Endokrin Sistem Farmakolojisi

$30$ haftalık gebe, düzenli uterus kontraksiyonları ve servikal silinme nedeniyle preterm eylem tanısıyla hastaneye yatırılmıştır. Hastanın tıbbi öyküsünde kontrol altında olan bir taşiaritmi odağı bulunduğu bilinmektedir. Bu hastada, maternal taşikardi ve hipotansiyon gibi kardiyovasküler yan etkilerin en az gözlenmesi beklendiği için tercih edilen ve oksitosin reseptörlerini kompetitif olarak antagonize eden ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Kemik mineral homeostazını etkileyen ilaçların çoğu kemik yıkımını (rezorpsiyonu) baskılayarak etki gösterirken; paratiroit hormonu analoğu olan ve düşük dozlarda ($20$ $\mu$ g/gün) kesikli (intermitan) uygulandığında osteoblastik kemik yapımını doğrudan uyararak anabolik etki gösteren ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$40$ haftalık gebe olan $29$ yaşındaki hastaya doğum indüksiyonu amacıyla yüksek doz oksitosin infüzyonu uygulanmaktadır. İnfüzyonun $15$. saatinde hastada konfüzyon, şiddetli baş ağrısı ve ardından jeneralize tonik-klonik nöbet gözleniyor. Laboratuvar incelemesinde serum sodyum düzeyi $120$ $mEq/L$ (Normal: $135-145$ $mEq/L$) olarak saptanıyor.

Bu klinik tabloya yol açan temel farmakolojik mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Uterus gevşetici (tokolitik) bir ajan olarak klinik kullanım alanı bulan nifedipin ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Tip $2$ diyabetes mellitus tedavisinde kullanılan sülfonilüre grubu ilaçların (örneğin glimepirid) pankreas beta hücrelerinden insülin salınımını uyarma mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

$60$ yaşında Tip $2$ diyabetes mellitus tanılı bir hastanın poliklinik kontrolünde $HbA1c$ değeri $\%8,5$ saptanmıştır. Metformin tedavisine ek olarak bazal insülin desteği planlanan bu hastada; asidik $pH$ ($pH\ 4,0$) içeren çözeltisinin subkutan dokuda nötral $pH$’da presipite olmasıyla karakterize farmakokinetik özelliği sayesinde, NPH (nötral protamin hagedorn) insüline göre pik yapmayan bir profil sergileyen ve gece hipoglisemisi riskini azaltan insülin analoğu aşağıdakilerden hangisidir?

Kronik böbrek yetmezliği nedeniyle hemodiyaliz programında olan 62 yaşındaki erkek hastanın laboratuvar incelemelerinde şiddetli hiperfosfatemi saptanıyor. Hastada aynı zamanda vasküler kalsifikasyonlar tespit edildiği için, $Ca \times P$ çarpımını ve kalsiyum yükünü daha fazla artırmayacak bir tedavi stratejisi planlanması isteniyor. Ayrıca hastanın eşlik eden hiperlipidemisi mevcuttur.

Bu hastanın hiperfosfatemi tedavisinde diyetle alınan fosfatı gastrointestinal kanalda bağlayarak emilimini engelleyen ve aynı zamanda safra asitlerini de bağladığı için serum $LDL$ kolesterol düzeyinde düşüş sağlayabilen kalsiyum ve alüminyum içermeyen polimer yapılı ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Graves hastalığı tanısı konulan $24$ yaşındaki bir hastaya tedavi amacıyla metimazol başlanmıştır. Tedavinin $3.$ haftasında hasta, ani başlayan yüksek ateş ve yutma güçlüğü ile karakterize şiddetli boğaz ağrısı şikayetiyle acil servise başvurmuştur. Bu klinik tabloya neden olan ve ilacın en ciddi yan etkilerinden biri olarak kabul edilen durum aşağıdakilerden hangisidir?

Metastatik prostat karsinomu tanısıyla $65$ yaşında bir erkek hastaya non-steroid yapıda bir antiandrojenik tedavi başlanmıştır. Tedavi sürecinde hastada alkol alımını takiben yüzde ani kızarma (flushing), loş ışıkta görme keskinliğinde azalma ve eforla gelen nefes darlığı geliştiği saptanmıştır.

Bu klinik tabloya neden olan antiandrojenik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$58$ yaşında, Tip $2$ diyabetes mellitus ve evre $3$ kronik böbrek hastalığı ($GFR$: $42$ $ml/dak/1,73$ $m^2$) olan bir hastanın tedavisine $HbA1c$ kontrolünü sağlamak ve kardiyorenal koruma amacıyla bir $SGLT-2$ inhibitörü ekleniyor. Tedavinin $2.$ haftasında yapılan kontrolde hastanın serum kreatinin düzeyinde hafif bir artış ve $GFR$ değerinde yaklaşık $\%15$’lik bir azalma gözleniyor. Bu hastada gözlenen akut $GFR$ değişikliğinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Günde bir paketten fazla sigara içen $38$ yaşındaki bir kadın hasta, doğum kontrol yöntemi seçimi için hekime başvurmuştur. Bu hastada, östrojen bileşenine bağlı olarak gelişebilecek venöz tromboemboli ve miyokard enfarktüsü riskindeki belirgin artış nedeniyle kullanımı mutlak kontrendike olan yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

$7$ yaşında bir erkek çocuk, belirgin boy kısalığı ve karakteristik yüz görünümü (belirgin alın, basık burun kökü) nedeniyle pediatrik endokrinoloji polikliniğine getiriliyor. Laboratuvar incelemelerinde serum büyüme hormonu ($GH$) düzeyleri referans değerlerin oldukça üzerinde ($>50$ $ng/mL$) saptanırken, insülin benzeri büyüme faktörü-1 ($IGF-1$) düzeyleri ölçüm sınırının altında bulunuyor. Hastaya uygulanan standart doz büyüme hormonu replasman tedavisine klinik veya biyokimyasal yanıt alınamadığı gözleniyor.

