Türkiye Ekonomisi

116 questions

All types116 Multiple choice74 Matching28 Ordering14

Türkiye Cumhuriyeti'nin ekonomi tarihinde uygulanan ekonomi politikaları ve bu politikaların mekânsal/sektörel yansımaları göz önüne alındığında, aşağıda verilen tarihsel dönemler ile bu dönemlerin en belirgin ekonomik gelişmelerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

1923-1929 dönemi özel teşebbüsü destekleme çalışmalarıyla (Teşvik-i Sanayi Kanunu); 1930-1950 dönemi devletçilik politikası ve kamu yatırımlarıyla (Sümerbank vb.); 1950-1960 dönemi tarımda makineleşme ve karayolu yatırımlarıyla; 1960-1980 dönemi ise planlı kalkınma (DPT) ve ithal ikameci sanayileşme ile eşleşir.

Türkiye'nin ekonomi tarihi incelendiğinde her dönemin kendine özgü küresel gelişmelerden ve yerel ihtiyaçlardan etkilendiği görülür. 1923-1929 dönemi kuruluş dönemi olup özel sektör Teşvik-i Sanayi Kanunu ile desteklenmiştir. 1929 krizinden sonra 1930-1950 arasında devletçi modele geçilmiştir. 1950-1960 döneminde dış yardımlarla tarım ve ulaşımda altyapı dönüşümleri yaşanmıştır. 1960'tan sonra ise DPT kurularak planlı kalkınma ve ithal ikameci model uygulanmıştır.

Step-by-Step Solution

Türkiye ekonomi tarihindeki dönemlerin temel karakterlerini ve uygulanan ekonomik modelleri inceleyin.

1923-1929 liberal dönem, 1930-1950 devletçi dönem, 1950-1960 tarımda makineleşme ve altyapı dönemi, 1960-1980 ise planlı kalkınma dönemidir.

Her dönemi kendine has kılan politika kararlarını ve bunların araziye/üretime olan coğrafi etkilerini sınıflandırmak gerekir.

Dönemleri sırasıyla verilen ekonomik gelişmelerle eşleştirin.

1923-1929 için Teşvik-i Sanayi Kanunu; 1930-1950 için Büyük Buhran sonrası devletçilik ve KİT'ler; 1950-1960 için Marshall Planı yardımları ve tarımda makineleşme; 1960-1980 için DPT ve kalkınma planları bulunur.

Cumhuriyetin kuruluşundan günümüze kadar uygulanan ekonomi politikalarının zaman dizimi ve sektörel etkileri bu eşleştirmeyi zorunlu kılar.

Key Concept

Türkiye Ekonomisinin Tarihsel Gelişimi ve Ekonomi Politikaları

Estimated Time:2m 0s

Question 2Question →

Türkiye'de kurak ve yarı kurak iklim özelliklerinin görüldüğü bölgelerde tarımsal verimliliği artırmak amacıyla Konya Ovası Projesi (KOP) ve Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) gibi büyük sulama yatırımları gerçekleştirilmiştir. Aşağıdaki haritada bu projelerin uygulandığı bazı tarım alanları gösterilmiştir.

[Harita]

Buna göre, sulama projelerinin tamamlandığı tarım alanlarında meydana gelen değişimlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi söylenemez?

I

numaralı alanda tarımsal üretimde iklim koşullarına ve yağış miktarına olan bağımlılık azalmış, üretimde yıldan yıla görülen dalgalanmalar hafiflemiştir.

II

numaralı alanda yaz sıcaklığı ve kuraklığının belirgin olmasına rağmen sulama olanaklarının artmasıyla pamuk ekim alanları belirgin derecede genişlemiştir.

Her iki alanda da sulama imkânlarının artırılmasına rağmen, toprağın mineral ve besin elementlerini doğal yollarla geri kazanmasını sağlamak amacıyla nadasa bırakılan arazi miktarı artırılmıştır.

Her iki bölgede de tarımsal sulamanın yaygınlaşması, nadas uygulamasına duyulan ihtiyacı azaltarak toprağın her yıl üst üste ekilebilmesine olanak tanımıştır.

Projelerin hayata geçirilmesiyle birlikte birim alandan alınan verim artmış ve tarıma dayalı sanayi kollarının hammadde temininde süreklilik sağlanmıştır.

Show answer & explanation

Answer: Her iki alanda da sulama imkânlarının artırılmasına rağmen, toprağın mineral ve besin elementlerini doğal yollarla geri kazanmasını sağlamak amacıyla nadasa bırakılan arazi miktarı artırılmıştır.

Answer

Sulama projelerinin (GAP ve KOP) hayata geçirilmesiyle birlikte toprağın su ihtiyacı karşılanmış, böylece nadas uygulamasına duyulan ihtiyaç ortadan kalkmış ve nadas alanları azalmıştır. Nadas, toprağın mineral yapısını iyileştirmek için yapılan aktif bir gübreleme yöntemi değil, kurak iklim bölgelerinde su yetersizliğinden kaynaklanan zorunlu bir uygulamadır. Bu nedenle sulamayla nadas alanlarının arttığını belirten ifade yanlıştır ve söylenemez.

Step-by-Step Solution

Soru kökündeki olumsuz ifadeye dikkat edilerek haritada numaralandırılmış alanların coğrafi özellikleri belirlenir.

I

numaralı alan İç Anadolu'da Konya Havzası'nı (KOP),

II

numaralı alan ise Güneydoğu Anadolu'yu (GAP) temsil etmektedir.

Projelerin uygulandığı bölgelerin coğrafi sınırlarını ve iklim koşullarını doğru eşleştirmek.

Bölgelerdeki sulama projelerinin tarımsal etkileri seçenekler üzerinden değerlendirilir.

Sulama projeleri sayesinde Konya'da iklim bağımlılığının azaldığı, Güneydoğu Anadolu'da pamuk ekim alanlarının genişlediği, her iki bölgede de verimin artarak sanayiye hammadde akışının sağlandığı ve nadas ihtiyacının azaldığı belirlenir.

Sulama projelerinin tarımsal verim, ürün çeşidi ve ekim yöntemleri üzerindeki olumlu sonuçlarını teyit etmek.

Nadas yönteminin temel uygulanma sebebi ile sulama ilişkisi analiz edilir.

Nadasın kuraklığa bağlı zorunlu bir dinlendirme yöntemi olduğu, sulamayla birlikte bu yönteme duyulan ihtiyacın azaldığı ve nadas alanlarının daraldığı bilgisiyle çelişen yanlış ifade tespit edilir.

Nadasın gübreleme gibi aktif bir mineral zenginleştirme yöntemi olmadığı yanılgısını çözerek doğru cevaba ulaşmak.

Key Concept

Türkiye'de tarımda sulama projelerinin (GAP ve KOP) nadas alanları, tarımsal verimlilik ve ürün çeşitliliği üzerindeki etkileri

Question 3Question →

Türkiye'de nadas yönteminin yaygın olduğu kurak ve yarı kurak bölgelerde sulama projelerinin (GAP, KOP gibi) hayata geçirilmesiyle tarımsal verimlilik artmış, ürün deseni çeşitlenmiş ve nadas alanları önemli ölçüde azalmıştır. Ancak sulama imkânların��n artırılması, her tarım ürününün her bölgede yetiştirilebilmesini sağlamaz. Çünkü bazı tarım ürünlerinin coğrafi dağılışı üzerinde sıcaklık istekleri, kış ılıklığı veya yaz kurakl��ğı gibi iklimsel sınırlandırıcılar doğrudan belirleyicidir.

Buna göre, haritada numaralandırılarak gösterilen alanların iklim koşulları dikkate alındığında, sulama imkânlarının geliştirilmesi durumunda bile aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisinin belirtilen alanda yetiştirilmesi mümkün değildir?

