Toplumsal Değişme

Toplumsal değişmeyi döngüsel bir perspektifle ele alan kuramcılar, toplumların tarihsel süreçlerini farklı temel mekanizmalarla açıklamışlardır. Bu bağlamda; toplumsal değişimi "kan bağı ve grup dayanışmasına" dayalı duygunun ($asabiyet$) aşınması ve bedevilikten hadariliğe geçiş süreciyle açıklayan düşünür ---I---; medeniyetlerin gelişimini ve hayatta kalmasını çevresel veya toplumsal engellere karşı geliştirilen "yaratıcı tepki" ($creative$ $response$) kapasitesine dayandıran düşünür ise ---II--- olarak tanımlanır.

Bu parçada boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Bir ülkede, kamu yönetiminde verimliliği ve hızı artırmak amacıyla kapsamlı bir 'Dijital Devlet' projesi hayata geçirilmiş; bu doğrultuda yasal düzenlemeler yapılarak tüm kamu personeline yönelik zorunlu teknoloji kullanım eğitimleri başlatılmıştır. Bu süreçle eş zamanlı olarak, toplumun yaşlı kesimlerinin sosyal ağlar üzerinden genç kuşaklarla etkileşime girerek akıllı telefon uygulamalarını kullanmayı öğrenmeleri ve bu durumun zamanla geleneksel iletişim alışkanlıklarının yerini alması ise herhangi bir merkezi yönlendirme veya dışsal yaptırım olmaksızın gerçekleşmiştir.

Bu parçada anlatılan süreçte; 'kamu personelinin teknoloji eğitimine tabi tutulması' ile 'yaşlıların gençlerden öğrenerek dijital dünyaya uyum sağlaması' durumları, toplumsal değişme tipleri açısından sırasıyla aşağıdakilerden hangisi ile ilişkilendirilebilir?

Vilfredo Pareto, toplumsal değişmeyi 'tortular' ($residues$) ve 'türetmeler' ($derivations$) kavramlarıyla temellendirdiği 'Seçkinlerin Dolaşımı' kuramı ile açıklar. Bu kurama göre, yönetici elitlerin 'Kombinasyon İçgüdüsü' ($I.$ Sınıf Tortular) ve 'Kümelerin Kalıcılığı' ($II.$ Sınıf Tortular) arasındaki dengeyi koruyamaması, toplumsal yapının döngüsel bir devinim içine girmesine neden olur.

Pareto'nun bu yaklaşımı dikkate alındığında, bir toplumda elit değişiminin kaçınılmaz bir döngüye dönüşmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Klasik evrimci kuramcıların toplumsal değişme modelleri incelendiğinde; toplumun gelişimini iş bölümündeki artışa paralel olarak "mekanik dayanışmadan organik dayanışmaya geçiş" süreci olarak tanımlayan ve hukuki yapıyı bu değişimin temel bir göstergesi olarak ele alan sosyolog aşağıdakilerden hangisidir?

W.W. Rostow’un 'İktisadi Büyüme Aşamaları' ile Daniel Lerner’in 'Modernleşme Modeli' birlikte değerlendirildiğinde, bu iki kuramın toplumsal değişme sürecindeki bireysel ve yapısal dönüşümlere dair ortak vurgusu aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumlar tarihsel süreç içerisinde durağan bir yapıda kalmazlar; ekonomik, siyasi, teknolojik ve kültürel boyutlarda sürekli bir devinim içerisindedirler. Sosyolojik bir kategori olarak 'toplumsal değişme' kavramı, toplumsal yapıdaki bu dönüşümü değer yargılarından bağımsız bir biçimde açıklamaya çalışırken; 'ilerleme', 'evrim' ve 'gelişme' gibi kavramlarla olan teorik sınırlarını da korur. Buna göre, toplumsal değişmenin kavramsal niteliği ve genel özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Modernleşme kuramcıları, toplumsal değişmeyi gelenekselden moderne doğru tek hatlı ve evrimsel bir ilerleme süreci olarak tanımlarlar. Bu süreçte Daniel Lerner, kitle iletişim araçları yoluyla gelişen 'empati' yeteneğinin ve 'hareketli kişilik' yapısının toplumsal dönüşümdeki merkezi rolünü vurgularken; W.W. Rostow, değişimin ekonomik aşamalar (geleneksel toplumdan kitle tüketimine) üzerinden gerçekleştiğini savunur. Yapısal-işlevselci perspektif ise bu süreci kurumların 'yapısal farklılaşması' (structural differentiation) ile ilişkilendirir.

