Ekosistemlerin İşleyişi ve Biyoçeşitlilik

Sucul biyomların genel özellikleri ve biyoçeşitliliğin dağılışı ile ilgili;

I. Sıcak ve sığ tropikal denizlerde yer alan mercan resifleri, bünyelerinde barındırdıkları tür çeşitliliği bakımından denizel biyomların en zengin alanlarıdır.
II. Akarsu biyomlarında biyoçeşitlilik akarsu yatağı boyunca aynı kalmayıp, suyun akış hızının en yüksek olduğu kaynak (yukar�� çığır) kesimlerinde plankton ve besin tuzu bolluğuna bağlı olarak en yüksek seviyeye ulaşır.
III. Işık geçirgenliğinin olmadığı derin göl tabanlarında (bentik bölge), fotosentez faaliyetlerinin kesintisiz devam etmesi sayesinde birincil üretim üst katmanlardan daha fazladır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Sucul biyomlar; suyun tuzluluk derecesi, derinliği, sıcaklığı ve ışık geçirgenliği gibi abiyotik faktörlere bağlı olarak farklı ekolojik özellikler gösterir. Aşağıda verilen sucul biyom bölgeleri ile bu bölgelerin ekolojik ve biyolojik özelliklerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Akarsu biyomlarında, yatak eğiminin azaldığı, su akış hızının yavaşladığı ve besin maddelerinin biriktiği aşağı çığır (nehir ağzı) bölümü, yatak eğiminin ve akış hızının fazla olduğu yukarı çığır (kaynak) bölümüne göre biyoçeşitlilik açısından daha zengindir.

Çöl ekosistemindeki besin zinciri ve enerji akışını araştıran bir ekolog; kurakçıl otlar ve kaktüsler ile başlayan, otçul böcekler, yılanlar ve çöl tilkileriyle devam eden bir zinciri incelemektedir.

Bu ekosistemdeki enerji akışı ve trofik düzeyler arasındaki ilişkiler dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Ekosistemlerdeki besin zinciri ve enerji akışında rol oynayan canlı grupları ile bu grupların ekolojik ��zelliklerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Akdeniz maki ekosistemindeki bir besin zincirinde yer alan aşağıdaki canlıların, vücutlarında biriken zehirli kimyasal madde (biyolojik birikim) miktarının en az olandan en fazla olana doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

Bir tatlı su gölü ekosistemindeki besin zincirinde yer alan algler (üretici), zooplanktonlar (birincil tüketici), küçük balıklar (ikincil tüketici) ve balıkçıl kuşlar (üçüncül tüketici) arasındaki enerji akışı incelenmiştir.

Buna göre, bu ekosistemdeki enerji akışı ve besin zincirinin işleyişiyle ilgili;

I. Zooplanktonlardan küçük balıklara aktarılan enerji miktarı, küçük balıklardan balıkçıl kuşlara aktarılandan daha fazladır.
II. Ayrıştırıcıların organik atıkları parçalamasıyla açığa çıkan enerji, üreticiler (algler) tarafından soğurularak tekrar besin zincirine dahil edilir.
III. Üreticilerden tüketicilere doğru gidildikçe trofik düzeyler arasında aktarılan enerji miktarı azalırken canlıların dokularında biriken zehirli madde oranı artar.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Aşağıda besin zinciri ve enerji akışı sürecine ait bazı ekolojik kavram ve ilkeler ile bunlara ait açıklamalar verilmiştir. Bu kavram ve ilkeleri doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Karbon ve oksijen döngüsü içerisinde madde geçişine neden olan aşağıdaki doğal süreçleri, bu süreçlerin döngü üzerindeki temel fonksiyonları ve etkileriyle eşleştiriniz.

Karbon, doğada litosfer (taş küre), hidrosfer (su küre), atmosfer (hava küre) ve biyosfer (canlılar küresi) arasında sürekli bir döngü hâlindedir. Bu döngü sırasında bazı süreçler karbonun doğaya salınmasına (üretilmesine) neden olurken, bazı süreçler ise karbonun depolanmasını (tüketilmesini) sağlar.

Buna göre;
I. Kömür, petrol ve doğal gaz gibi fosil yakıtların sanayide yakılması,
II. Deniz canlılarının kabuk oluşumu sırasında kalsiyum karbonat ($CaCO_3$) kullanması,
III. Kireç taşlarının (kalker) kimyasal yollarla çözünerek ayrışması

süreçlerinden hangileri atmosferdeki karbondioksit ($CO_2$) miktarının artmasına (karbonun açığa çıkmasına) neden olan süreçler arasında yer alır?