II numaralı alanda şeker pancarı yetiştirilmesi

III numaralı alanda pamuk yetiştirilmesi

I numaralı alanda pamuk yetiştirilmesi

IV numaralı alanda muz yetiştirilmesi

V numaralı alanda çeltik yetiştirilmesi

Show answer & explanation

Answer: I numaralı alanda pamuk yetiştirilmesi

Answer

Doğu Karadeniz kıyı kuşağını gösteren I numaralı alanda, yaz kuraklığı isteyen pamuk bitkisinin sulama imkânları geliştirilse dahi yetişmesi mümkün değildir.

Doğu Karadeniz kıyı kuşağında (I numaralı alan) her mevsim yağışlı ve nemli bir iklim görülür. Pamuk bitkisi ise olgunlaşma döneminde kesin olarak yaz kuraklığı ve yüksek güneşlenme süresi ister. Bu alanda sulama imkânları geliştirilse bile, her mevsim yağışlı olan iklim şartları nedeniyle pamuğun olgunlaşması ve hasat edilmesi imkânsızdır. Dolayısıyla sulama projeleri buradaki sınırlılığı ortadan kaldıramaz.

Step-by-Step Solution

Haritada işaretli alanların iklim özelliklerini belirlemek.

I numaralı alan Doğu Karadeniz kıyı kuşağında yer alır ve her mevsim yağışlı Karadeniz iklimine sahiptir. Diğer alanlar ise sırasıyla İç Anadolu (yarı kurak), Güneydoğu Anadolu (yazı sıcak ve kurak), Akdeniz kıyısı (kışları ılık, yazları sıcak) ve Ergene Havzası (karasallaşmış Akdeniz iklimi) özelliklerini taşır.

Tarım ürünlerinin doğal yetişme sınırlarını belirleyen en temel faktör iklim koşullarıdır.

Sulama projelerinin tarıma etkisini ve sınırlarını analiz etmek.

Sulama projeleri (GAP, KOP vb.) kurak bölgelerdeki su yetersizliğini çözerek ürün çeşitliliğini artırır ve nadası azaltır; fakat sıcaklık ve yağış rejimi gibi diğer iklim elemanlarının s��nırlandırıcı etkisini (örneğin yaz kuraklığı veya kış ılıklığı ihtiyacını) ortadan kaldıramaz.

Sulamayla toprak neme kavuşsa bile bitkinin olgunlaşması için gereken atmosferik koşulların (güneşlenme süresi, sıcaklık) sağlanması şarttır.

Eşleştirmeleri karşılaştırarak olumsuz sonuca ulaşmak.

Pamuk bitkisi olgunlaşma ve hasat döneminde mutlaka yaz sıcaklığı ve kuraklığına ihtiyaç duyar. I numaralı alan (Doğu Karadeniz) her mevsim yağışlı ve bulutlu olduğundan, sulama yapılsa dahi pamuk yetiştirilmesi biyolojik olarak mümkün değildir.

Doğu Karadeniz'deki her mevsim yağışlı rejimin pamuğun olgunlaşmasını engellemesi, sulama teknolojisiyle aşılamayacak bir iklim sınırıdır.

Key Concept

Türkiye'de Tarım Ürünlerinin Dağılışını Etkileyen İklim ve Sulama Faktörleri

Estimated Time:1m 30s

Question 4Question →

Türkiye'de Cumhuriyet döneminden günümüze kadar uygulanan ekonomi politikaları, ülkenin mekânsal yapısında ve sosyoekonomik coğrafyasında belirgin izler bırakmıştır. Özellikle 1960 yılında Devlet Planlama Teşkilatının (DPT) kurulmasının ard��ndan yürürlüğe giren beş yıllık kalkınma planları ile bölgesel gelişmişlik farklarının azaltılması ve sanayinin yurt geneline dengeli dağıtılması amaçlanmıştır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi planlı kalkınma döneminde (1960-1980) bölgesel dengesizlikleri gidermek ve yerel kalkınmayı sağlamak amacıyla uygulanan mekânsal ve ekonomik politikalardan biri değildir?

İhracata dayalı büyüme stratejisi doğrultusunda, küresel pazarlarla entegrasyonu kolaylaştırmak amacıyla serbest bölgelerin kurulması

Doğu ve Güneydoğu Anadolu gibi az gelişmiş bölgelerde yatırımları artırmak amacıyla 'kalkınmada öncelikli yöreler' uygulamasının başlatılması

Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) gibi çok sektörlü ve bölgesel ölçekli kalkınma planlarının kurumsal ve mekânsal altyapısının oluşturulması

Sanayinin büyük kentlerde yığılmasını önlemek ve çevre illere yayılmasını sağlamak amacıyla organize sanayi bölgelerinin kurulmaya başlanması

Özel sektörün sermaye yetersizliği yaşadığı az gelişmiş yörelerde, Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT) eliyle sanayi tesislerinin kurulması

Show answer & explanation

Answer: İhracata dayalı büyüme stratejisi doğrultusunda, küresel pazarlarla entegrasyonu kolaylaştırmak amacıyla serbest bölgelerin kurulması

Answer

İhracata dayalı büyüme stratejisi doğrultusunda, küresel pazarlarla entegrasyonu kolaylaştırmak amacıyla serbest bölgelerin kurulması

Doğru yanıt olan ihracata dayalı büyüme ve serbest bölgelerin kurulması, Türkiye'nin 24 Ocak 1980 kararlarıyla geçiş yaptığı serbest piyasa ekonomisi ve dışa açık büyüme modelinin bir sonucudur. Serbest Bölgeler Kanunu 1985 yılında çıkarılmıştır. Bu nedenle 1960-1980 planlı dönem politikaları arasında yer almaz.

Step-by-Step Solution

Soru kökünde belirtilen planlı kalkınma döneminin (1960-1980) temel iktisadi ve mekânsal hedeflerini belirlemek.

Bu dönemin temel hedeflerinin bölgesel dengesizlikleri azaltmak, organize sanayileşmeyi yaygınlaştırmak ve ithal ikameci politikalar yürütmek olduğu saptanır.

Dönemin coğrafi ve ekonomik karakterini doğru anlamak seçenekleri elemek için gereklidir.

Seçeneklerde yer alan ekonomik uygulamaların hangi tarihsel dönemlere ait olduğunu analiz etmek.

Kalkınmada öncelikli yöreler, OSB'lerin kurulması, bölgesel projelerin altyapısı ve KİT yatırımlarının planlı döneme (1960-1980) ait olduğu; serbest bölgelerin kurulmasının ise 1980 sonrasına ait olduğu belirlenir.

Her bir seçeneğin kronolojik ve politik doğruluğunu kontrol ederek çelişen seçeneği bulmak hedeflenir.

Planlı dönem politikası olmayan seçeneği doğru yanıt olarak işaretlemek.

İhracata dayalı sanayileşme ve serbest bölgelerin kurulması 1980 sonrası dışa açık büyüme modelinin bir uygulaması olduğundan aranan cevap bulunur.

Soru kökündeki olumsuz ifadeye dayanarak planlı dönem dışındaki politikayı seçmek gerekir.

Key Concept

Türkiye Ekonomi Tarihi ve Planlı Dönem Politikalarının Mekânsal Sonuçları

Question 5Question →

Türkiye'de yer şekillerinin uzanışı, dağlık alanların varlığı ve demiryolu ağlarının dağılışı ulaşım sistemlerinin gelişiminde belirleyici olmuştur. Aşağıda verilen Türkiye'deki ulaşım noktaları ile bu noktaların coğrafi ve ekonomik özelliklerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Trabzon Limanı - Doğu Karadeniz'i iç kesimlere bağlayan ve demiryolu bağlantısı olmayan transit ticaret limanı; Mersin Limanı - demiryolu bağlantısı bulunan, geniş hinterlantlı büyük ticaret limanı; Gülek Geçidi - İç Anadolu'yu Akdeniz'e bağlayan demiryolu ve karayolu geçidi; Zigana Geçidi - Kuzey Anadolu Dağları üzerindeki tarihi Karadeniz geçidi.

