Temel Hak ve Hürriyetler

206 questions

Siyasi partilerin mali şeffaflığını sağlamak ve harcamaların anayasal sınırlara uygunluğunu denetlemek amacıyla 1982 Anayasası'nda özel bir denetim mekanizması öngörülmüştür. Buna göre, siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerinin kanuna uygunluğunun denetimiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Denetim yetkisi Anayasa Mahkemesi’ne aittir ve mahkeme bu denetim görevini yerine getirirken Sayıştay’dan yardım sağlar.

Siyasi partilerin mali denetimi, TBMM adına Sayıştay tarafından doğrudan gerçekleştirilir ve denetim raporları Meclis Genel Kurulu'nda onaylanır.

Mali denetim süreci, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen idari bir incelemedir ve sonuçlar Danıştay’ın onayına sunulur.

Denetim sonucunda usulsüzlük tespit edilen harcamalarla ilgili Anayasa Mahkemesi’nin verdiği kararlara karşı bireysel başvuru yoluyla itiraz edilebilir.

Siyasi partilerin mali denetimi, birer sosyal hak olan grev ve lokavt haklarının kullanımına ilişkin denetim usulleriyle aynı esaslara tabidir.

Show answer & explanation

Answer: Denetim yetkisi Anayasa Mahkemesi’ne aittir ve mahkeme bu denetim görevini yerine getirirken Sayıştay’dan yardım sağlar.

Answer

Siyasi partilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesi tarafından yapılır ve mahkeme bu süreçte Sayıştay'dan yardım alır.

1982 Anayasası'nın 69. maddesi uyarınca, siyasi partilerin mal edinimleri ile gelir ve giderlerinin kanuna uygunluğunun denetimi Anayasa Mahkemesi tarafından yapılır. Anayasa Mahkemesi, bu denetim görevini yerine getirirken Sayıştay’dan yardım alır ve verdiği kararlar kesindir.

Step-by-Step Solution

Siyasi partilerin anayasal statüsünü belirle.

Siyasi partiler demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurlarıdır ve faaliyetleri anayasal denetime tabidir.

Anayasa'nın 68. ve 69. maddeleri partilerin rejimini belirler.

Mali denetimden sorumlu ana organı tespit et.

Anayasa Mahkemesi (AYM) bu konuda yetkili kılınmıştır.

Siyasi partilerin denetimi yargısal nitelikte bir koruma gerektirir.

AYM'nin denetim sırasında aldığı teknik desteği incele.

AYM bu denetimi yaparken Sayıştay'ın imkanlarından yararlanır.

Mali verilerin incelenmesi uzmanlık gerektiren bir süreçtir.

Key Concept

Siyasi Partilerin Mali Denetimi

Hints

Siyasi partilerin denetimi en yüksek yargı organı tarafından gerçekleştirilir.

Practice More

Siyasi partilerin temelli kapatılma nedenlerini ve bu davanın kim tarafından açıldığını tekrar ediniz.

Estimated Time:50s

Question 202Question →

$1982$ Anayasası’nın $65$ . maddesine göre; "Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir." Bu hüküm uyarınca devletin mali kaynak yetersizliğini ileri sürerek kapsamını daraltabileceği veya erteleyebileceği haklar "isteme hakları" (pozitif statü) niteliğindedir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi devletin mali kaynak kısıtlılığını gerekçe göstererek anayasal ödevini tam olarak yerine getirmekten kaçınabileceği bir sosyal hak düzenlemesidir?

Konut dokunulmazlığının korunması ve hakim kararı olmadan kimsenin konutuna girilememesi

Özel hayatın gizliliğine ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı

Kimsenin, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaması

Herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip olması ve devletin bu güvenliği sağlayacak teşkilatı kurması

Hiç kimsenin inanç ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaması

Show answer & explanation

Answer: Herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip olması ve devletin bu güvenliği sağlayacak teşkilatı kurması

Answer

Herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip olması ve devletin bu güvenliği sağlayacak teşkilatı kurması

Sosyal güvenlik hakkı, 1982 Anayasası’nın sosyal ve ekonomik haklar bölümünde yer alan tipik bir pozitif statü hakkıdır. Devletin bu hakkı sağlamak için gerekli teşkilatı kurması mali bir yükümlülük gerektirdiğinden, 65. maddedeki mali kaynakların yeterliliği sınırı bu hak için doğrudan geçerlidir.