Modernleşme yaklaşımının temel varsayımları ve 'içselci' (internalist) karakteri dikkate alındığında; bireysel düzeydeki psikolojik dönüşüm (empati) ile makro düzeydeki kurumsal değişim (yapısal farklılaşma) arasındaki ilişkiyi en doğru açıklayan yargı aşağıdakilerden hangisidir?

Pitirim Sorokin, 'Sosyal ve Kültürel Dinamikler' adlı çalışmasında toplumsal değişmeyi, kültürlerin temel zihniyet yapıları arasındaki salınımları üzerinden açıklar. Ona göre bir toplum, maddi dünyanın ön planda olduğu bir yapıdan, manevi değerlerin egemen olduğu bir yapıya doğru sarkaç gibi hareket eder. Bu sarkaç hareketinde; hem duyularla algılanan gerçekliği meşru gören hem de ilahi veya manevi değerleri reddetmeyen, her iki kutbun dengeli bir sentezini temsil eden kültür tipi aşağıdakilerden hangisidir?

Sosyolojik analizlerde "toplumsal değişme" kavramı; toplumsal yapının, kurumların, değer sistemlerinin ve sosyal etkileşim örüntülerinin zaman içindeki dönüşümünü ifade eden kapsayıcı bir terimdir. Bilimsel bir kavram olarak değişme, "ilerleme" veya "gelişme" gibi kavramlardan farklı olarak herhangi bir değer yargısı içermeyen nötr bir nitelik taşımaktadır.

Buna göre, toplumsal değişmenin genel özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

İş bölümünün ileri düzeyde uzmanlaşmaya yol açtığı toplum tiplerinde, bireylerin farklılaşmış olmalarına rağmen birbirlerine duydukları karşılıklı ihtiyaç ve bağımlılık üzerinden bir bütünleşme sağlanır. Emile Durkheim, bu toplumsal yapının sarsılarak kuralların düzenleyici gücünü yitirdiği ve toplumsal çözülmenin yaşandığı 'kuralsızlık' evrelerini modern dönemin temel bir krizi olarak nitelendirir.

Bu bilgilere göre, sözü edilen bütünleşme türü ve bu bütünleşmeyi tehdit eden temel kavram aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

Toplumsal bütünleşme, bir toplumu oluşturan parçaların ortak değerler ve kurallar etrafında uyumlu bir yapı sergilemesidir. Bu uyumun bozulması ve toplumu bir arada tutan unsurların zayıflaması ise toplumsal çözülmeye yol açar. Emile Durkheim'a göre, modern toplumlarda iş bölümünün gelişmesine rağmen toplumsal bütünleşmenin sağlanamadığı ve kuralsızlığın hakim olduğu 'anomi' durumunda aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

Herbert Spencer, toplumsal değişmeyi biyolojik bir organizmanın büyümesine benzeterek toplumların "belirsiz ve kopuk bir türdeşlikten (homojenlik), belirli ve tutarlı bir çeşitliliğe (heterojenlik)" doğru ilerlediğini savunur. Spencer'ın bu evrimci yaklaşımına göre, toplumların "askeri toplum" yapısından "endüstriyel toplum" yapısına geçişi aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesidir?

Arnold Toynbee, medeniyetlerin gelişimini döngüsel bir çerçevede ele aldığı çalışmalarında, bir medeniyetin 'büyüme' aşamasından 'parçalanma' ($disintegration$) aşamasına geçişini toplumsal grupların yapısındaki değişimle açıklar. Bu bağlamda Toynbee'nin kuramında önemli bir yer tutan 'İçsel Proletarya' ($Internal$ $Proletariat$) kavramı aşağıdakilerden hangisini ifade etmektedir?