Trabzon Limanı demiryolu bağlantısı olmaksızın İran transit ticaretinde karayolu geçişiyle önemli rol oynar; Mersin Limanı ise demiryolu hattı barındıran en büyük limanlardandır. Gülek Geçidi İç Anadolu'yu Akdeniz'e hem demiryolu hem karayoluyla bağlarken, Zigana Geçidi Kuzey Anadolu Dağları üzerinde Trabzon'u iç kesimlere bağlayan karayolu geçididir.

Step-by-Step Solution

Limanların demiryolu bağlantısı durumunu inceleme

Trabzon Limanı'nın demiryolu bağlantısı bulunmadığı, Mersin Limanı'nın ise demiryolu bağlantısı olduğu tespit edilir.

Türkiye'de dağların uzanış yönü nedeniyle Trabzon gibi bazı önemli limanlara demiryolu ulaşamazken Mersin Limanı gelişmiş demiryolu ağıyla iç kesimlere bağlanır.

Geçitlerin konumlarını ve ulaşım özelliklerini karşılaştırma

Gülek Geçidi'nin İç Anadolu'yu Akdeniz'e bağladığı ve demiryolu geçişine sahip olduğu; Zigana Geçidi'nin ise Kuzey Anadolu Dağları'nda Trabzon ile Gümüşhane arasında bulunduğu belirlenir.

Toroslar üzerindeki Gülek Geçidi demiryolu taşımacılığına izin verirken, Kuzey Anadolu Dağları üzerindeki Zigana karayolu ulaşımına hizmet eder.

Liman ve geçitlerin coğrafi ve ekonomik fonksiyonlarını eşleştirme

Eşleştirmeler tamamlanır: Trabzon Limanı transit ticaret ile, Mersin Limanı geniş hinterlandı ile, Gülek ve Zigana geçitleri ise sırasıyla Akdeniz ve Karadeniz ulaşımındaki rolleri ile eşleşir.

Limanların ve geçitlerin coğrafi konumları, hinterlant genişlikleri ve demiryolu varlığı ekonomik rollerini belirler.

Key Concept

Türkiye'de dağların uzanış doğrultusunun, limanların hinterlandının ve geçitlerin konumlarının ulaşım sistemleri ve demiryolu ağları üzerindeki etkisi.

Estimated Time:2m 0s

Question 6Question →

Türkiye'de tarımsal faaliyetlerin dağılışı ve verimliliği üzerinde iklim özellikleri ile sulama olanakları doğrudan etkilidir. Kurak ve yarı kurak bölgelerde nadas alanlarının azaltılması amacıyla Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) ve Konya Ovası Projesi (KOP) gibi kapsamlı sulama projeleri hayata geçirilmiştir.

Aşağıdaki Türkiye haritasında bazı alanlar numaralandırılarak koyu renkle gösterilmiştir.

Bu alanlarda yetiştirilen tarım ürünleri ve uygulanan tarımsal yöntemlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi söylenemez?

I numaralı alanda yaz sıcaklığının yüksek olmasına bağlı olarak akarsu boylarında devlet kontrolünde çeltik tarımı yapılmaktadır.

II numaralı alanda her mevsimin yağışlı geçmesi sulama ihtiyacını ortadan kaldırdığı için nadas uygulamasına ihtiyaç duyulmaz.

III numaralı alanda KOP ile sulama imkânlarının gelişmesi, mısır ve şeker pancarı gibi su isteği yüksek ürünlerin tarımını yaygınlaştırmıştır.

IV numaralı alanda GAP sayesinde sulu tarıma geçilmesiyle nadas alanları daralmış ve pamuk üretimi büyük oranda artmıştır.

V numaralı alanda yetiştirilen zeytin ve incir gibi ürünlerin kalitesini artırmak ve toprağı dinlendirerek mineral yönünden zenginleştirmek amacıyla nadas yöntemi uygulanır.

Show answer & explanation

Answer: V numaralı alanda yetiştirilen zeytin ve incir gibi ürünlerin kalitesini artırmak ve toprağı dinlendirerek mineral yönünden zenginleştirmek amacıyla nadas yöntemi uygulanır.

Answer

Ege kıyılarında (V numaralı alan) zeytin ve incir tarımında nadas yönteminin uygulandığı yönündeki ifade yanlıştır. Zeytin ve incir gibi çok yıllık ağaçsı bitkilerin yetiştirildiği bağ ve bahçe tarımı alanlarında nadas uygulaması yapılmaz.

Zeytin ve incir çok yıllık ağaçsı kültür bitkileridir. Nadas uygulaması ise toprağın bir yıl ekilmeyerek boş bırakılması esasına dayanır ve sadece tek yıllık otsu tarla ürünlerinde uygulanabilir. Ege kıyılarında (V numaralı alan) bu tarım ürünlerinde nadas uygulanması fiziki olarak mümkün değildir. Ayrıca nadas, mineral zenginliğini artırmaya yönelik aktif bir gübreleme yöntemi olmayıp kurak iklim bölgelerinde toprağın nem dengesini korumak için başvurulan zorunlu bir uygulamadır. Bu nedenle bu ifade söylenemez.

Step-by-Step Solution

Haritada numaralandırılmış bölgelerin coğrafi konumlarını ve bu alanlarda yaygın olan tarım faaliyetlerini belirlemek.

I numaralı alan Ergene Havzası (çeltik), II numaralı alan Doğu Karadeniz (çay), III numaralı alan Konya Ovası (tahıl ve sulamayla mısır/şeker pancarı), IV numaralı alan Güneydoğu Anadolu (pamuk), V numaralı alan Kıyı Ege'dir (zeytin ve incir).

Her seçenekte belirtilen tarım ürünü ile coğrafi konum eşleşmesinin doğruluğunu denetlemek için bu adım gereklidir.

Nadas yönteminin coğrafi koşullarını ve hangi bitki türlerinde uygulandığını analiz etmek.

Nadas, kurak/yarı kurak iklim bölgelerinde tek yıllık otsu bitkilerin (buğday, arpa vb.) ekildiği topraklarda su biriktirmek amacıyla uygulanan zorunlu bir yöntemdir. Çok yıllık ağaçsı bitkiler olan zeytin ve incir tarımında nadas uygulanmaz.

V numaralı alana yönelik ifadenin yanlışlığını bilimsel olarak ortaya koymak ve doğru seçeneği belirlemek için bu analiz yapılmalıdır.

Key Concept

Türkiye'de tarım yöntemleri ve tarım ürünlerinin yetişme koşullarının coğrafi dağılışıyla ilişkisi.

Estimated Time:2m 0s

Question 7Question →

Türkiye'de tarımsal faaliyetlerin yürütülmesinde iklim elemanları ile su kaynaklarına erişim temel belirleyici unsurlardır. Kuraklık ve sulama yetersizliği gibi faktörler üreticileri belirli tarım yöntemlerine yönlendirirken, modern sulama projeleri tarımsal yapıda köklü değişimlere yol açmaktadır.

Hazırlanan Türkiye haritasında bazı alanlar numaralandırılarak gösterilmiştir.

Buna göre, haritada işaretli alanlar ve bu alanlardaki tarımsal özelliklerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğru değildir?

I numaralı alanda yaz sıcaklığı ve akarsu boylarındaki sulama olanaklarına bağlı olarak çeltik ve ayçiçeği tarımı ön plana çıkmaktadır.

II numaralı alanda nadas uygulamasının yaygın olması, toprağın mineral dengesini korumak amacıyla yapılan aktif bir gübreleme yöntemi olmasından kaynaklanır.

