Toplumsal Değişme

Küreselleşme süreci, yerel kültürlerin tamamen ortadan kalkmasıyla sonuçlanan tek yönlü bir homojenleşme süreci değildir; aksine küresel olanın yerel değerlerle eklemlenerek melezleşmesini de içermektedir. Roland Robertson tarafından kuramsallaştırılan bu yaklaşım, küresel ürünlerin, düşüncelerin veya pratiklerin yerel pazarlara ve kültürlere uyarlanarak yeniden biçimlendirilmesini ifade eder. Buna göre, küresel bir fast-food zincirinin gittiği ülkelerde o toplumun geleneksel mutfak kültürüne uygun menüler oluşturması, sosyolojik açıdan aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?

Sosyolojik açıdan toplumsal değişme incelenirken, değişmeyi tetikleyen farklı unsurlar üzerinde durulmaktadır. Buharlı makinenin icadı veya günümüzde dijital teknolojilerin yaygınlaşması gibi teknik yöntemlerdeki yeniliklerin; mülkiyet ilişkilerini, aile içi rolleri ve çalışma alışkanlıklarını kökten dönüştürmesi, toplumsal değişmeyi etkileyen aşağıdaki faktörlerden hangisiyle öncelikle ilişkilidir?

Toplumsal değişme süreçleri, değişmenin kaynağına, yönetim biçimine ve irade unsuruna göre farklı kategorilerde sınıflandırılmaktadır.

Yukarıdaki tabloda numaralandırılmış değişim süreçlerinin toplumsal değişme tipleri açısından doğru sınıflandırması aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal değişmeyi açıklayan çatışmacı kuramlar, toplumun doğası gereği sürekli bir gerilim ve değişim içerisinde olduğunu savunur. Bu bağlamda, Karl Marx'ın ekonomik determinizme dayalı yaklaşımı ile Ralf Dahrendorf'un çatışmacı modeli arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

Sosyolojik açıdan toplumsal değişme süreçleri; değişimin kaynağı, hızı, yönü ve kullanılan yöntemler esas alınarak farklı kategorilerde sınıflandırılmaktadır. Bir toplumun, başka bir egemen gücün siyasi ve askeri vesayeti altına girmesi neticesinde; yerel toplumsal kurumların sistemli bir şekilde tasfiye edilerek hakim gücün kendi hukuk normlarını, eğitim müfredatını ve kültürel değerlerini toplumun rızasını gözetmeksizin, kurumsal ve fiziki yaptırımlar aracılığıyla dayatması süreci sosyolojik olarak aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

19. yüzyılda bir toplumda, dış dünyayla artan ticari ilişkiler ve diplomatik temaslar sonucunda Batı tarzı tüketim kalıpları, eğlence anlayışı ve moda akımları kentli nüfus arasında kendiliğinden benimsenerek yayılmaya başlamıştır. Öte yandan aynı dönemde devlet yönetimi; mülki idarenin yeniden yapılandırılması, vergi sisteminin modernize edilmesi ve merkeziyetçi bir bürokrasinin tesisi için yabancı danışmanların da desteğiyle kapsamlı bir 'Islahat Programı' hazırlamış ve bu programı belirli bir takvim çerçevesinde hayata geçirmiştir.

Bu parçada betimlenen değişim süreçleri, toplumsal değişme tipleri açısından değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Sosyolojik bir kavram olarak 'toplumsal değişme', toplumsal yapıyı oluşturan unsurların, kurumların ve toplumsal ilişkiler ağının zaman içerisinde belirli bir durumdan başka bir duruma geçmesini ifade eden kapsayıcı bir terimdir.

Buna göre, toplumsal değişmenin genel özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Emile Durkheim toplumsal bütünleşmeyi sağlayan temel dinamiğin toplumsal dayanışma olduğunu savunur. Geleneksel yapılarda görülen benzerlik temelli dayanışmadan, modern yapılarda görülen farklılaşma ve karşılıklı bağımlılık temelli dayanışmaya geçiş sürecinde; toplumsal normların bireysel davranışları düzenleme gücünü kaybettiği, kolektif vicdanın zayıfladığı ve bir tür 'kuralsızlık' halinin yaşandığı gözlemlenebilir. Durkheim’a göre toplumsal çözülmeye yol açan bu durum aşağıdakilerden hangisidir?

Sosyoloji literatüründe toplumsal hareketlerin neden ve nasıl ortaya çıktığını açıklamaya çalışan kuramlar; psikolojik gerilimlerden rasyonel tercihlere, sistemik bozulmalardan kimlik inşasına kadar geniş bir yelpazede farklı odak noktalarına sahiptir. Bu kuramsal çerçeveler, kolektif eylemin toplumsal yapı içindeki yerini ve değişim potansiyelini anlamlandırmada temel araçlardır.