Karbon ve oksijen elementleri; litosfer, hidrosfer, atmosfer ve biyosfer arasında sürekli yer değiştirerek döngüsel bir hareket sergiler. Bu süreçte bazı olaylar karbonu tüketirken bazıları ise açığa çıkmasına neden olur.

Buna göre, sol tarafta verilen karbon ve oksijen döngüsü olaylarını, sağ tarafta verilen bu olayların döngüdeki temel fonksiyonları ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Atmosferdeki serbest azotun ($N_2$) canlılar tarafından organik madde sentezinde kullanılması ve döngünün tamamlanarak tekrar atmosfere dönmesi sürecinde gerçekleşen aşağıdaki olayları, ilk aşamadan son aşamaya doğru sıralayınız.

Atmosferde yaklaşık %78 oranında azot gazı ($N_2$) bulunmasına rağmen, tüketiciler ve üreticilerin çok büyük bir kısmı bu elementten doğrudan yararlanamaz. Azotun canlılar tarafından kullanılabilmesi için belirli süreçlerden geçerek toprağa bağlanması ve bitkiler tarafından alınabilecek kimyasal formlara dönüştürülmesi gerekir.

Buna göre, azot döngüsü sürecinde gerçekleşen aşağıdaki olaylardan hangisi, atmosferdeki azotun bitkiler tarafından kullanılabilir hale gelmesini sağlayan yollardan biri değildir?

Azot döngüsü, atmosferdeki serbest azotun canlılar tarafından kullanılabilir bileşiklere dönüştürülmesi ve ardından tekrar atmosfere geri verilmesi süreçlerini kapsar. Bu döngüde farklı canlı grupları kritik kimyasal dönüşüm süreçlerini gerçekleştirir. Aşağıda azot döngüsünde görev alan bazı organizma grupları ile bu organizmaların gerçekleştirdiği temel işlevler verilmiştir. Bu organizma gruplarını gerçekleştirdikleri doğru işlevlerle eşleştiriniz.

Tarım arazilerinde aşırı sulama yapılması veya drenaj kanallarının yetersiz olması, toprak gözeneklerinin tamamen suyla dolmasına ve toprağın oksijensiz kalmasına (anaerobik koşullar) neden olur. Bu durum, azot döngüsünde önemli rolleri olan mikroorganizmaların faaliyetlerini doğrudan etkiler. Oksijensiz kalan bu topraklarda belirli bakteri gruplarının aktivitesi artarken, bitkilerin alabileceği azot tuzlarının miktarı hızla azalır ve toprak azot yönünden fakirleşir.

Buna göre, oksijensiz kalan tar��m topraklarında verimliliğin azalmasına yol açan ve topraktaki azotu gaz halinde atmosfere geri gönderen süreç aşağıdakilerden hangisidir?

Azot döngüsünün işleyiş sürecinde gerçekleşen aşağıdaki olayları, atmosferik azotun toprağa bağlanmasından başlayarak tekrar atmosfere geri dönmesine kadar geçen süreçteki doğal sırasına göre ilkten sona doğru sıralayınız.

Deniz ve okyanuslarda meydana gelen rüzgâr ve dalga hareketleri sonucunda atmosfere saçılan küçük tuz kristallerine aerosol adı verilir. Aerosoller, su ekosistemleri ile karasal ekosistemler ve atmosfer arasında sürekli bir etkileşim kurarak doğal dengenin korunmasında önemli bir rol oynar.

Buna göre, deniz aerosollerinin doğal sistemlerin işleyişindeki rolüyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Yeryüzünde biyoçeşitliliğin dağılışı; fiziki faktörler, paleocoğrafya ve beşerî faktörler tarafından şekillendirilmektedir.

Buna göre, sol sütunda verilen biyoçeşitliliği etkileyen örnek durumlar ile sağ sütunda verilen coğrafi faktörleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Aşağıda biyoçeşitliliğin yeryüzündeki dağılışını etkileyen bazı ekolojik durumlar ve bu durumların ortaya çıkmasında rol oynayan temel faktörler verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki durumlar ile sağ sütundaki temel faktörleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Karbon döngüsü sürecinde, karbon elementinin farklı doğal ve beşerî süreçlerle doğadaki küreler (litosfer, atmosfer, hidrosfer ve biyosfer) arasında yer değiştirmesi veya depolanması gerçekleşir. Aşağıda verilen karbon döngüsü süreçlerini, bu süreçlerin karbon dengesi üzerindeki temel etkileriyle eşleştiriniz.