Bu hastanın tedavisinde kullanılması en uygun olan ve en sık yan etkisi hipoglisemi olan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Cushing sendromuna bağlı gelişen hiperglisemi ve glukoz intoleransının medikal tedavisinde endike olan, glukokortikoid reseptörlerini (GR) yarışmalı olarak bloke eden ancak hipofiz üzerindeki negatif geri bildirimi (feedback) ortadan kaldırdığı için plazma kortizol ve ACTH seviyelerinde belirgin artışa neden olan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Primer adrenal yetmezlik (Addison hastalığı) ile hipofizer (sekonder) adrenal yetmezlik tanılı hastaların uzun dönem idame tedavileri farmakolojik ve fizyolojik prensipler açısından karşılaştırıldığında; sekonder yetmezlikte genellikle mineralokortikoid (fludrokortizon) replasmanına ihtiyaç duyulmamasının en temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Metastatik kastrasyona dirençli prostat kanseri tanısıyla yeni kuşak non-steroid androjen reseptör antagonistlerinden biri başlanması planlanan $72$ yaşındaki erkek hastanın özgeçmişinde iyi kontrollü epilepsi öyküsü mevcuttur. Bu hastada, enzalutamid ve apalutamid gibi diğer grup üyelerine kıyasla kan-beyin bariyerini belirgin derecede daha az geçmesi ve dolayısıyla nöbet eşiğini düşürme riskinin en düşük olması nedeniyle tercih edilmesi en uygun olan ajan aşağıdakilerden hangisidir?

Prostat kanseri tedavisinde kullanılan antiandrojenik ilaçlar, santral geribildirim (feedback) mekanizmaları üzerindeki etkilerine göre farklılık gösterirler. Flutamid ve bikalutamid gibi non-steroidal antiandrojenler, hipotalamik androjen reseptörlerini de bloke ederek negatif feedback'i ortadan kaldırır ve plazma $LH$ düzeylerinde artışa neden olurlar. Buna karşın, steroid yapılı bir antiandrojen olan siproteron asetat, plazma $LH$ düzeylerinde belirgin bir azalmaya yol açmaktadır. Siproteron asetatın, non-steroidal antiandrojenlerin aksine $LH$ salınımını baskılayarak testosteron düzeylerini düşürebilmesini sağlayan temel özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

$55$ yaşındaki kadın hasta, yaklaşık $5$ yıldır Hashimoto tiroiditi nedeniyle levotiroksin sodyum tedavisi almaktadır. Son kontrollerine kadar ötiroid seyreden hastanın laboratuvar incelemesinde $TSH$ düzeyinin $14$ $mIU/L$ (N: $0.4-4.0$) olduğu ve serbest $T_4$ düzeyinin referans aralığın altına düştüğü saptanmıştır. Hastanın ilaçlarını düzenli kullandığı ancak son bir aydır menopoz sonrası kemik sağlığını korumak amacıyla bir mineral takviyesine başladığı ve bu takviyeyi levotiroksin ile aynı anda aldığı öğrenilmiştir. Bu hastada levotiroksin emilimini azaltarak klinik etkinliğin düşmesine neden olan en olası ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$32$ yaşında, $41$ haftalık gebe, uzamış gebelik nedeniyle doğum indüksiyonu amacıyla yüksek doz intravenöz oksitosin infüzyonu almaktadır. Tedavinin ilerleyen saatlerinde hastada konfüzyon ve letarji tablosunu takiben jeneralize tonik-klonik nöbet gelişmiştir. Yapılan laboratuvar tetkiklerinde serum sodyum düzeyi $120 mEq/L$ (normal: $135-145 mEq/L$) olarak ölçülmüştür. Bu hastadaki klinik tablonun gelişiminden sorumlu olan temel farmakolojik mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

$45$ yaşında HIV pozitif erkek hasta, yaklaşık $5$ yıldır kombine antiretroviral tedavi (kART) almaktadır. Hastanın son bir yıl içerisinde gövde ve karın bölgesinde belirgin yağ birikimi (visseral obezite) geliştiği, buna karşın ekstremitelerinde incelme olduğu gözlenmiştir. Metabolik değerlendirmede insülin direnci saptanan hastada, visseral yağ dokusunu azaltmak amacıyla sentetik bir hipotalamik peptid analoğu olan tesamorelin tedavisi başlanmıştır. Bu ilacın visseral adipoziteyi azaltma mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Benign prostat hiperplazisi ($BPH$) nedeniyle $5$-alfa redüktaz inhibitörü olan finasterid kullanan bir erkek hastada, tedavi sürecinde jinekomasti geliştiği saptanmıştır. Bu ilacın kullanımı sırasında jinekomasti görülmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?