Buna göre toplumsal hareketlere ilişkin kuramsal yaklaşımlar ve varsayımları hakkında aşağıda yapılan değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Toplumsal değişmeyi; ilkelden gelişmişe, basitten karmaşığa ve homojenden heterojene doğru gerçekleşen, geri dönüşü olmayan bir ilerleme süreci olarak tanımlayan; Auguste Comte'un 'Üç Hal Yasası' ve Herbert Spencer'ın 'Organik Benzetme'si ile temellendirilen kuramsal yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal değişme kavramları içerisinde yer alan; değişimin belirli bir toplumsal değer sistemine göre "daha iyiye", "daha mükemmele" veya "daha arzulanan" bir aşamaya doğru gerçekleştiğini varsayan, bu yönüyle bünyesinde etik bir tercih ve öznel bir değer yargısı barındıran kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal değişme; toplumsal yapının, kurumların, değerlerin ve toplumsal ilişkiler ağının zaman içerisinde farklılaşması sürecidir. Toplumsal değişmenin genel özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu süreçle ilgili yanlış bir değerlendirmedir?

Toplumsal değişmeyi doğrusal bir ilerleme olarak değil; biyolojik bir organizmanın doğum, büyüme ve ölüm süreci gibi tekrarlanan evreler üzerinden açıklayan Döngüsel Değişme Kuramları içerisinde İbn Haldun, toplumların bedevilikten (göçebelikten) hadariliğe (yerleşik hayata) geçişini ve devlet kurma kapasitelerini belirli bir kavramla ilişkilendirmiştir.

Buna göre, İbn Haldun'un teorisinde toplumsal bütünleşmeyi sağlayan ve devletin kuruluş aşamasında itici güç olan 'grup dayanışması' veya 'ortak ruh' anlamına gelen temel kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal değişmeyi doğrusal bir ilerleme olarak değil, kültürel zihniyetlerin birinden diğerine geçişi şeklinde açıklayan bir kurama göre; toplumlar "hakikatin duyular aracılığıyla algılandığı" (duyusal) aşama ile "hakikatin inanç ve maneviyatla temellendirildiği" (fikirsel) aşama arasında bir salınım içindedirler. Bu kuramcıya göre değişim, kültürün kendi içindeki unsurların doyuma ulaşması sonucu ortaya çıkan "limitler ilkesi" uyarınca gerçekleşir.

Yukarıda temel varsayımları verilen "Döngüsel Değişme Kuramı" ve bu kuramın temsilcisi aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Roland Robertson tarafından sosyoloji literatürüne kazandırılan 'küyerelleşme' (glocalization) kavramı, küresel olanın yerel süzgeçten geçerek yeniden üretilmesini ve bu iki ölçeğin birbirini dışlamak yerine iç içe geçmesini ifade eder. Ancak bu hibritleşme süreci, toplumsal değişme kuramları perspektifinden bakıldığında farklı güç dinamikleri üzerinden tartışılmaktadır.

Küreselleşmenin toplumsal ve siyasal etkileri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi bu süreci 'çatışmacı' (eleştirel) bir perspektifle analiz ederek küyerelleşmenin ve ulus-devletin dönüşümünün ardındaki temel motivasyonu açıklamaktadır?

Emile Durkheim, modern toplumlarda iş bölümünün artmasıyla birlikte bireylerin birbirine olan bağımlılığının 'organik dayanışma'yı ürettiğini ve bunun toplumsal bütünleşmeyi sağladığını savunur. Ancak Durkheim, iş bölümünün her zaman kendiliğinden bir düzen yaratmadığını; özellikle hızlı toplumsal dönüşüm dönemlerinde 'anomik iş bölümü'nün ortaya çıkarak toplumsal çözülmeye yol açabileceğini belirtir.

Buna göre, Durkheim'ın kuramsal çerçevesinde iş bölümünün 'anomik' bir karakter kazanarak toplumsal çözülmeye neden olmasının temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal değişme literatüründe, değişimin hızı ve yönü kadar, bu değişimin hangi irade ve yöntemle gerçekleştirildiği de önem taşımaktadır. Bir toplumun kendi iç dinamiklerinden ziyade; dışarıdan müdahaleci bir gücün ya da baskıcı bir siyasal otoritenin, toplumun rızasını almadan belirli norm ve kurumları yasal yaptırımlar, fiziki güç kullanımı veya tehdit yoluyla topluma empoze etmesi durumu aşağıdakilerden hangisiyle tanımlanır?

Pitirim Sorokin’in "Sosyal ve Kültürel Dinamikler" adlı eserinde savunduğu; bir toplumsal sistemin veya kültürün değişiminin temelinde dışsal etkenlerden ziyade sistemin kendi iç yapısı, potansiyeli ve mantığının yattığını belirten kavram ile bu değişimin sonsuza kadar aynı yönde gidemeyeceğini, bir doygunluk noktasından sonra zıt yöne evrileceğini ifade eden ilke aşağıdakilerden hangisinde bir arada verilmiştir?

Küreselleşme süreciyle birlikte dünyanın farklı bölgelerinde benzer tüketim alışkanlıklarının ve standart bir yaşam biçiminin yaygınlaşması; buna karşılık yerel kültürel değerlerin zayıflayarak dünya genelinde tek tip bir küresel kültürün hakimiyet kazanması süreci aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

Talcott Parsons’un yapısal-işlevselci kuramında toplumsal değişme, sistemin iç ve dış baskılar karşısında dengeyi (equilibrium) yeniden sağlama süreci olarak tanımlanır. Bu kuramsal çerçeveye göre, bir sistemde meydana gelen yapısal farklılaşmanın (differentiation) toplumsal denge üzerindeki etkisi aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?