Uluslararası hukukta devletler, egemenliklerinin bir sonucu olarak "asli" ve "tam" (plenary) bir kişiliğe sahipken; uluslararası örgütlerin kişiliği devletler tarafından kurucu antlaşmalarla oluşturulduğu için "türetilmiş" ve "sınırlı" bir nitelik arz eder.
Uluslararası Adalet Divanı'nın (UAD) içtihatları ve uluslararası hukuk doktrini çerçevesinde, uluslararası örgütlerin hukuk kişiliğinin kapsamı ve yetki sınırları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Uluslararası örgütlerin kişiliği "Uzmanlık İlkesi" (Principle of Speciality) ile sınırlıdır; bu doğrultuda örgüt, kurucu antlaşmada belirlenen amaçlarını gerçekleştirmek için vazgeçilmez olan zımni yetkilere (implied powers) ancak işlevsel zorunluluk temelinde sahip olabilir.Answer
- BBir uluslararası örgüt, tüzel kişiliğini kazandığı andan itibaren, kurucu antlaşmasında yer alan sınırlamalara bakılmaksızın uluslararası toplumun genel çıkarlarını ilgilendiren her konuda devletlerle eş düzeyde genel yetki (plenary competence) kullanma ehliyetine haizdir.
- CUAD'nin 1949 tarihli "Tazminat" görüşünde belirtildiği üzere, uluslararası örgütlerin sahip olduğu "objektif hukuk kişiliği", bu kişiliğin ancak üçüncü devletler tarafından açık bir şekilde tanınması (de jure recognition) durumunda o devletlere karşı ileri sürülebilmesine imkan tanır.
- DZımni yetkiler doktrini uyarınca, uluslararası örgüt organları kurucu antlaşmada açıkça yasaklanmayan her türlü siyasi faaliyeti örgüt adına yürütebilir ve bu yetki kullanımı "teâmül" yoluyla devletlerin egemenlik alanına müdahale teşkil etse dahi hukuken geçerlidir.
- EUluslararası örgütler, kurucu antlaşmalarında açıkça (expressis verbis) sayılmayan hiçbir yetkiyi kullanamazlar; işlevsel zorunluluk hali mevcut olsa dahi yazılı metnin dışına çıkan her türlü işlem "ultra vires" kabul edilir ve uluslararası hukukta yok hükmündedir.
Answer
Uluslararası örgütlerin kişiliği "Uzmanlık İlkesi" uyarınca kurucu antlaşmadaki amaçlarla sınırlıdır ve bu amaçlara ulaşmak için gerekli olan zımni yetkiler işlevsel zorunluluk çerçevesinde kullanılabilir.
Doğru yanıt, uluslararası örgütlerin hukuki kişiliğinin niteliğini tam olarak açıklar. Uluslararası hukukta örgütler, devletler gibi sınırsız egemenlikten kaynaklanan bir ehliyete değil, kurucu irade tarafından belirlenen amaçlarla sınırlı bir ehliyete (Uzmanlık İlkesi) sahiptir. Bu ehliyet, kurucu metinde açıkça yazılı yetkilerin yanı sıra, bu işlevlerin etkin bir şekilde yerine getirilmesi için kaçınılmaz olan zımni yetkileri de kapsar; ancak bu genişleme her zaman işlevsel zorunluluk şartına bağlıdır.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Uzmanlık İlkesi ve Zımni Yetkiler Doktrini
Hints
1
Uluslararası örgütlerin kişiliği devletler tarafından 'yaratılmıştır', bu yüzden yetkileri devletlerinki kadar geniş değildir.
2
Örgütün antlaşmada yazmayan bir yetkiyi kullanabilmesi için, bu yetkinin örgütün temel görevlerini yerine getirmesi adına 'vazgeçilmez' olması gerekir.
3
'Uzmanlık İlkesi' örgütün sadece kendi sahasında (örneğin sağlık, ticaret) hareket edebileceğini, 'Zımni Yetkiler' ise bu sahada başarılı olmak için gereken araçlara sahip olabileceğini söyler.
Practice More
UAD'nin 1996 tarihli Nükleer Silahların Kullanımının Yasallığı (WHO) danışma görüşünde Uzmanlık İlkesi'ni nasıl dar yorumladığını inceleyebilirsiniz.
Estimated Time:3m 0s