Modernleşme kuramları; toplumsal değişmeyi gelenekselden moderne doğru tek hatlı, evrimsel ve toplumun kendi dinamiklerine dayalı 'içselci' (internalist) bir süreç olarak ele alır. Bu bağlamda Daniel Lerner zihniyet dönüşümüne ve empati yeteneğine, W.W. Rostow ise iktisadi aşamalara odaklanmıştır.

Buna göre, modernleşme okulunun temel varsayımları dikkate alındığında, bir toplumun modernleşme sürecine girmesinin önündeki temel engel aşağıdakilerden hangisidir?

Klasik evrimci toplumsal değişme kuramları; toplumların basit ve ilkel formlardan karmaşık ve gelişmiş formlara doğru, geri dönülemez ve zorunlu bir doğrusal hat üzerinde ilerlediğini savunur. Bu kuramsal perspektif içerisinde yer alan düşünürlerin "toplumsal evrim" anlayışlarına dair yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi, evrimci değişme kuramının temel kabulleriyle çelişmektedir?

Yapısal-işlevselci kuramın öncülerinden Talcott Parsons'a göre toplumsal sistemler, dış çevreden gelen baskılar veya içsel gerilimler karşısında statik bir yapıda kalmazlar; aksine bu değişimlere uyum sağlayarak yeni bir kararlılık durumuna geçerler. Sistemin değişimi radikal bir kopuş olarak değil, aksayan parçaların onarılması ve yeni bir yapıda bütünleşerek sürekliliğini koruması şeklinde ifade eden bu kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Tarihsel süreçte İpek Yolu güzergâhında bulunan toplulukların, gerçekleştirdikleri ticari faaliyetler neticesinde birbirlerinin kültürel pratiklerinden, teknik bilgilerinden ve dünya görüşlerinden etkilenerek kendi toplumsal yapılarında zaman içerisinde meydana getirdikleri dönüşümler; herhangi bir dış otoritenin dayatması veya merkezi bir yönetimin önceden hazırladığı bir kalkınma programı olmaksızın, doğal ve kendiliğinden bir süreçle gerçekleşmiştir.

Sosyolojik literatürde bu örnekte tasvir edilen toplumsal değişme tipi aşağıdakilerden hangisidir?

Küreselleşme sürecinin toplumsal etkileri üzerine yürütülen tartışmalarda; bir yandan küresel kültürün yerel farklılıkları aşındırarak tek tip bir yapı oluşturduğu (homojenleşme) tezi savunulurken, diğer yandan küresel olanın yerel süzgeçten geçerek hibrit formlar kazandığı (küyerelleşme) gözlemlenmektedir. Ancak bu süreç sadece kültürel bir etkileşim değil, aynı zamanda ulus-devletin geleneksel egemenlik alanlarının ulusötesi ekonomik güçler lehine daralması ve geleneksel toplumsal dayanışma ağlarının çözülmesiyle sonuçlanan yapısal bir dönüşümdür.

Buna göre, küreselleşmenin ulus-devlet ve geleneksel yapılar üzerindeki etkisine dair aşağıdaki çıkarımlardan hangisi çatışmacı perspektif (çatışmacı kuram) ile en fazla örtüşür?

Geleneksel toplumsal bağların zayıfladığı, ancak modern dayanışma biçimlerinin henüz tam olarak kurumsallaşamadığı hızlı geçiş dönemlerinde, toplumsal düzeni sağlayan ahlaki kısıtlamaların etkisini yitirmesi ciddi bir bunalıma yol açar. Emile Durkheim, bireyin arzularının toplumsal normlar tarafından dizginlenemediği ve ortak değerlerin rehberlik etme gücünü kaybettiği bu kuralsızlık durumunu toplumsal bütünleşmenin önündeki en büyük engel olarak görür. Buna göre, Durkheim'ın toplumsal çözülmeyi açıklamak için kullandığı temel kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal hareketlerin ortaya çıkışını ve başarısını sadece grubun içsel dinamikleriyle (kaynaklar, liderlik, ideoloji) değil; aynı zamanda devletin kurumsal yapısındaki değişimler, yönetici elitler arasındaki görüş ayrılıkları, rejimin protestolara karşı gösterdiği baskı düzeyi ve siyasi sistemin dışarıdan gelen taleplere açıklık derecesi gibi faktörlerle açıklayan yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?