Sosyal bilimler alanında geliştirilen çok boyutlu bir psikolojik ölçme aracının yapı geçerliğini inceleyen bir araştırmacı, veri setinin özelliklerini ve faktör yapısını değerlendirmek için önce Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ardından elde ettiği yapıyı test etmek için farklı bir örneklem üzerinde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulamıştır.
Araştırmacının uyguladığı AFA ve DFA süreçlerinin temel varsayımları, faktör çıkarma yöntemleri, döndürme (rotation) teknikleri ve model uyum indeksleri arasındaki ilişkiler dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- AFA keşfedici bir yaklaşımla tüm gözlenen değişkenlerin tüm faktörlere serbestçe yüklenmesine izin verirken; DFA teori odaklıdır ve araştırmacının kısıtladığı kuramsal modelin veriye ne derece uyum sağladığı RMSEA, CFI ve SRMR gibi uyum iyiliği indeksleri ile test edilir.Answer
- BAFA'da uygulanan Promax ve Oblimin gibi dik (ortogonal) döndürme yöntemleri, faktörlerin birbirinden tamamen bağımsız olduğunu varsayarken; DFA'da RMSEA uyum indeksi sadece faktörlerin birbiriyle ilişkisiz olduğu modellerde hesaplanabilir.
- CAFA'da faktör çıkarma yöntemi olarak Temel Bileşenler Analizi (TBA) kullanıldığında, hata varyansları ayrıştırılarak yalnızca ortak varyans (communality) analize dahil edilirken; DFA'da hata varyansları uyum iyiliği indeksleriyle sıfıra eşitlenir.
- DAFA sürecinde verinin faktörleşebilirliğini gösteren KMO örneklem yeterliliği ölçüsünün 'nin altında ve Bartlett Küresellik Testi'nin istatistiksel olarak anlamsız () çıkması, yapının DFA ile doğrulanmaya son derece uygun olduğunu kanıtlar.
- EDFA modellerinde gizil değişkenler arası korelasyonlara izin verilmediği için, yapıyı önceden keşfetmek amacıyla uygulanan AFA'da faktörlerin birbiriyle ilişkili olduğunu varsayan Varimax döndürme tekniğinin kullanılması metodolojik bir zorunluluktur.
Answer
AFA'nın veri odaklı yapısıyla değişkenlerin tüm faktörlere serbestçe yüklendiğini, DFA'nın ise teori odaklı kısıtlamalar içererek model uyumunu RMSEA ve CFI gibi indekslerle değerlendirdiğini belirten ifade doğrudur.
Doğru olan ifade, AFA ve DFA'nın doğasını eksiksiz özetlemektedir. AFA'da kısıtlama yoktur, tüm değişkenler tüm faktörlerde bir yük değerine sahip olabilir; amaç gizil yapıyı keşfetmektir. DFA'da ise araştırmacı teorik bir beklentiyle modele kısıtlamalar koyar (örneğin X maddesi sadece Y faktörüne yüklenir) ve bu kurgunun toplanan veriye uygunluğu Ki-kare, RMSEA, CFI, SRMR, TLI gibi uyum iyiliği indeksleri ile matematiksel olarak değerlendirilir.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizinin Temel Varsayımları
Estimated Time:1m 30s