Step-by-Step Solution

1982

Anayasası

65

. madde kapsamını analiz etme

Bu madde, devletin sadece 'Sosyal ve Ekonomik Haklar' (pozitif statü/isteme hakları) bölümündeki görevlerini mali kaynaklarla sınırlar.

Negatif statü hakları (müdahale etmeme ödevleri) mali kaynak yetersizliği gerekçesiyle ihlal edilemez.

Seçeneklerdeki hakların Jellinek tasnifine göre sınıflandırılması

Konut dokunulmazlığı, özel hayatın gizliliği ve inanç hürriyeti negatif statü haklarıdır. Sosyal güvenlik ise pozitif statü hakkıdır.

Sosyal güvenlik, devletin aktif bir hizmet sunmasını ve harcama yapmasını gerektiren bir isteme hakkıdır.

Eğitim hakkındaki özel durumu değerlendirme

Eğitim hakkının 'mahrum bırakılmama' yönü negatif bir ödevdir, ancak 'eğitim imkanı sağlama' yönü pozitif ödevdir.

Soruda anayasal ödevin yerine getirilmesinden kaçınılabilecek durum sorulduğu için saf pozitif statü hakkı olan sosyal güvenlik ön plana çıkar.

Key Concept

Sosyal Hakların Mali Kaynak Sınırı (

65

. Madde)

Practice More

Sosyal devlet ilkesinin araçları ile hukuk devleti ilkesinin güvenceleri arasındaki farkları inceleyiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 203Question →

$1982$ Anayasası’nın $23$ . maddesinde düzenlenen "Yerleşme ve Seyahat Hürriyeti"nin anayasal sınırlandırılma rejimine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Yerleşme hürriyeti; suç işlenmesini önlemek, sağlıklı ve düzenli kentleşmeyi gerçekleştirmek ve kamu mallarını korumak amaçlarıyla kanunla sınırlanabilir.

Seyahat hürriyeti; suç soruşturma ve kovuşturması sebebiyle ve suç işlenmesini önlemek amaçlarıyla kanunla sınırlanabilir.

Vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti, sadece suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle ve ancak hâkim kararıyla sınırlanabilir.

Sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak amacıyla hem yerleşme hürriyeti hem de seyahat hürriyeti kanunla kısıtlanabilir.

Vatandaş sınır dışı edilemez ve yurda girme hakkından yoksun bırakılamaz.

Show answer & explanation

Answer: Sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak amacıyla hem yerleşme hürriyeti hem de seyahat hürriyeti kanunla kısıtlanabilir.

Answer

Sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak gerekçesi sadece yerleşme hürriyeti için geçerli olup seyahat hürriyetini kapsamaz.

Doğru cevap olan ifade yanlıştır; çünkü 'sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak' gerekçesi Anayasa'nın

23

. maddesinde sadece yerleşme hürriyeti için bir sınırlama sebebi olarak sayılmıştır. Seyahat hürriyeti ise sadece suç işlenmesini önlemek ve suç soruşturma/kovuşturması amacıyla sınırlanabilmektedir.

Step-by-Step Solution

Anayasa'nın

23

. maddesindeki yerleşme hürriyeti sınırlama sebeplerini inceleyin.

Yerleşme hürriyeti; suç işlenmesini önlemek, sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak, sağlıklı ve düzenli kentleşmeyi gerçekleştirmek ve kamu mallarını korumak amaçlarıyla sınırlanabilir.

Yerleşme hürriyetinin özel sınırlama sebepleri seyahat hürriyetinden daha geniştir.

Seyahat hürriyeti sınırlama sebeplerini inceleyin.

