İki devlet arasında siber alanda yaşanan ve spesifik bir ikili veya çok taraflı antlaşma ile düzenlenmemiş olan karmaşık bir uyuşmazlıkta, görevlendirilen uluslararası tahkim heyeti kararını gerekçelendirirken Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun (UHK) hazırladığı raporlara ve uluslararası alanda yetkinliği kabul edilmiş hukuk derneklerinin (örneğin Uluslararası Hukuk Enstitüsü) yayımladığı taslak metinlere sıkça atıf yapmıştır. Tahkim heyeti, bu belgeleri bağımsız bir yükümlülük doğuran zemin olarak değil, devletlerin bu alandaki mevcut teamül kurallarını ne şekilde anladığını ve sınırlarını nasıl çizdiğini teyit eden bir vasıta olarak kullanmıştır.
Bu olaydaki uluslararası tahkim heyetinin yaklaşımı dikkate alındığında, atıf yapılan hukuki metinlerin uluslararası hukuktaki yeri ve niteliğine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Bu çalışmalar, kendi başlarına yeni bir hak ve yükümlülük yaratmayan ancak uygulanacak maddi hukukun tespit edilmesinde faydalanılan yardımcı kaynak konumundaki öğretidir.Answer
- BUHK raporları ve enstitü kararları, uluslararası yargı organlarını doğrudan bağlayan ve uyuşmazlığın çözümünde öncelikli olarak uygulanması gereken asli kaynaklardır.
- CHeyetin bu metinlere dayanarak ulaştığı sonuçlar, devletlerin iradelerinden üstün tutulan ve aksine hukuki işlem yapılamayan emredici kural (jus cogens) normlarını oluşturur.
- DMahkemenin söz konusu taslakları esas alması, tarafların önceden açık rızası bulunmasına bağlı olan hakkaniyet ve nisfet (ex aequo et bono) yetkisinin kullanıldığını gösterir.
- ETahkim heyetinin antlaşma dışı bu belgelere dayanması, verilen kararın bağlayıcı bir nitelik taşımadığını ve yalnızca uzlaştırma (tavsiye) komisyonu raporu işlevi gördüğünü kanıtlar.