İslamiyet Öncesi ve Geçiş Dönemi Türk Edebiyatı

"Biligsiz biligligke dushman turur
Biligsiz özin munda horluk kılur
Biliglig kerek bolsa dunya tiler
Bilig birle dunya hem ahret bulur"

(Cahiliyetli kişi, bilgiliye düşmandır; cahil bu dünyada kendi kendini rezil eder. Bilgili kişi eğer isterse dünyayı elde eder; bilgiyle hem bu dünyayı hem de ahireti bulur.)

İçerik ve dil özellikleri dikkate alındığında, bu dizelerin alındığı eserle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Sözlü kültür ortamında doğup gelişen ve Kaşgarlı Mahmud'un derlemesiyle günümüze ulaşan şu dörtlük ele alınıyor:

*Öpkem kelip ogradım*
*Arslanlayu kökredim*
*Alplar başın togradım*
*Emdi meni kim tutar*

Bu dörtlükle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Kutadgu Bilig’de insanı mutluluğa ulaştıracak yollar; adalet, saadet (devlet), akıl ve akıbet (yaşamın sonu) kavramlarını temsil eden dört alegorik şahsiyetin karşılıklı konuşmaları ve münazaraları aracılığıyla aktarılır. Bu karakterlerden biri, dünyevi zevklerden uzaklaşarak zühd ve takva yolunu seçen, insanın bu dünyadaki sonunu ve ahireti temsil eden kişidir.

Buna göre, aşağıdakilerin hangisinde açıklamasıyla birlikte verilen beyit, bahsedilen bu karakterin temsil ettiği dünya görüşünü ve felsefesini yansıtmaktadır?

İslamiyet öncesi Türk destanlarında vatan toprağının bütünlüğü ve mukaddesliği inancını sembolize eden mitolojik unsurlar önemli bir yer tutar. Bu anlatıların birinde, hükümdarın Çinli bir prensesle evlenmesi karşılığında kutsal kabul edilen bir kaya parçasının (Kutlu Dağ) yurt dışına çıkarılmasına izin verilmesiyle birlikte ülkenin bereketsizleştiği, nehirlerin kuruduğu ve nihayetinde topluluğun yurtlarını terk etmek zorunda kaldığı anlatılır.

Bu parçada sözü edilen mitolojik motifi barındıran destan ve bu destanın ait olduğu Türk topluluğu aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

Sünnet imiş, kâfir de bolsa berme âzâr
Könli katığ dil-âzârdın Hudâ bîzâr
Garîb, yetîm, fakîrlerge kılğı mürvet
Arslan Bâb'ım vasıyetin kılman te'hîr

(Sünnetmiş, kâfir de olsa incitme sen;
Gönlü katı, insan incitenden Allah şikâyetçi.
Garip, yetim, fakirlere cömertlik et;
Arslan Bab'ımın vasiyetini geciktirme.)

Divân-ı Hikmet'ten alınan bu dörtlük ve eserin genel özellikleri dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

İslamiyet'in kabulünden sonraki ilk yazılı ürünler olan Geçiş Dönemi eserleri, hem eski Türk şiir geleneğinin hem de yeni kabul edilen İslami kültürün izlerini bünyesinde barındırır. Bu dönemin önemli yapıtlarından biri olan Atabetü'l-Hakayık ile ilgili;

I. Giriş kısmında yer alan tevhit, münacat, naat ve methiye bölümlerinde beyit nazım birimi; bilginin önemi, cehaletin zararları, cömertlik gibi ahlaki konuların ele alındığı asıl bölümlerde ise dörtlük nazım birimi tercih edilmiştir.
II. Hem biçim hem içerik bakımından Kutadgu Bilig ile büyük benzerlik gösteren eser, onunla aynı aruz kalıbıyla ($feûlün\ feûlün\ feûlün\ feûl$) yazılmış didaktik bir siyasetnamedir.
III. Karahanlılar Dönemi'nde Edip Ahmet Yükneki tarafından Hakaniye Türkçesiyle kaleme alınmış ve dönemin askeri valilerinden/emirlerinden Dad İspehsalar Bey'e sunulmuştur.
IV. İslamiyet öncesi Türk şiir geleneğinde görülen dize başı kafiyesi (aliterasyon) ve heceyi andıran ritim unsurları ile Arap-Fars edebiyatından alınan aruz ölçüsü ve beyit gibi yeni şekil özellikleri bir arada kullanılmıştır.

yargılarından hangileri doğrudur?

Hoca Ahmet Yesevî'nin Türk tasavvuf edebiyatının ilk özgün örneklerini barındıran Divân-ı Hikmet adlı eserinden alınan aşağıdaki beyitleri, yansıttıkları temel tasavvufi/ahlaki kavram ve işlevlerle eşle��tiriniz.

