Nüfus Politikaları ve Şehirler

Sanayi Devrimi ile birlikte maden havzalarına yakın konumlanarak ağır sanayi merkezi hâline gelen bazı şehirler, günümüzde sanayi faaliyetlerinin yanı sıra teknoloji, hizmet ve finans gibi yeni fonksiyonları da bünyesine katarak gelişimini sürdürmektedir. Diğer taraftan, günümüzde nüfusu yirmi milyona yaklaşan bazı megakentlerin küresel etki alanı, nüfusu iki-üç milyon civarında olan küresel finans ya da idari merkezlerin etki alanından daha dardır.

Bu açıklamalara göre, şehirlerin nüfus özellikleri, fonksiyonları ve etki alanları arasındaki ilişkiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Aşağıda verilen şehirleri, baskın fonksiyonları ve etki alanı ölçekleriyle en doğru şekilde eşleştiriniz.

Türkiye'nin gelecekteki demografik yapısını tahmin etmek amacıyla hazırlanan nüfus projeksiyonları; eğitim, sağlık, sosyal güvenlik ve iş gücü planlamasında hayati bir önem taşır. Aşağıdaki tabloda, Türkiye'nin 2023 yılı verileri ile TÜİK tarafından hazırlanan temel nüfus projeksiyonu senaryosunun 2050 ve 2080 yıllarına ait bazı öngörüleri gösterilmiştir:

Bu projeksiyon verileri ve Türkiye'nin demografik dönüşüm süreci dikkate alındığında, gelecekteki nüfus yapısına yönelik aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

Aşağıdaki tabloda, üç farklı ülkenin kişi başına düşen gayrisafi yurt içi hasılası (GSYİH), doğal nüfus artış hızı ve uyguladığı temel nüfus politikası hedefi verilmiştir:

Tablodaki veriler dikkate alındığında;

I. Gelişmekte olan ülkelerin tamamında nüfus artış hızını azaltmaya yönelik politikalar uygulanmaktadır.
II. X ülkesinde doğal nüfus artış hızının negatif değerde olması, bu ülkenin gelecekte ciddi bir iş gücü açığı ve yaşlanma sorunu yaşamasına yol açabileceği için nüfusu artırma politikası benimsenmiştir.
III. Y ülkesinde uygulanmakta olan nüfus politikası, demografik yatırımların payını azaltarak ekonomik kalkınma hızını artırmayı hedeflemektedir.

değerlendirmelerden hangileri doğrudur?

Çin'in yakın tarihinde uyguladığı nüfus politikalarında yaşanan aşağıdaki gelişmelerin, geçmişten günümüze doğru kronolojik sıralanışı nasıl olmalıdır?

Türkiye’nin Cumhuriyet tarihi boyunca uyguladığı nüfus politikaları ve bu politikaların gerekçeleri dönemlere göre farklılık göstermiştir. Bu kapsamda hazırlanan aşağıdaki tablo ve Türkiye'nin demografik süreçleri değerlendirildiğinde, nüfus politikaları ve sonuçları ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Türkiye’nin gelecekteki demografik yapısına yönelik yapılan nüfus projeksiyonları, devletin eğitimden sağlığa, istihdamdan sosyal güvenliğe kadar birçok alanda uzun vadeli planlamalar yapmasını sağlar. TÜİK tarafından hazırlanan farklı senaryolar ve nüfus projeksiyonlarının temel hedefleri, ülkenin sosyo-ekonomik geleceğini doğrudan şekillendirir.

Buna göre, solda verilen nüfus projeksiyonu durum/senaryolarını, sağda verilen bu projeksiyonların ortaya çıkaracağı sosyo-ekonomik sonuçlar ve politika gereksinimleriyle en uygun şekilde eşleştiriniz.

Tarihsel süreçte şehirleşme dalgaları, şehirlerin ortaya çıkışı, gelişimi ve etki alanları ile ilgili araştırma yapan bir coğrafyacı şu tespitlerde bulunmuştur:

I. Tarım devrimiyle birlikte Mezopotamya ve Mısır gibi verimli nehir havzalarında ortaya çıkan ilk şehirler, üretim fazlasının (art�� ürün) takasına bağlı olarak hızla küresel çapta birer ticaret ve finans merkezine dönüşmüştür.

II. Sanayi Devrimi ile birlikte Avrupa'da (özellikle Manchester ve Essen gibi kentlerde) kömür yataklarına yakınlığa bağlı olarak gelişen şehirlerin ortaya çıkışında fiziki faktörler belirleyici olurken, bu şehirlerin büyüyüp gelişmesinde beşerî faaliyetler baskın hale gelmiştir.

III. Modern dönemde Tokyo, New York ve Londra gibi şehirlerin küresel etki alanlarının geniş olmasında nüfus miktarlarının fazlalığından ziyade, bu kentlerin küresel finans, borsa ve uluslararası kuruluşların yönetim merkezleri (idari-finansal fonksiyon) olması belirleyicidir.

IV. Günümüzde bazı şehirler, sahip oldukları tek bir baskın fonksiyon (örneğin Şam ve Kahire gibi liman şehirleri) nedeniyle hinterlandının dışına çıkarak küresel düzeyde bir etki alanına sahip olabilmektedir.

Bu coğrafyacının yaptığı tespitlerden hangileri coğrafi açıdan doğrudur?

Aşağıdaki sol sütunda verilen küresel ve bölgesel etkiye sahip şehirler ile sağ sütunda karışık olarak verilen coğrafi gelişim ve baskın fonksiyonel özellikleri eşleştiriniz.

Bir şehrin küresel ya da bölgesel ölçekte bir etki alanına sahip olmasında, nüfus miktarından ziyade sahip olduğu fonksiyonel özellikler ve bu fonksiyonların küresel sistemle olan entegrasyonu belirleyicidir. Nüfusu milyonu aşan birçok şehir bölgesel sınırları aşamazken, nüfusu oldukça sınırlı olan bazı şehirler dünya genelinde karar alıcı mekanizmalara yön verebilmektedir.

Buna göre;

I. Mekke'nin nüfus miktarının Tokyo ya da Şanghay gibi megakentlerden çok daha az olmasına rağmen, sahip olduğu dini fonksiyon nedeniyle küresel ölçekte bir etki alanına sahip olması,
II. Kahire'nin on milyonu aşan nüfusuna ve önemli bir idari merkez olmasına rağmen, küresel finans ağlarına doğrudan yön veremediği için etki alanının bölgesel düzeyde kalması,
III. Essen'in Ruhr Havzası'ndaki sanayi faaliyetlerine bağlı olarak hızla büyümesi ve geniş bir hinterlanda sahip olması nedeniyle, Almanya'nın en büyük nüfuslu idari başkenti olarak küresel siyaseti yönlendirmesi,
IV. Oxford'un nüfusunun az olmasına karşın, sahip olduğu köklü eğitim kurumu fonksiyonu sayesinde dünya çapında bir bilim ve kültür merkezi haline gelerek küresel etki kazanması

durumlarından hangileri yukarıdaki genellemeyi destekleyen örnekler arasında gösterilebilir?

Aşağıda verilen şehirler ile bu şehirlerin ön plana çıkan fonksiyonel özellikleri ve etki alanlarına ait açıklamaları doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Günümüzde bazı ülkeler, doğum oranlarının aşırı düşük olması ve yaşlı nüfus oranının hızla artması nedeniyle gelecekte ortaya çıkabilecek iş gücü açığını engellemek amacıyla nüfus artış hızını artırmaya yönelik politikalar uygulamaktadır. Buna göre, aşağıdaki ülkelerden hangisi günümüzde nüfus artış hızını artırmaya yönelik aktif bir nüfus politikası uygulamaktadır?

Demografik dönüşüm sürecinde, bir ülkenin ekonomik gelişimine paralel olarak ihtiyaç duyduğu ve uyguladığı nüfus politikaları belirli bir sıra izler. Buna göre, aşa��ıda verilen nüfus politikası uygulamalarını, bir ülkenin en az gelişmiş olduğu dönemden en gelişmiş olduğu döneme doğru sıralayınız.

Nüfus artış hızının çok yüksek olduğu ülkelerde kalkınma hızının yavaşlaması, kişi başına düşen millî gelirin azalması ve demografik yatırımların artması gibi sorunlar yaşanmaktadır. Bu nedenle bu ülkeler, nüfus artış hızını azaltmaya yönelik politikalar benimser.

Buna göre, aşağıdaki ülkelerden hangisinin günümüzde nüfus artış hızını azaltmaya yönelik bir nüfus politikası izlemesi beklenir?

Aşağıdaki tabloda üç farklı ülkenin geli��mişlik durumları, bu ülkelerin demografik göstergeleri ve uyguladıkları nüfus politikaları gösterilmiştir:

Bu tablodaki veriler ve günümüz dünyasındaki nüfus politikaları dikkate alındığında, nüfus politikaları ile ülkelerin gelişmişlik düzeyleri arasındaki ilişkiye dair a��ağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Aşağıdaki tabloda, Türkiye'nin farklı dönemlerine ait bazı demografik göstergeler ve o dönemlerde uygulanan temel nüfus politikası yönelimleri verilmiştir:

Tablodaki veriler ve Türkiye'nin sosyo-ekonomik gelişimi göz önüne alındığında, aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Türkiye'de Cumhuriyet'in ilanından günümüze kadar geçen süreçte farklı demografik ve ekonomik hedefler doğrultusunda çeşitli nüfus politikaları uygulanmıştır.

Aşağıda verilen nüfus politikası uygulamalarını, tarihsel olarak en eskiden en yeniye doğru (kronolojik olarak) sıralayınız.

Ülkelerin uyguladığı nüfus politikaları; demografik yapıları, ekonomik ihtiyaçları ve kalkınma hedefleri doğrultusunda şekillenir. Genellikle nüfus artış hızı çok yüksek olan ve bu durumun ekonomik kalkınmayı olumsuz etkilediği az gelişmiş veya gelişmekte olan ülkeler nüfus artış hızını azaltmaya yönelik politikalar izlerken; yaşlı n��fus oranı yüksek ve doğum oranları çok düşük olan gelişmiş ülkeler ise nüfus artış hızını artırmaya yönelik politikalar uygular. Bazı ülkeler ise nüfusun niceliğinden ziyade niteliğini iyileştirmeyi hedefler.

Buna göre, aşağıdaki ülke ve uyguladığı nüfus politikası eşleştirmelerinden hangisi, söz konusu ülkenin günümüzdeki demografik özellikleri ve kalkınma düzeyiyle uyuşmamaktadır?

Türkiye'de $1963$ yılından itibaren kalkınma planları doğrultusunda nüfus artış hızını azaltmaya yönelik politikalar uygulanmış ve bu sürecin sonunda nüfus artış hızında belirgin bir düşüş kaydedilmiştir.

Bu politika ve nüfus artış hızındaki düşüş eğilimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Singapur, 20. yüzyılın ikinci yarısından günümüze kadar geçen süreçte ekonomik ve demografik yapısındaki değişimlere bağlı olarak farklı nüfus politikaları uygulamıştır.

Buna göre, Singapur'un tarihsel süreçte uyguladığı aşağıdaki nüfus politikası adımlarının geçmişten günümüze doğru kronolojik sıralanışı nasıl olmalıdır?