Uluslararası hukukta devletin sorumluluğunu ortadan kaldıran hallerden biri olan "tehlike" (distress), fiili gerçekleştiren şahsın kendisinin veya gözetimi altındaki şahısların hayatını kurtarmak için hukuka aykırı fiili işlemekten başka makul bir yolunun bulunmadığı durumları kapsamaktadır.
Buna göre, "tehlike" (distress) halini "mücbir sebep" (force majeure) kavramından ayıran temel hukuki fark aşağıdakilerden hangisidir?
- Tehlike durumunda failin hayat kurtarmak amacıyla kısıtlı da olsa bir iradi seçim yapma imkanının bulunması, mücbir sebepte ise fiilin tamamen irade dışı ve kaçınılmaz olmasıAnswer
- BTehlike halinin emredici hukuk (jus cogens) kurallarını ihlal eden eylemleri dahi hukuka uygun hale getirmesi, mücbir sebebin ise bu yetkisinin bulunmaması
- CTehlike halinin sadece devletin "temel bir menfaatini" (essential interest) koruma şartına bağlı olması, mücbir sebepte ise böyle bir şartın aranmaması
- DTehlike durumunda sadece maddi zararların tazmin edilmesi gerekirken, mücbir sebep halinde hiçbir şekilde tazminat yükümlülüğünün doğmaması
- ETehlike halinin sadece deniz ve hava araçlarının kaptanları tarafından ileri sürülebilmesi, mücbir sebebin ise sadece yargı organlarını bağlaması
Answer
Tehlike (distress) halini mücbir sebepten ayıran temel fark, tehlike altında olan kişinin hayat kurtarmak amacıyla kısıtlı da olsa bir iradi seçim/tercih yaparak hukuka aykırı fiili işlemesidir; oysa mücbir sebepte fiil tamamen failin kontrolü dışında ve kaçınılmazdır.
Doğru yanıt olan seçenek, tehlike (distress) ile mücbir sebep (force majeure) arasındaki en ayırt edici hukuki farkı vurgulamaktadır. Tehlike durumunda, örneğin fırtınaya yakalanan bir gemi kaptanı hayatları kurtarmak için izinsiz bir limana girmeyi 'tercih' eder (bilinçli bir seçim vardır). Mücbir sebepte ise (örneğin kontrol dışı sürüklenme) kaptanın hiçbir seçim şansı yoktur, fiil kaçınılmazdır.
Step-by-Step Solution
Key Concept
Hukuka Aykırılığı Ortadan Kaldıran Hallerde İrade ve İmkansızlık Ayrımı
Hints
1
Bu iki kavram arasındaki temel fark, eylemi gerçekleştiren kişinin o anki seçim şansıyla ilgilidir.
2
Tehlikede 'insan hayatı' ön plandayken, failin kısıtlı da olsa bir iradesi vardır. Mücbir sebepte ise olay tamamen kontrol dışıdır.
Practice More
ILC Taslak Maddeleri'nin 25. maddesinde düzenlenen 'Zaruret Hali' (Necessity) şartlarını ve tehlikeden farklarını tekrar ediniz.
Estimated Time:1m 30s