Seyahat hürriyeti; sadece suç soruşturma ve kovuşturması sebebiyle ve suç işlenmesini önlemek amacıyla sınırlanabilir.

Seyahat hürriyeti için 'sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak' gibi bir gerekçe Anayasa'da yer almaz.

Seçenekleri karşılaştırarak yanlış ifadeyi belirleyin.

Sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak amacının her iki hak için de ortak olduğu iddiası Anayasa'nın lafzına aykırıdır.

Hürriyetlerin sınırlandırılması rejiminde amaç-araç dengesi ve anayasal katalogdaki farklar esastır.

Key Concept

Yerleşme ve Seyahat Hürriyeti Sınırlama Sebeplerinin Farklılığı

Estimated Time:1m 15s

Question 204Question →

1982 Anayasası’nın 17. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan; "Tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz; rızası olmaksızın bilimsel ve tıbbi deneylere tabi tutulamaz." hükmündeki düzenleme usulü ve istisnaların kapsamı dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Vücut bütünlüğüne müdahale için tıbbi zorunluluk veya kanun yeterli bir hukuki dayanak teşkil edebilirken; bilimsel ve tıbbi deneyler için anayasal olarak yalnızca kişinin rızası bir istisna olarak öngörülmüştür.

Tıbbi zorunluluk hali, kişinin rızası bulunmasa dahi hem vücut bütünlüğüne müdahaleyi hem de bilimsel ve tıbbi deneylere tabi tutulmayı anayasal olarak hukuka uygun hale getirir.

Bilimsel ve tıbbi deneyler, kamu yararı ve toplum sağlığının korunması amacıyla kanunla düzenlenmiş olması kaydıyla kişinin rızası aranmaksızın gerçekleştirilebilir.

Anayasa metninde vücut bütünlüğü ile bilimsel deneyler aynı hukuki rejime tabi tutulmuş olup her iki durum için de rıza, kanun ve tıbbi zorunluluk şartları kümülatif olarak aranır.

Kişinin vücut bütünlüğüne müdahale edilebilmesi için 'rıza' şartı öncelikli ve mutlak olup; tıbbi zorunluluk veya kanunda yazılı haller rıza olmaksızın vücut bütünlüğüne dokunulmasına imkan tanımaz.

Show answer & explanation

Answer: Vücut bütünlüğüne müdahale için tıbbi zorunluluk veya kanun yeterli bir hukuki dayanak teşkil edebilirken; bilimsel ve tıbbi deneyler için anayasal olarak yalnızca kişinin rızası bir istisna olarak öngörülmüştür.

Answer

Vücut bütünlüğüne müdahale için tıbbi zorunluluk veya kanun yeterli bir dayanakken, bilimsel ve tıbbi deneyler için anayasal düzeyde öngörülen tek istisna kişinin rızasıdır.

Anayasa'nın 17. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan noktalı virgül, hükmü iki farklı koruma alanına bölmektedir. İlk alan olan 'vücut bütünlüğü' için tıbbi zorunluluk ve kanun istisna olarak kabul edilmişken; ikinci alan olan 'bilimsel ve tıbbi deneyler' için sadece kişinin rızası istisna olarak sayılmıştır. Bu nedenle vücut bütünlüğüne kanunla müdahale edilebilirken, rıza olmadan deney yapılamaz.

Step-by-Step Solution

Anayasa'nın 17. maddesinin ikinci fıkrasındaki cümle yapısını inceleyin.

Cümlenin noktalı virgül (;) ile iki ana bölüme ayrıldığı tespit edilir.

Noktalı virgül, birbiriyle ilişkili ancak farklı hükümler içeren cümle yapılarını ayırmak için kullanılır.

İlk bölümdeki (vücut bütünlüğü) istisnaları analiz edin.

İstisnalar: 'Tıbbi zorunluluklar' ve 'kanunda yazılı haller' olarak belirlenir.

Bu iki durum mevcutsa kişinin vücut bütünlüğüne rızası dışında da müdahale edilebilir.

İkinci bölümdeki (bilimsel ve tıbbi deneyler) istisnayı analiz edin.