Dede Korkut Hikâyeleri’nden alınan aşağıdaki parça inceleniyor:

*Salur Kazan der: 'Mere kâfir! Benim oğlum Uruz senin elinde esirdir, onu bana ver, sana ne istersen vereyim.' Kâfir der: 'Uruz'u sana vermeyiz, onu biz kilisede papaz yapacağız, senin dinini kötületeceğiz.' Salur Kazan kükredi, söyledi, görelim hanım ne söyledi:*
*Ağzı karam, dili belam kâfir!*
*Üzerimize gelen o yaman kâfir!*
*Oğlum Uruz'u esir eylemişsin,*
*Kara dinin yaymaya ant içmişsin.*
*Kopuzumu alıp boy boylamazsam,*
*Kara çelik ��z kılıcım sallamazsam,*
*Oğuz beylerini başıma toplamazsam,*
*Sana yurdumu dar eylemezsem,*
*Babam Bayındır Han’ın ekmeği bana haram olsun!*

Buna göre, bu metinden ve Dede Korkut Hikâyeleri’nin genel özelliklerinden hareketle yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

İslamiyet öncesi Türk edebiyatına ait bir metinden alınan şu dörtlüğü inceleyiniz:

*Alp Er Tunga öldi mü?*
*Isız ajun kaldı mu?*
*Ödlek öçin aldı mu?*
*Emdi yürek yırtılur.*

Bu dörtlüğün nazım türü ve bu türün Halk edebiyatındaki karşılığı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Aşağıda verilen İslamiyet öncesi Türk edebiyatı sözlü dönem ürünlerini, bu ürünlerin temel özelliklerini yansıtan tanımlarıyla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

İslamiyet öncesi Türk edebiyatı geleneği içinde yer alan ve Türklerin bir kurttan türediğini ya da bir demir dağı eriterek özgürlüğüne kavuştuğunu anlatan Bozkurt ve Ergenekon destanları, aşağıdaki Türk devletlerinden hangisine aittir?

Aşağıdaki İslamiyet öncesi Türk destanlarını, ait oldukları toplulukların tarih sahnesine çıkış dönemlerini (eskiden yeniye) dikkate alarak kronolojik olarak sıralayınız.

Türk edebiyatının ve tarihinin ilk yazılı belgeleri sayılan Orhun (Göktürk) Yazıtları ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Yusuf Has Hacib tarafından kaleme alınan Kutadgu Bilig, alegorik (sembolik) bir eserdir. Eserdeki dört ana karakter, belirli kavramları temsil etmektedir. Aşağıdaki karakterleri temsil ettikleri kavramlarla eşleştiriniz.

Yusuf Has Hacib tarafından 11. yüzyılda kaleme alınan *Kutadgu Bilig*, alegorik (sembolik) bir eserdir. Eserdeki dört ana karakterden biri olan ----, "akıl ve bilgiyi" temsil eder; aynı zamanda vezir Ay Togdı'nın oğludur.

Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

Kaşgarlı Mahmut tarafından 11. yüzyılda kaleme alınan Divânu Lugâti't-Türk eseriyle ilgili aşağıda verilen unsurları, bu unsurların eserdeki işlevleri veya özellikleri ile eşleştiriniz.

"Türk dillerini toplayan sözlük" anlamına gelen bu eser, Türk kültür ve dil tarihinin en önemli kaynaklarından biridir. Kaşgarlı Mahmut tarafından yazılan eserde sadece kelime anlamları verilmemiş; aynı zamanda o döneme ait sav, sagu ve koşuk örneklerine de yer verilmiştir. Türk dünyasını gösteren ilk haritayı da bünyesinde barındıran bu eser, Araplara Türkçenin gücünü göstermek ve bu dili onlara öğretmek amacıyla kaleme alınmıştır.

Bu parçada sözü edilen eser aşağıdakilerden hangisidir?

Dede Korkut Hikâyeleri'nde yer alan aşağıdaki anlatıları, bu anlatıların merkezinde yer alan tematik/motifsel özellikler ve kültürel arka planlarıyla eşleştiriniz.

Türk destan geleneğindeki tarihî ve mitolojik anlatıların temsil ettiği dönemler ile bu anlatıların ait olduğu toplulukların tarih sahnesine çıkış sırası dikkate alındığında; aşağıda olay örgüleri ve temaları özetlenen anlatıların kronolojik olarak en eskiden en yeniye doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

İslamiyet öncesi Türk edebiyatına ait şu dörtlük, yuğ adı verilen cenaze törenlerinde okunmuştur:

*Ulışıp eren börileyü*
*Yırtıp yaka urılayu*
*Sıkrıp ünü yırlayu*
*Közler yaşı savrulur*

Bu dörtlükle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi söylenemez?