III numaralı alanda her mevsimin yağışlı geçmesi ve nem oranının yüksek olması nadas uygulamasına duyulan ihtiyacı ortadan kaldırmıştır.

IV numaralı alanda Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) ile birlikte sulanan tarım alanlarının artması, pamuk üretiminde bu bölgeyi ilk sıraya taşımıştır.

V numaralı alanda verimli alüvyal topraklar ve uygun sıcaklık koşulları sayesinde yıl içinde birden fazla ürün hasat edilebilmektedir.

Show answer & explanation

Answer: II numaralı alanda nadas uygulamasının yaygın olması, toprağın mineral dengesini korumak amacıyla yapılan aktif bir gübreleme yöntemi olmasından kaynaklanır.

Answer

II numaralı alanda nadas uygulamasının yaygın olmasının toprağın mineral dengesini korumak amacıyla yapılan aktif bir gübreleme yöntemi olduğunu belirten ifade yanlıştır.

II numaralı alanda nadas uygulamasının yaygın olmasının toprağın mineral dengesini korumak amacıyla yapılan aktif bir gübreleme yöntemi olmasından kaynaklandığını belirten seçenek yanlıştır. Nadas, kuraklık ve sulama yetersizliği nedeniyle toprağın nem biriktirmesini sağlamak amacıyla mecburen boş bırakılmasıdır; bir gübreleme tekniği değildir. Bu yüzden doğru cevap bu ifadedir.

Step-by-Step Solution

Haritada numaralandırılmış alanların coğrafi konumlarını ve iklim özelliklerini belirlemek.

I numaralı yer Ergene Havzası (karasal iklim), II numaralı yer Konya Ovası (kurak karasal iklim), III numaralı yer Rize/Doğu Karadeniz kıyıları (her mevsim yağışlı Karadeniz iklimi), IV numaralı yer Şanlıurfa/Güneydoğu Anadolu (yazı aşırı kurak iklim), V numaralı yer Çukurova (Akdeniz iklimi) olarak belirlenir.

Sorudaki tarımsal özellikleri doğru analiz edebilmek için bölgelerin iklim ve konum özelliklerinin bilinmesi gerekir.

Nadas yönteminin coğrafi tanımını ve uygulanma gerekçesini sorgulamak.

Nadas, kurak ve yarı kurak bölgelerde sulama imkanlarının yetersizliğine bağlı olarak toprağın kaybettiği nemi ve suyu geri kazanması için bir yıl boş bırakılması sürecidir. Aktif veya bilinçli bir gübreleme yöntemi değildir.

Öğrencilerin nadası bir gübreleme yöntemi sanma yanılgısını (err_yks_ayt_cog2_tr_ekonomi_nadas_ve_sulama_hatasi) test etmek.

Seçenekleri karşılaştırarak olumsuz soru köküne uygun olan yanlış ifadeyi tespit etmek.

Nadasın aktif bir gübreleme yöntemi olduğunu iddia eden seçeneğin yanlış bir bilgi içerdiği, dolayısıyla doğru yanıt olduğu belirlenir.

Soru kökündeki 'doğru değildir' olumsuz ifadesine uygun seçeneği işaretlemek.

Key Concept

Türkiye'de tarım yöntemleri, nadas uygulaması ve sulama projelerinin (GAP, KOP) tarımsal üretime etkisi.

Estimated Time:2m 0s

Question 8Question →

Türkiye'deki limanların gelişimi üzerinde yer şekilleri, hinterlant genişliği ve iç kesimlerle olan ulaşım bağlantıları (özellikle demiryolu) belirleyici bir rol oynamaktadır.

Aşağıda Türkiye haritasında numaralandırılarak gösterilen limanlar ile bu limanların ulaşım ve coğrafi özelliklerine ait açıklamaları doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

I numaralı merkez Trabzon Limanı karayolu geçitleri ve demiryolu eksikliğiyle, II numaralı merkez Samsun Limanı Canik Dağları ve demiryolu bağlantısıyla, III numaralı merkez Antalya Limanı Batı Toroslar ve demiryolu eksikliğiyle, IV numaralı merkez Mersin Limanı ise Gülek Boğazı ve gelişmiş demiryolu/konteyner limanı özellikleriyle eşleşmektedir.

Eşleştirmede; Trabzon Limanı'nın yüksek Doğu Karadeniz Dağları nedeniyle demiryolunun bulunmayışı ancak geçitlerle transit ticarete katkı sağlaması; Samsun Limanı'nın Canik Dağları'nın alçak olması sayesinde demiryolu bağlantısı olması; Antalya Limanı'nın karstik ve dağlık Batı Toroslar nedeniyle demiryolu bağlantısından mahrum kalması ve Mersin Limanı'nın Gülek Boğazı sayesinde İç Anadolu demiryolu hattına bağlanarak ülkenin en büyük konteyner limanlarından biri haline gelmesi coğrafi gerçeklerle tam uyumludur.

Step-by-Step Solution

Harita üzerindeki I, II, III ve IV numaralı merkezlerin hangi liman kentlerine karşılık geldiğini tespit edin.

I numaralı alan Trabzon, II numaralı alan Samsun, III numaralı alan Antalya ve IV numaralı alan Mersin'dir.

Limanların coğrafi konumlarını doğru saptamak, art bölge (hinterlant) ve yer şekilleri özelliklerini analiz etmek için ilk adımdır.

Limanların demiryolu bağlantı durumlarını ve bunların gerisindeki dağ sıralarının uzanışıyla ilişkisini değerlendirin.

Samsun (II) ve Mersin (IV) limanlarının demiryolu bağlantısı mevcutken; Trabzon (I) ve Antalya (III) limanlarının dağlık engeller nedeniyle demiryolu ağına bağlantısı yoktur.

Türkiye'de dağların kıyıya paralel ve yakın uzandığı alanlarda (Doğu Karadeniz ve Batı Toroslar gibi) demiryolu yapım maliyetleri çok yüksek olduğundan kıyı ile iç kesimler arasında bu bağ kurulamamıştır.

Limanların hinterlant (art bölge) genişliği ve ulaşımdaki rollerini (karayolu geçitleri, transit taşımacılık) karşılaştırarak doğru tanımlarla eşleştirin.

Trabzon Zigana/Kop geçitleriyle transit ticarete, Samsun Canik Dağları'nın alçak yapısıyla demiryoluna ve geniş hinterlanda, Antalya Toroslar nedeniyle dar hinterlanda ve demiryolu eksikliğine, Mersin ise Gülek Boğazı ve geniş demiryolu hattıyla büyük konteyner ticaretine bağlanır.

Ulaşım ağlarının çeşitliliği ve yer şekillerinin sağladığı kolaylıklar, limanların ticari kapasitesini ve etki alanını doğrudan belirler.

Key Concept

Türkiye'de yer şekillerinin ulaşım ağları ve liman hinterlantları üzerindeki etkisi

Estimated Time:2m 0s

Question 9Question →

Türkiye'de tarım topraklarının verimliliğini artırmak ve üretimde sürekliliği sağlamak amacıyla kurak ve yarı kurak bölgelerde sulama projeleri (GAP, KOP vb.) hayata geçirilmektedir. Bu projelerin uygulandığı alanlarda nadas yöntemiyle ayrılan toprak miktarı azalırken, birim alandan alınan verim ve yetiştirilen ürün çeşitliliği belirgin şekilde artmaktadır.

Haritada numaralandırılarak gösterilen alanların hangisinde, sulama olanaklarının artırılarak nadas alanlarının daraltılması ve buna bağlı ürün çeşitliliğinin artırılması hedefinin uygulandığı söylenemez?