İstisna: Yalnızca 'rıza' olarak belirlenir.

Metinde bu bölüm için tıbbi zorunluluk veya kanun gibi ek bir istisna öngörülmemiştir.

Key Concept

Anayasa Madde 17/2: Vücut Bütünlüğü ve Deney Yasağı Ayrımı

Question 205Question →

1982 Anayasası’nın "Siyasi Haklar ve Ödevler" bölümünde yer alan düzenlemeler ve siyasi partilere ilişkin anayasal esaslar dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Siyasi partilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesi tarafından yapılır ve bu denetim sırasında Mahkeme Sayıştay’dan yardım alır.

Yurt dışındaki Türk vatandaşlarının oy kullanabilmesini sağlamak amacıyla, seçimlerin ve halkoylamasının koordinasyonu için kanunla gerekli düzenlemeler yapılır.

Temelli kapatılan bir siyasi parti, bir başka ad altında tekrar kurulamaz ve kapatılmasına sebep olan üyeler beş yıl süreyle başka bir partinin kurucusu veya yöneticisi olamazlar.

Sendika kurma hakkı ve grev hakkı, vatandaşların devlet yönetimine katılımını sağlayan aktif statü (siyasi) haklar arasında yer alır.

Seçim kanunlarında yapılan değişiklikler, yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapılacak seçimlerde uygulanmaz.

Show answer & explanation

Answer: Sendika kurma hakkı ve grev hakkı, vatandaşların devlet yönetimine katılımını sağlayan aktif statü (siyasi) haklar arasında yer alır.

Answer

Sendika kurma ve grev haklarının siyasi haklar (aktif statü hakları) arasında yer aldığını belirten ifade yanlıştır; çünkü bu haklar sosyal ve ekonomik haklar kategorisindedir.

Siyasi haklar ve ödevler (aktif statü hakları), bireyin devlet yönetimine ve siyasal hayata katılımını sağlayan haklardır (Örn: Seçme-seçilme, vatandaşlık, parti kurma, dilekçe hakkı). Ancak sendika kurma hakkı (Madde 51) ile grev ve lokavt hakkı (Madde 54), Anayasa'nın üçüncü bölümünde 'Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler' başlığı altında düzenlenmiştir. Dolayısıyla bu hakların siyasi haklar kategorisinde değerlendirilmesi hukuken yanlıştır.

Step-by-Step Solution

Hakların anayasal tasnifini analiz et.

1982 Anayasası hakları; Kişi Hakları (Negatif), Sosyal ve Ekonomik Haklar (Pozitif) ve Siyasi Haklar (Aktif) olarak üç gruba ayırır.

Siyasi haklar ile sosyal haklar arasındaki kategorik farkı belirlemek için bu tasnif gereklidir.

Seçeneklerdeki hakları bölümleriyle eşleştir.

Seçme-seçilme, parti kurma ve vatandaşlık siyasi haklar bölümünde; sendika ve grev ise sosyal ve ekonomik haklar bölümünde yer almaktadır.

Soruda istenen yanlış eşleştirmeyi bulmak için her bir hakkın anayasal dayanağı kontrol edilmelidir.

Siyasi partilere ilişkin özel düzenlemeleri (denetim ve kapatma) doğrula.

Mali denetimin Anayasa Mahkemesi (Sayıştay yardımıyla) tarafından yapıldığı ve kapatılan partinin başka adla kurulamayacağı bilgileri anayasal metinle uyumludur.

Diğer seçeneklerin doğruluğunu teyit ederek yanlış seçeneği kesinleştirmek gerekir.

Key Concept

Siyasi Hakların Tasnifi ve Seçim İlkeleri

Alternative Method

Hakları gruplandırırken 'devletten ne bekleniyor?' sorusunu sorun. Eğer bir hizmet veya koruma (sendika, güvenlik, eğitim) isteniyorsa sosyal haktır; eğer yönetime dahil olma (oy verme, aday olma, parti kurma) söz konusuysa siyasi haktır.

