Examkin

Question

Difficulty: HardBeş Tümel

Klasik mantıkta kavramlar arası hiyerarşik ilişkileri belirleyen beş tümel (cins, tür, ayrım, özgülük, ilinti) kavramların göreli konumlarına ve taşıdıkları özelliklerin niteliğine göre şekillenir. Bir felsefe öğretmeni, bu konunun daha iyi kavranması için tahtaya aşağıdaki hiyerarşik sıralamayı yazar:

* Müzik Aleti
* Telli Çalgı
* Yaylı Çalgı
* Keman
* Çello

Öğretmen öğrencilerinden, bu hiyerarşide yer alan kavramları ve "çene altına sıkıştırılarak çalınma", "ahşaptan yapılmış olma" gibi özellikleri beş tümel açısından değerlendirmelerini ister.

Buna göre, öğrencilerin yaptığı aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi klasik mantık kurallarına göre doğrudur?

  1. A
    “Yaylı Çalgı” kavramı “Keman”a göre tür, “Telli Çalgı”ya göre cins konumundadır; kemanın “ahşaptan yapılmış olması” onun özgülüğü iken, “çene altına sıkıştırılarak çalınması” ilintidir.
  2. B
    “Müzik Aleti” kavramı hiyerarşinin en üstünde yer aldığı için bir türdür; “Yaylı Çalgı”nın “yay ile çalınması” ise keman ve çelloyu birbirinden ayıran temel ayrımdır.
  3. “Yaylı Çalgı” kavramı “Telli Çalgı”ya göre tür, “Keman”a göre cins konumundadır; kemanın “çene altına sıkıştırılarak çalınması” özgülük iken, “ahşaptan yapılmış olması” ilintidir.Answer
  4. D
    “Keman” ve “Çello” kavramları “Yaylı Çalgı” kavramına göre cins konumundadır; kemanın “çene altına sıkıştırılarak çalınması” ise tüm telli çalgılar için ortak bir ilintidir.
  5. E
    “Yaylı Çalgı” kavramı “Telli Çalgı”nın ayrımıdır; kemanın “ahşaptan yapılmış olması” özgülük iken, “çene altına sıkıştırılarak çalınması” yaylı çalgıların cinsidir.

Answer

“Yaylı Çalgı” kavramı “Telli Çalgı”ya göre tür, “Keman”a göre cins konumundadır; kemanın “çene altına sıkıştırılarak çalınması” özgülük iken, “ahşaptan yapılmış olması” ilintidir.
Klasik mantıkta cins ve tür kavramları göreli olup, bir kavram üstündeki kavrama göre tür, altındaki kavrama göre cinstir. Buna göre 'Yaylı Çalgı', üstündeki 'Telli Çalgı'ya göre tür iken, altındaki 'Keman'a göre cinstir. Yalnızca bir türe ait olan özellikler 'özgülük' (proprium) adını alır. 'Çene altına sıkıştırılarak çalınma' özelliği sadece kemana özgü olduğu için özgülüktür. Birden fazla türe ait olabilen ortak özellikler ise 'ilinti' (accidens) olarak adlandırılır. 'Ahşaptan yapılmış olma' özelliği keman dışındaki çalgılarda da bulunabildiği için ilintidir.

Step-by-Step Solution

1
Hiyerarşideki kavramların birbiriyle olan alt-üst ilişkilerini analiz etmek.
“Yaylı Çalgı” kavramı, üstünde yer alan “Telli Çalgı”ya göre daha özel olduğu için tür; altında yer alan “Keman”a göre daha genel olduğu için cinstir.
Cins ve tür kavramlarının mutlak değil, hiyerarşik konuma göre değişen göreli kavramlar olduğunu doğrulamak.
2
“Çene altına sıkıştırılarak çalınma” özelliğinin tümel karşılığını belirlemek.
Bu özellik sadece “Keman” türüne özgüdür ve onun özsel tanımına girmeden yalnızca ona ait bir niteliktir, dolayısıyla “özgülük”tür.
Özgülük kavramının yalnızca bir türe ait olma koşulunu test etmek.
3
“Ahşaptan yapılmış olma” özelliğinin tümel karşılığını belirlemek.
Ahşap olma özelliği sadece kemana ait değildir; çello, gitar gibi diğer birçok türde de ortak olarak bulunur, dolayısıyla “ilinti”dir.
İlinti kavramının birden fazla türe ait ortak özellik olma koşulunu doğrulamak.
4
Elde edilen sonuçları birleştirerek doğru seçeneği belirlemek.
“Yaylı Çalgı”nın tür ve cins ilişkisini, özelliklerin ise sırasıyla özgülük ve ilinti olduğunu belirten seçeneğin doğru olduğu belirlenir.
Mantıksal analizlerin klasik mantık kuralları ile tam uyumunu sağlamak.

Key Concept

Beş Tümel
Estimated Time:2m 0s
Rate this question

Topics

Beş Tümel

More questions from this topic