzer) uzmanlardan, bloklar arası ise olabildiğince heterojen (farklı) uzmanlardan yapılandırılmalıdır.Answer
- BBloklama değişkeni olarak 'mesleki deneyim yılı' seçilmeli; ancak deney sonuçlarının tüm kuruma genellenebilmesi için her bir bloğun kendi içinde farklı deneyim yıllarına sahip heterojen uzmanlardan oluşması sağlanmalıdır.
- CDeneydeki hata varyansını küçültmek için 'mesleki deneyim yılı' yerine varyansı daha düşük olan 'lisans programı' blok değişkeni olarak alınmalı; güçlü olan deneyim etkisi ise tekrarlama (replikasyon) ilkesi yoluyla kontrol edilmelidir.
- DTasarımda her iki değişken de eş zamanlı blok faktörü yapılamayacağı için bloklamadan vazgeçilmeli; bunun yerine her arayüz grubuna kurumdaki uzmanlar tamamen şansa bağlı atanarak doğrudan parametrik tek yönlü varyans analizi uygulanmalı ve olası varsayım ihlalleri göz ardı edilmelidir.
- E'Mesleki deneyim' blok değişkeni yerine ikinci bir ana faktör olarak modele eklenmeli; ancak analiz sırasında faktörlerin birbirinden bağımsız yarattığı ana etkiler göz ardı edilerek sadece arayüz ile deneyim arasındaki ortaklaşa etkileşim (interaksiyon) etkisine odaklanılmalıdır.
Answer
En uygun strateji, deneyim yılının blok değişkeni olarak seçilmesi ve blokların kendi içlerinde benzer özellik gösteren (homojen) birimlerden, kendi aralarında ise farklı özellikler gösteren (heterojen) birimlerden oluşturulmasını belirten stratejidir.
Rastgele Blok Tasarımı'nın (RBT) temel amacı, bağımlı değişken üzerinde etkisi olduğu bilinen bir dışsal (nuisance) değişkenin yarattığı değişkenliği, hata varyansından (MSE) ayıklayarak deneyin gücünü artırmaktır. Bu amacın gerçekleşmesi için bloklama değişkeni, bağımlı değişkeni en çok etkileyen faktör olmalıdır (burada mesleki deneyim). Ayrıca varyans ayrıştırma kuralları gereği; bloklar kendi içlerinde olabildiğince homojen olmalıdır ki blok içindeki birimlere uygulanan muameleler (arayüzler) arasındaki farklar daha net ölçülebilisin. Aynı zamanda bloklar kendi aralarında olabildiğince heterojen olmalıdır ki, bloklar arası farkın (SSBlock) toplam varyanstaki payı yüksek çıksın ve hataya daha az pay kalsın.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Rastgele Blok Tasarımında Blok İçi Homojenlik ve Bloklar Arası Heterojenlik