I numaralı alan

II numaralı alan

III numaralı alan

IV numaralı alan

V numaralı alan

Show answer & explanation

Answer: II numaralı alan

Answer

II numaralı alan (Doğu Karadeniz kıyı kuşağı)

II numaralı alan olarak gösterilen Doğu Karadeniz kıyı kuşağında Karadeniz iklimi etkilidir. Bu iklim tipinde her mevsim yağışlı ve nemli bir hava hâkim olduğundan toprakta nem açığı oluşmaz ve nadas yöntemine ihtiyaç duyulmaz. Dolayısıyla bu alanda sulama projeleriyle nadas alanlarını azaltma gibi bir hedef bulunmamaktadır.

Step-by-Step Solution

Haritada işaretlenen alanların iklim ve yağış rejimlerini analiz etme

I, III, IV ve V numaralı alanlar yarı kurak veya kurak iklim özelliklerine sahipken; II numaralı alan (Doğu Karadeniz) her mevsim yağı��lı ve nemli bir Karadeniz iklimine sahiptir.

Tarımda nadas uygulaması, kuraklık ve sulama yetersizliği nedeniyle toprağın bir yıl ekilip bir yıl dinlendirilmesi yöntemidir. Bu nedenle nemli bölgelerde nadasa ihtiyaç duyulmaz.

Bölgesel sulama projelerinin (GAP, KOP vb.) amaçları ile nadas arasındaki ilişkiyi değerlendirme

Konya Ovası (III) ve Şanlıurfa (IV) gibi kurak alanlarda KOP ve GAP projeleriyle sulama yaygınlaştırılarak nadas alanları azaltılmaya çalışılır. Ergene Yöresi (I) ve Teke Platosu (V) gibi alanlarda da sulama imkanları nadası azaltır. Ancak Doğu Karadeniz'de (II) yüksek yağıştan dolayı zaten nadas uygulanmadığı için bu alanda sulamayla nadası azaltma hedefi bulunmaz.

Soruda istenen, sulama projeleriyle nadasın azaltılması ve ürün çeşitliliğinin artırılması hedefinin hangi alanda öncelikli olmadığını bulmaktır.

Key Concept

Türkiye'de tarımda nadas yöntemi ile iklim (yağış rejimi) ve sulama projeleri arasındaki ilişki.

Estimated Time:2m 0s

Question 10Question →

Türkiye, coğrafi konumu itibarıyla kıtalar arası geçi�� yolları üzerinde bulunması ve bölgesel üretim-tüketim dengeleri nedeniyle canlı bir taşımacılık sektörüne sahiptir. Ülke sınırlarında gerçekleşen ulaşım faaliyetlerine ilişkin şu iki durum gözlemlenmiştir:

I. Avrupa ülkelerinden yüklenen ticari malların, Kapıkule Sınır Kapısı'ndan giriş yapıp Türkiye kara yollarını katettikten sonra Habur Sınır Kapısı üzerinden Irak'a ulaştırılması.
II. İç Anadolu Bölgesi'ndeki tarım alanlarında üretilen tahıl ürünlerinin, demir yolu hattı kullanılarak Doğu Anadolu'daki büyük kentlerin un fabrikalarına ve tüketim merkezlerine sevk edilmesi.

Buna g��re, bu iki durumun temsil ettiği taşımacılık ve ticaret türleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru eşleştirilmiştir?

Transit taşımacılık - İç ticaret

Dış ticaret - Transit taşımacılık

İthalat taşımacılığı - İç ticaret

Transit taşımacılık - Dış ticaret

İhracat taşımacılığı - Transit taşımacılık

Show answer & explanation

Answer: Transit taşımacılık - İç ticaret

Answer

Transit taşımacılık - İç ticaret

Doğru eşleştirmede; ilk durumda yabancı ülkeler arasında taşınan malların sadece Türkiye topraklarını yol olarak kullanması 'transit taşımacılık' olarak tanımlanır. İkinci durumda ise ülke sınırları içindeki bölgeler arası tarım ürünü sevkiyatı 'iç ticaret' faaliyetidir.

Step-by-Step Solution

Birinci durumun analiz edilmesi

Avrupa'dan gelip Irak'a giden yüklerin Türkiye topraklarını sadece bir geçiş yolu olarak kullanması, Türkiye'nin coğrafi konumundan kaynaklanan bir 'transit taşımacılık' faaliyetidir.

Transit taşımacılıkta mallar başlangıç ve varış ülkeleri dışındaki üçüncü bir ��lkenin sınırlarından gümrüksüz veya özel rejimlerle sadece geçiş yapar.

İkinci durumun analiz edilmesi

��ç Anadolu'da üretilen tahılların Doğu Anadolu'ya taşınması, ülke sınırları içerisinde gerçekleşen bir mal hareketi olduğundan 'iç ticaret' kapsamında yer alır.

Ülke sınırları içerisindeki bölgeler arası mal ve hizmet alım satımı iç ticareti oluşturur.

Eşleştirmenin birleştirilmesi

Birinci durum transit taşımacılık, ikinci durum ise iç ticarettir.

Her iki kavramın doğru sırayla bir araya getirilmesi gerekir.

Key Concept

Transit taşımacılık ile iç ticaret arasındaki farklar ve Türkiye'nin lojistik konumu

Question 11Question →

Türkiye'de kurak ve yarı kurak iklim bölgelerinde nadas uygulamasını azaltmak ve tarımsal verimliliği artırmak amacıyla sulama projeleri geliştirilmiştir. Aşağıdaki haritada, bu amaçla büyük sulama projelerinin uygulandığı Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) kapsamındaki I numaralı alan ile Konya Ovası Projesi (KOP) kapsamındaki II numaralı alan gösterilmiştir. Bu alanlarda sulama olanaklarının artmasıyla ürün çeşitliliği artmış ve tarımsal üretim yapısı değişmiştir. Ancak sulama imkânlarındaki bu gelişmeye rağmen, bazı tarım ürünlerinin iklim (sıcaklık, nem, yağış rejimi) ve toprak istekleri nedeniyle bu bölgelerde yetiştirilmesi mümkün olmamıştır.

Buna göre, sulama olanaklarının geliştiği bu alanlarda aşağıdaki tarım ürünlerinden hangisinin yetiştirilmesi beklenemez?

Pamuk

Mısır

��ay

Soya fasulyesi

Şeker pancarı

Show answer & explanation

Answer: ��ay

Answer

Çay

Çay bitkisinin yetişebilmesi için sadece topraktaki su miktarı (sulama) yeterli değildir. Bu bitki, yıl boyunca düzenli yağış, yüksek bağıl nem ve yıkanmış, kireçsiz asidik topraklar devlet politikası ve coğrafi şartlar gereği talep eder. I ve II numaralı alanlar (GAP ve KOP bölgeleri) kurak ve yarı kurak iklim özelliklerine sahip olup yaz sıcaklığı ve buharlaşma çok yüksektir. Bu nedenle sulama projeleri tamamlansa dahi atmosferik nem yetersizliği ve toprak kimyası nedeniyle bu alanlarda çay yetiştirilmesi beklenemez.

Step-by-Step Solution

Haritada gösterilen alanların ve sulama projelerinin belirlenmesi

I numaralı alan Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde GAP projesini, II numaralı alan ise İç Anadolu Bölgesi'nde KOP projesini temsil etmektedir.

Sorunun coğrafi çerçevesini ve hangi sulama projelerinin etkisinin inceleneceğini netleştirmek için.

Sulamanın bu bölgelerdeki tarım ürünlerine etkisinin analiz edilmesi

Sulu tarıma geçilmesiyle birlikte pamuk, mısır, soya fasulyesi ve şeker pancarı gibi su isteği yüksek olan tarım ürünlerinin ekim alanı ve üretimi artmıştır.

Hangi ürünlerin sulamayla birlikte üretiminin artabileceğini belirlemek için.