Estimated Time:1m 15s

Question 206Question →

$1982$ Anayasası’nın $65$ . maddesinde yer alan; "Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir." hükmü, devletin pozitif edim yükümlülüğü altında olduğu hakların sınırını belirleyen temel bir kuraldır. Bu kural uyarınca, devlet sosyal bir hizmeti yerine getirirken mali imkanlarının kısıtlılığını hukuki bir gerekçe olarak ileri sürebilmektedir.

Buna göre, aşağıda verilen anayasal hak ve ödevlerden hangisi, $1982$ Anayasası’nın sistematiği ve $65$ . madde hükmü çerçevesinde devletin "mali kaynak yetersizliğini" ileri sürerek kısıtlayabileceği veya yerine getirmekten kaçınabileceği bir hak kategorisinde yer almaz?

Ailenin huzur ve refahı ile ana ve çocuğun korunması için devletin gerekli teşkilatı kurması ve tedbirleri alması

Herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip olması ve devletin bu güvenliği sağlayacak teşkilatı kurup işletmesi

İlköğretimin kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunlu olması ve devlet okullarında parasız olarak sunulması

Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gereken harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gazilere haklar sağlanması

Özel hayatın gizliliğine ve aile hayatına dokunulmaması ile bu hayata saygı gösterilmesini isteme hakkı

Show answer & explanation

Answer: Özel hayatın gizliliğine ve aile hayatına dokunulmaması ile bu hayata saygı gösterilmesini isteme hakkı

Answer

Özel hayatın gizliliğine ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı, devletin mali kaynak yetersizliğini gerekçe göstererek kısıtlayabileceği bir kategori olan 'Sosyal ve Ekonomik Haklar' arasında yer almaz; bu hak bir 'Kişi Hak ve Ödevi'dir.

Özel hayatın gizliliğine ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı,

1982

Anayasası'nın

20

. maddesinde 'Kişi Hak ve Ödevleri' (Negatif Statü Hakları) başlığı altında düzenlenmiştir. Bu haklar, bireyin devlet müdahalesinden uzak tutulduğu dokunulmaz bir alanı temsil eder. Devletin bu hakka saygı göstermesi mali bir harcama gerektirmediğinden, Anayasa’nın

65

. maddesindeki 'mali kaynakların yeterliliği' ölçütü bu hak için bir kısıtlama gerekçesi olamaz.

Step-by-Step Solution

Anayasa'nın

65

. maddesinin hukuki kapsamını belirlemek.

Mali kaynak yeterliliği sınırı sadece devletin pozitif hizmet sunmakla yükümlü olduğu 'Sosyal ve Ekonomik Haklar' (Pozitif Statü Hakları) için geçerlidir.

Negatif statü hakları (Kişi hakları) devletin karışmama ödevini yansıttığından bütçesel bir yük getirmez ve bu madde kapsamı dışındadır.

Seçeneklerdeki hakların anayasal kategorilerini (bölümlerini) tasnif etmek.

Ailenin korunması (

41

. md), Eğitim hakkı (

42

. md) ve Sosyal güvenlik (

60

. md) 'Sosyal ve Ekonomik Haklar' bölümünde; Özel hayatın gizliliği (

20

. md) ise 'Kişi Hak ve Ödevleri' bölümündedir.

Anayasa koyucu, hakların niteliğine göre onları farklı bölümlerde toplamıştır ve

65

. madde sadece üçüncü bölümdeki hakları etkiler.

Ailenin korunması ile aile hayatına saygı arasındaki kavramsal farkı analiz etmek.

Ailenin korunması (

41

. md) devletten kreş, sosyal yardım gibi hizmetler istemeyi; aile hayatına saygı (

20

. md) ise devletin özel alana müdahale etmemesini ifade eder.

Adayların sıklıkla karıştırdığı bu iki hak, farklı statü kategorilerinde yer aldıkları için farklı sınırlama rejimlerine tabidir.

Key Concept

Sosyal ve Ekonomik Hakların Mali Sınırı (Madde 65) ve Hakların Sınıflandırılması

PreviousPage 11 / 11

Temel Hak ve Hürriyetler

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes