B Devleti'nin hukukuna göre bu ülkede kurulmuş olan ve ticari faaliyetlerini burada yürüten 'X Şirketi', B Devleti'nin bir kamu görevlisinin hukuka aykırı işlemi sonucunda ağır maddi zarara uğramıştır. X Şirketi'nin sermayesinin tamamı ve yönetim kontrolü A Devleti vatandaşı olan gerçek kişilere aittir. A Devleti, kendi vatandaşı olan bu hissedarlar adına B Devleti'ne karşı diplomatik koruma prosedürünü işletmek istemektedir.
Uluslararası Hukuk Komisyonu’nun (UHK) 2006 tarihli 'Diplomatik Koruma Taslak Maddeleri' ve uluslararası yargı içtihatları (özellikle Barcelona Traction ve Diallo davaları) uyarınca; A Devleti'nin, şirketin uğradığı bu zarar nedeniyle 'hissedarların devleti' sıfatıyla diplomatik koruma yetkisini kullanabilmesi için aşağıdaki koşullardan hangisinin gerçekleşmesi zorunludur?
- Şirketin zarar tarihinde, zarara sebebiyet veren B Devleti'nin tabiiyetinde olması ve bu ülkede ticari faaliyette bulunabilmek için B Devleti hukukuna göre kurulmuş olmasının bir ön şart olarak aranmış olması.Answer
- BŞirketin malvarlığının tamamının B Devleti tarafından tazminat ödenmeksizin kamulaştırılmış olması ve şirketin fiilen faaliyet gösteremez hale gelmiş olması.
- Cİhlalin doğrudan hissedarların oy kullanma, temettü alma veya yönetim kurulunda temsil edilme gibi doğrudan doğruya hissedarlık haklarına yönelik olması.
- DŞirketin B Devleti'ndeki tüm iç hukuk yollarını tüketmiş olması ve bu yolların nihai kararının uluslararası hukuka aykırı bir 'adaletten kaçınma' (denial of justice) teşkil etmesi.
- EŞirketin ana merkezinin (siège social) veya idari yönetim yerinin fiilen A Devleti sınırları içerisinde bulunması.