Çay bitkisinin yetişme koşullarının değerlendirilmesi

Çay bitkisi sadece sulama suyu ile değil, aynı zamanda yüksek bağıl nem, yıl boyu düzenli yağış ve kireçsiz, yıkanmış asidik topraklar isteyen bir üründür. Bu koşullar İç ve Güneydoğu Anadolu'nun kurak/yarı kurak iklim özelliklerine uymamaktadır.

Sulama olanakları artsa dahi çayın bu bölgelerde neden yetişemeyeceğini açıklamak için.

Key Concept

Tarım ürünlerinin yetişme koşulları ve iklim özellikleri arasındaki ilişki ile sulama projelerinin tarımsal desene etkileri.

Estimated Time:2m 0s

Question 12Question →

Türkiye'de dağların uzanış doğrultusu ve engebeli yer şekilleri kıyı kesimler ile iç kesimler arasındaki karayolu ulaşımını sınırlandırmış, bu durum belirli güzergahlardaki geçitlerin önem kazanmasına yol açmıştır. Aşağıda verilen Türkiye'deki önemli geçitleri (sol sütun) coğrafi konumları ve ulaşım özellikleri (sağ sütun) ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Sertavul Geçidi ile İç Anadolu Bölgesi'ni Göksu Vadisi üzerinden Akdeniz kıyılarına bağlayan geçit açıklaması; Zigana Geçidi ile Doğu Karadeniz kıyı kuşağını iç kesimlere bağlayan, Trabzon ile Gümüşhane arasında yer alan geçit açıklaması; Gülek Geçidi ile Orta Toroslar üzerinde yer alan, Çukurova'yı İç Anadolu'ya bağlayan geçit açıklaması; Kop Geçidi ile Doğu Karadeniz'in iç kısımlarını Erzurum'a bağlayan geçit açıklaması eşleşmektedir.

Türkiye'de dağların uzanış doğrultusuna bağlı olarak kuzey-güney yönlü ulaşımda geçitler hayati önem taşır. Sertavul Geçidi Karaman-Mersin, Zigana Geçidi Trabzon-Gümüşhane, Gülek Geçidi Adana-Niğde, Kop Geçidi ise Bayburt-Erzurum yollarını bağlar.

Step-by-Step Solution

Akdeniz Bölgesi'ndeki geçitlerin konumlarını ve bağladıkları alanları belirleme.

Gülek Geçidi'nin Çukurova'yı (Adana) İç Anadolu'ya otoyol ile bağladığı, Sertavul Geçidi'nin ise Karaman ile Mersin arasında Göksu Vadisi'ni izlediği ayırt edilir.

Akdeniz'deki iki önemli geçidin (Gülek ve Sertavul) birbiriyle karışmasını önlemek.

Karadeniz ve Doğu Anadolu bağlantısını sağlayan kuzeydeki geçitleri analiz etme.

Zigana Geçidi'nin kıyıdaki Trabzon'u Gümüşhane'ye bağladığı, Kop Geçidi'nin ise daha içte kalan Bayburt/Gümüşhane hattını Erzurum'a bağladığı tespit edilir.

Karadeniz'in kıyı-iç kesim ve iç kesim-Doğu Anadolu geçitlerini doğru yerleştirmek.

Eşleştirmeleri eş zamanlı kontrol ederek tamamlama.

Sertavul Geçidi Göksu Vadisi açıklamasıyla, Zigana Geçidi Trabzon-Gümüşhane açıklamasıyla, Gülek Geçidi Çukurova otoyol bağlantısı açıklamasıyla ve Kop Geçidi Bayburt-Erzurum kış mücadelesi açıklamasıyla eşleştirilir.

Verilen bilgilerin coğrafi gerçeklerle tam uyumunu sağlamak.

Key Concept

Türkiye'de dağların uzanış yönünün ulaşıma etkisi ve önemli karayolu geçitleri

Question 13Question →

Türkiye'de tarımsal faaliyetlerin yürütülmesinde su kaynaklarının verimli kullanılması amacıyla Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) ve Konya Ovası Projesi (KOP) gibi büyük ölçekli sulama projeleri hayata geçirilmiştir. Bu projelerle tarım alanlarının sulamaya açılması, uygulandıkları bölgelerin ürün desenini ve toprak kullanım yöntemlerini önemli ölçüde değiştirmiştir.

Bu projelerin uygulandığı alanlarda sulama olanaklarının artmasıyla gerçekleşen tarımsal değişimlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi gösterilemez?

Yaz kuraklığı ve yüksek sıcaklığın belirgin olduğu bu bölgelerde, sulama yardımıyla çay ve fındık gibi her mevsim bol yağış ve yüksek nem isteyen ürünlerin geniş alanlarda yetiştirilmesi

Sulama kanallarının yaygınlaşmasıyla birlikte nadas alanlarının daralarak toprakların her yıl üst üste ekilebilmesi

Sulama projeleri sayesinde birim alandan elde edilen tarımsal verimliliğin artması ve ürün çeşitliliğinin zenginleşmesi

Yıllık yağış miktarındaki sapmalara bağlı olarak ortaya çıkan tarımsal üretimdeki dalgalanmaların ve doğaya olan bağımlılığın azalması

Sıcaklık ve güneşlenme süresinin yeterli olduğu alanlarda sulama imkanları sayesinde yılda birden fazla tarım ürünü alınabilmesi

Show answer & explanation

Answer: Yaz kuraklığı ve yüksek sıcaklığın belirgin olduğu bu bölgelerde, sulama yardımıyla çay ve fındık gibi her mevsim bol yağış ve yüksek nem isteyen ürünlerin geniş alanlarda yetiştirilmesi

Answer

Doğru cevap, çay ve fındık gibi ürünlerin kurak bölgelerde sulamayla yetiştirilebileceği ifadesidir. Çünkü bu ürünlerin yetişmesi için sadece köklerinin sulanması yeterli değildir; Karadeniz iklimine özgü yüksek bağıl nem, bulutluluk ve yıl boyu düzenli yağış rejimi gibi atmosferik koşullar da zorunludur. Dolayısıyla GAP veya KOP alanlarında sulama yapılsa bile bu ürünlerin ticari olarak yetiştirilmesi mümkün değildir.

Step-by-Step Solution

Sulama projelerinin (GAP ve KOP) uygulandığı bölgelerin (Güneydoğu Anadolu ve İç Anadolu) iklimsel özelliklerini analiz etmek.

Bu bölgelerde yaz ayları oldukça sıcak ve kurak geçer, yıllık yağış miktarı düşüktür.

Tarım ürünlerinin yetiştirilme sınırlarını belirleyen temel faktör iklim koşullarıdır.

Seçeneklerde verilen tarım ürünlerinin ekolojik isteklerini değerlendirmek.

Çay ve fındık gibi ürünler yüksek bağıl nem, her mevsim düzenli yağış (bulutluluk) ve ılıman kışlar ister; sadece toprağın sulanması bu ekolojik istekleri karşılamaz.

Bitkilerin sadece su isteği değil, hava nemi ve sıcaklık istekleri de dağılışlarını sınırlandırır.

Sulama projelerinin nadas ve verimlilik üzerindeki etkilerini incelemek.

Sulama ile nadas alanları azalır, üretimde dalgalanmalar önlenir, verim ve ürün çeşitliliği artar.

Yapay sulama, kuraklığın olumsuz etkilerini en aza indirerek sürekli tarıma olanak sağlar.

Key Concept

Türkiye'de tarım ürünlerinin coğrafi dağılışında iklim elemanları (yağış rejimi, nem) ve beşeri müdahalelerin (sulama projeleri) sınırları

Estimated Time:2m 0s

Question 14Question →

Türkiye'de ticaret sektörü; iç ticaret, dış ticaret, transit ticaret ve serbest bölgeler gibi farklı unsurlardan oluşmakta ve şehirlerin gelişmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Ülkedeki ticaret merkezlerinin etki alanları ile ticari faaliyetlerin yapısı coğrafi faktörlere göre şekillenir.

