Question

Difficulty: Very hardDede Korkut Hikâyeleri

Dede Korkut Hikâyeleri’nden alınan aşağıdaki parça inceleniyor:

*Salur Kazan der: 'Mere kâfir! Benim oğlum Uruz senin elinde esirdir, onu bana ver, sana ne istersen vereyim.' Kâfir der: 'Uruz'u sana vermeyiz, onu biz kilisede papaz yapacağız, senin dinini kötületeceğiz.' Salur Kazan kükredi, söyledi, görelim hanım ne söyledi:*
*Ağzı karam, dili belam kâfir!*
*Üzerimize gelen o yaman kâfir!*
*Oğlum Uruz'u esir eylemişsin,*
*Kara dinin yaymaya ant içmişsin.*
*Kopuzumu alıp boy boylamazsam,*
*Kara çelik ��z kılıcım sallamazsam,*
*Oğuz beylerini başıma toplamazsam,*
*Sana yurdumu dar eylemezsem,*
*Babam Bayındır Han’ın ekmeği bana haram olsun!*

Buna göre, bu metinden ve Dede Korkut Hikâyeleri’nin genel özelliklerinden hareketle yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

  1. A
    Metindeki nesir kısımlarında anlatım düz yazı şeklinde ilerlerken kahramanın duygusal yoğunluğunun arttığı ve hitap ettiği bölümlerde nazma (soylamaya) geçilmiştir; bu durum eserin nazım-nesir karışık yapısını örnekler.
  2. B
    Metinde geçen 'kâfir' ve 'din' gibi kavramlar ile 'Bayındır Han'ın ekme��i' gibi ifadeler, Oğuzların İslamiyet'i kabul ettikten sonraki gaza ruhu ile eski bozkır kültürüne ait töre ve sadakat anlayışının senkretik bir sentez oluşturduğunu gösterir.
  3. Dil ve imla özellikleri bakımından Kutadgu Bilig ve Divânu Lugâti't-Türk gibi Karahanlı (Hakaniye) sahasında şekillenen geçiş dönemi eserleriyle aynı dilsel coğrafyaya ait olup Doğu Türkçesinin ses ve şekil bilgisi yapısını yansıtmaktadır.Answer
  4. D
    Eserde geçen 'boy boylamak' ifadesi anlatının destan/hikâye anlatma yönünü; 'soy soylama' ise kopuz eşliğinde şiirsel söyleyişi ifade eder; bu manzum kısımlarda hece ölçüsünün katı kuralları yerine serbest bir ritim ve aliterasyonlar hâkimdir.
  5. E
    Eserdeki hikâyelerin anlatıcısı ve bilge kişisi olan Dede Korkut, hikâyelerin yazarı olmayıp olayların sonunda ortaya çıkan, kahramanlara ad koyan, kopuz çalıp dua eden efsanevi bir figürdür.

Answer

Dede Korkut Hikâyeleri'nin Karahanlı (Hakaniye) sahasına ait olduğunu ve Doğu Türkçesinin özelliklerini yansıttığını savunan yargı yanlıştır; çünkü bu eser Batı Türkçesi (Oğuz Türkçesi) özellikleri taşır.
Dede Korkut Hikâyeleri, Kuzeydoğu Anadolu ve Kafkasya coğrafyasında Oğuz boylarının kendi içlerindeki ve komşularıyla olan mücadelelerini konu edinir. Eserin dili Karahanlı Türkçesi (Doğu Türkçesi) olmayıp, Eski Anadolu Türkçesi dönemine (Batı Türkçesi/Oğuz lehçesi) aittir. Bu nedenle Karahanlı sahasında yazılan Kutadgu Bilig veya Divânu Lugâti't-Türk gibi eserlerden dil ve coğrafya yönüyle tamamen ayrılır.

Step-by-Step Solution

1
Metinde verilen alıntıyı ve Dede Korkut Hikâyeleri'nin biçimsel (nazım-nesir) özelliklerini analiz etmek.
Alıntıda nesir (düz yazı) ile başlayıp duygu yoğunluğunun arttığı yerde manzum (şiirsel) yapıya geçildiği ve bunun Dede Korkut'a özgü 'soylama' geleneği olduğu tespit edilir.
Eserin nazım-nesir karışık yapısını ve anlatım özelliklerini doğrulamak amacıyla bu adım gerçekleştirilir.
2
Metindeki kavramsal dünyayı (İslami ve İslamiyet öncesi kültürel unsurları) incelemek.
Gaza/cihat fikrini yansıtan İslami ögeler (kâfir, din) ile eski Türk töresi ve sadakat unsurlarının (Bayındır Han'ın ekmeğine bağlılık) sentezlendiği görülür.
Eserin geçiş dönemi ürünü olarak taşıdığı senkretik (inanç sentezi) niteliği belirlemek için bu adım gereklidir.
3
Dede Korkut Hikâyeleri'nin dilsel coğrafyasını ve diğer geçiş dönemi eserleriyle olan ilişkisini değerlendirmek.
Dede Korkut Hikâyeleri'nin Kuzeydoğu Anadolu ve Azerbaycan sahasında, Batı Türkçesi (Oğuzca) ile şekillendiği; oysa Kutadgu Bilig gibi eserlerin Karahanlı (Hakaniye) sahasında (Doğu Türkçesi) yazıldığı tespit edilir.
Eserin dilsel kimliğini ve edebi coğrafyasını netleştirerek yanlış olan yargıyı belirlemek için bu adım atılır.

Key Concept

Dede Korkut Hikâyeleri'nin dil, coğrafya, nazım-nesir yapısı ve geçiş dönemi özellikleri bakımından edebi kimliği

Alternative Method

Eserin dil özelliklerini (Oğuz Türkçesi) ve coğrafyasını (Kuzeydoğu Anadolu/Kafkasya) göz önünde bulundurarak Karahanlı (Orta Asya/Doğu Türkçesi) sahasına ait diğer geçiş dönemi eserleriyle olan temel farklarını hatırlamak, yanlış olan seçeneği doğrudan belirlemeyi kolaylaştırır.
Estimated Time:2m 30s
Rate this question