Buna göre, Türkiye'nin ticaret faaliyetleri ve ticaret merkezleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'nin transit ticaret faaliyetleri, yerli üreticilerin kendi ürettiği sanayi ve tarım mallarını iç piyasadaki büyük tüketim merkezlerine ulaştırması esasına dayanır.

Trabzon, Rize ve Giresun gibi Karadeniz şehirlerinin bölgesel ticaret merkezleri olarak geniş bir etki alanına sahip olması, doğrudan bu şehirlerin nüfus miktarının çok yüksek olmasından kaynaklanmaktadır.

Gaziantep, İç Anadolu ve Akdeniz'i Güneydo��u Anadolu'ya bağlayan konumu ve gelişmiş sanayisiyle bölgesel bir ticaret merkeziyken; İstanbul, hem ulusal hem de küresel ölçekte ticaret ve finans fonksiyonlarını bir arada barındıran en büyük ticaret merkezidir.

Türkiye'de iç ticaretin yönlendirilmesinde ulaşım ve pazarlama gibi dağıtım unsurları önemsiz olup, sadece ham madde ve iş gücü gibi üretim unsurları ticaret hacmini belirler.

Zonguldak ve Batman gibi şehirler, ham madde ve enerji kaynakları bakımından zengin oldukları için Türkiye'nin en büyük ticaret ve dış satım (ihracat) merkezleri haline gelmiştir.

Show answer & explanation

Answer: Gaziantep, İç Anadolu ve Akdeniz'i Güneydo��u Anadolu'ya bağlayan konumu ve gelişmiş sanayisiyle bölgesel bir ticaret merkeziyken; İstanbul, hem ulusal hem de küresel ölçekte ticaret ve finans fonksiyonlarını bir arada barındıran en büyük ticaret merkezidir.

Answer

Gaziantep'in bölgesel konum ve sanayisiyle bölgesel bir ticaret merkezi olması, İstanbul'un ise ulusal ve küresel ölçekte finans ve ticaret fonksiyonlarını barındırması doğrudur.

Doğru olan seçenekte ifade edildiği gibi, Gaziantep coğrafi konumu (kavşak noktası olması) ve gelişmiş sanayisiyle Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin lider ticaret merkezidir. İstanbul ise sahip olduğu borsa, bankacılık, ulaşım ağları ve devasa pazar payıyla ulusal ve küresel ölçekte en üst düzey ticaret merkezidir.

Step-by-Step Solution

Türkiye'deki şehirlerin ticari fonksiyonlarını ve etki alanlarını coğrafi konum, hinterlant ve sanayi yapılarına göre analiz etmek.

Gaziantep'in bölgesel ölçekte, İstanbul'un ise küresel ve ulusal ölçekte en büyük ticaret merkezi olduğu saptanır.

Şehirlerin ticari etki alanlarının sınırlarını doğru belirlemek.

Diğer seçeneklerdeki transit ticaret, nüfus-etki alanı ilişkisi, dağıtım unsurları ve doğal kaynak-ticaret ilişkisine dair yanlış kavramları elenmek.

Seçeneklerdeki kavramsal yanılgılar ve hatalı tanımlamalar belirlenerek elenir.

Ticaretle ilgili doğru coğrafi analizlere ulaşmak.

Key Concept

Türkiye'de ticaret merkezlerinin fonksiyonel özellikleri, etki alanları ve ticaret türlerinin coğrafi temelleri.

Estimated Time:2m 0s

Question 15Question →

Aşağıda Türkiye'nin önemli ticaret merkezleri ve bu merkezlere ait bazı ticari fonksiyonel özellikler verilmiştir. Sol sütunda yer alan ticaret merkezlerini, sa�� sütunda yer alan uygun ticari özelliklerle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

İstanbul - Hinterlandı en geniş limana sahip küresel ölçekli ticaret merkezi; Trabzon - Geçitlerle iç kesimlere bağlanan ve transit ticarette rol oynayan liman şehri; Mersin - Serbest bölgesi ve demir yolu bağlantısıyla öne çıkan Doğu Akdeniz liman şehri; Gaziantep - Orta Doğu ülkelerine ihracatta ve sınır ticaretinde öncü olan sanayi merkezi.

Doğru eşleştirme, Türkiye'deki şehirlerin coğrafi konumları, liman hinterland yapıları, serbest bölge varlıkları ve sanayi kollarına göre sahip oldukları ticari fonksiyonları doğru yansıtmaktadır. İstanbul en yüksek dış ticaret hacmine; Trabzon transit ticarete; Mersin Akdeniz'deki elverişli liman ve serbest bölge konumuna; Gaziantep ise sınır ticareti ve sanayi mamul ihracatına sahiptir.

Step-by-Step Solution

Şehirlerin coğrafi konumlarını ve ekonomik fonksiyonlarını belirleyin.

İstanbul'un küresel ve ulusal ticaret merkezi, Trabzon'un Karadeniz'de bir liman, Mersin'in Akdeniz'de bir liman ve Gaziantep'in Güneydoğu'da sınır ticareti odaklı bir sanayi kenti olduğu tespit edilir.

Her şehrin kendine has ticari özellikleri coğrafi konumu ve ulaşım imkânları ile şekillenir.

Ulaşım, hinterland ve serbest bölge gibi kriterleri kullanarak doğru eşleştirmeleri yapın.

İstanbul en geniş hinterland ve ticaret hacmine sahip olan merkezle, Trabzon Karadeniz'deki İpek Yolu ve transit ticaret tanımıyla, Mersin Doğu Akdeniz'deki liman ve ilk serbest bölge tanımıyla, Gaziantep ise Güneydoğu Anadolu'daki sanayi ihracatı tanımıyla eşleşir.

Bu kriterler her şehrin ayırt edici ticaret kimliğini doğrular.

Key Concept

Türkiye'deki ticaret merkezlerinin coğrafi konum, ulaşım ve hinterland ilişkilerine göre ticari fonksiyonlarının sınıflandırılması

Estimated Time:2m 0s

Question 16Question →

Türkiye'de tarım sektörünün yapısını ve tarım ürünlerinin coğrafi dağılışını inceleyen bir araştırmacı, saha çalışmasında şu tespitleri yapmıştır:

* I. Bölge: Yaz kuraklığının şiddetli yaşandığı bu alanda, sulama projelerinin devreye girmesiyle birlikte pamuk ve mısır tarımı yaygınla��mış, nadasa ayrılan topraklar önemli ölçüde azalmıştır.
* II. Bölge: Yıl boyunca nemli ve yağışlı bir iklimin hâkim olduğu bu kuşakta, çay ve kivi gibi yüksek nem ve düzenli yağış isteyen tarım ürünleri yoğun olarak yetiştirilmektedir.
* III. Bölge: Çevresine göre alçakta yer alan bir vadi tabanında bulunması nedeniyle mikroklima özellikleri gösteren bu alanda, zeytin ve narenciye gibi Akdeniz iklimi ürünlerinin tarımı yapılabilmektedir.

Bu araştırmacının tespitlerinden yola çıkılarak, Türkiye'de uygulanan tarım yöntemleri ve tarım ürünlerinin coğrafi özellikleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

II. Bölge'de çay ve kivi gibi tarım ürünlerinin yoğunlaşması, yörenin yıllık yağış miktarının yüksek olması ve belirgin bir kurak dönemin bulunmamasıyla doğrudan ilişkilidir.

III. Bölge'de kış ılıklığı isteyen zeytin ve narenciye gibi ürünlerin yetiştirilebilmesi, yer şekillerinin sağladığı korunaklı yerel iklim şartlarının bir sonucudur.

I. Bölge'de tarımsal ürün deseninde meydana gelen değişim, beşerî su yatırımların��n doğal çevre sınırlılıklarını aşmadaki rolüne örnektir.

İncelenen bölgelerdeki tarımsal faaliyetler, hem doğal çevre koşullarının (iklim, yer şekilleri) hem de sulama gibi beşerî faktörlerin üretim üzerinde belirleyici olduğunu kanıtlar.

Show answer & explanation

Answer: I. Bölge'de sulama imkânlarının artmasıyla nadas alanlarının azalması, nadas uygulamasının topraktaki mineral dengesini sağlamak amacıyla yapılan planlı bir gübreleme yöntemi olduğunu gösterir.

Answer

I. Bölge'de sulama imkânlarının artmasıyla nadas alanlarının azalması, nadas uygulamasının topraktaki mineral dengesini sağlamak amacıyla yapılan planlı bir gübreleme yöntemi olduğunu gösteren ifade yanlıştır ve bu yargıya ulaşılamaz. Çünkü nadas, kuraklığın ve su yetersizliğinin yol açtığı zorunlu bir dinlendirme (nem biriktirme) yöntemidir. Sulamanın gelişmesiyle bu zorunluluk ortadan kalkar ve kesintisiz tarıma geçilir; mineral dengesi ise gübreleme ve nöbetleşe ekim ile sağlanır.

Step-by-Step Solution

I. Bölge'nin verilerini analiz etme

I. Bölge'de sulama projeleriyle birlikte nadas alanlarının daraldığı ve pamuk, mısır gibi ürünlerin yetiştirildiği görülür.

Sulama imkânları kurak bölgelerde nadas zorunluluğunu ortadan kaldırır.

Nadas uygulamasının bilimsel ve coğrafi tanımını değerlendirme

Nadas, toprağın nem biriktirmesi amacıyla bir yıl ekilip bir yıl boş bırakılmasıdır. Planlı bir gübreleme veya mineral zenginleştirme yöntemi değildir.

Nadasın temel nedeni toprağın gübre yetersizliği değil, kuraklık ve su kıtlığıdır. Dolayısıyla nadası planlı bir gübreleme yöntemi olarak tanımlayan yargı yanlıştır.

Diğer bölgelerdeki (II. ve III.) coğrafi özellikleri doğrulama

II. Bölge'deki yağış düzeni ile çay/kivi yetiştirilmesi ve III. Bölge'deki yer şekillerine bağlı korunaklı mikroklima alanlarında zeytin/narenciye tarımı yapılması coğrafi olarak tamamen doğrudur.

Doğru yargıların elenerek ulaşılamaz olan yanlış yargının tespit edilmesi gerekir.

Key Concept

Türkiye'de tarımsal faaliyetleri etkileyen fiziki ve beşerî faktörler ile nadas yönteminin kuraklıkla ilişkisi

Question 17Question →

Türkiye'de iç ticaret, dış ticaret, transit ticaret ve serbest bölgeler ülke ekonomisinin dinamizmini belirleyen temel unsurlardır. Bu ticaret türleri ve özellikleri ile ilgili olarak:

I. Türkiye'nin dış satımında (ihracat) en büyük paya sahip olan sektör tarım sektörüdür.
II. Serbest bölgeler, ihracata yönelik üretim ve yatırımları desteklemek amacıyla kurulmuş, gümrük mevzuatının kısmen veya tamamen dışı tutulduğu alanlardır.
III. Ülke içindeki bir bölgede üretilen tarımsal veya hayvansal ham maddelerin, işlenmek üzere başka bir bölgedeki sanayi tesislerine taşınması transit ticaret kapsamına girer.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

I ve III

Show answer & explanation

Answer: Yalnız II

Answer

Serbest bölgelerin gümrük dışı tutularak ihracatı desteklediğini belirten yalnız ikinci öncül doğrudur.

Doğru olan yalnız ikinci ifadedir. Serbest bölgeler, dış ticareti artırmak ve ülkeye döviz girdisi sağlamak amacıyla özel gümrük kurallarına tabi tutulan alanlardır.

Step-by-Step Solution

Türkiye'nin dış ticaret yapısını analiz etmek.

Türkiye'nin ihracatında en yüksek paya sahip olan sektör sanayidir (yaklaşık %94). Tarım sektörünün ihracattaki payı çok daha düşüktür. Dolayısıyla I. öncül yanlıştır.

İhracatta tarımın payının yüksek olduğu yanılgısını düzeltmek.

Serbest bölgelerin tanımını ve işlevini incelemek.

Serbest bölgeler, yabancı yatırımları çekmek ve ihracatı artırmak amacıyla kurulan, gümrük bölgesi dışında sayılan alanlardır. Dolayısıyla II. öncül doğrudur.

Serbest bölgelerin yasal ve ekonomik işlevini doğrulamak.

Transit ticaret ile iç ticaret ayrımını yapmak.

Ülke sınırları içindeki ham maddelerin sanayi tesislerine taşınması iç ticaret faaliyetidir. Transit ticaret ise bir ülkenin topraklarından geçerek başka ülkeler arasında yapılan ticarettir. Dolayısıyla III. öncül yanlıştır.

Transit taşımacılık ile iç pazar hareketliliğinin karıştırılmasını önlemek.

Key Concept

Türkiye'de Ticaret Türleri ve Özellikleri

Question 18Question →

Aşağıdaki Türkiye haritasında bazı tarımsal üretim alanları numaralandırılarak gösterilmiştir.

Bu alanlarda yetiştirilen tarım ürünleri ve bunların coğrafi özellikleri ile ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

I numaralı alanda, yaz kuraklığı ve olgunlaşma döneminde uzun güneşlenme süresi isteyen ayçiçeği tarımı yaygın olarak yapılmaktadır.

II numaralı alanda, yıl boyu nemli geçen iklim ve yıkanmış asidik topraklar çay tarımı için en elverişli koşulları oluşturmuştur.

III numaralı alanda, kuraklık ve yetersiz sulama nedeniyle nadas alanlarının yaygın olması şeker pancarı gibi su isteği yüksek bir ürünün tarımını sulama imkânları geliştirilse dahi tamamen engellemiştir.

IV numaralı alanda, Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) ile sulama olanaklarının artması pamuk tarımının bölgede çok geniş alanlara yayılmasını sağlamıştır.

V numaralı alanda, Akdeniz iklimine özgü kış ılıklığı koşulları, don olaylarına karşı oldukça hassas olan zeytin tar��mını desteklemektedir.

Show answer & explanation

Answer: III numaralı alanda, kuraklık ve yetersiz sulama nedeniyle nadas alanlarının yaygın olması şeker pancarı gibi su isteği yüksek bir ürünün tarımını sulama imkânları geliştirilse dahi tamamen engellemiştir.

Answer

İç Anadolu'da sulama imkânları geliştirilse dahi şeker pancarı tarımının tamamen engellendiğini belirten ifade coğrafi gerçeklerle uyuşmamaktadır ve yanlıştır.

Şeker pancarı tarımının İç Anadolu'da yapılmasının tamamen engellendiğini öne süren ifade yanlıştır. İç Anadolu Bölgesi (özellikle Konya Ovası), sulama imkânlarının (KOP ve yer altı suları) kullanılmasıyla Türkiye'de şeker pancarı üretiminin en fazla yapıldığı alandır. Sulama yatırımları nadas ihtiyacını azaltmış ve bu su isteyen ürünün bölgede geniş alanlarda yetiştirilmesini sağlamıştır.

Step-by-Step Solution

Harita üzerindeki numaralı alanların coğrafi bölgelerini ve tarımsal potansiyelini belirleyin.

I: Ergene Havzası, II: Doğu Karadeniz Kıyıları, III: Konya Ovası (İç Anadolu), IV: Şanlıurfa Çevresi (Güneydo��u Anadolu), V: Ege Kıyıları.

Harita okuma becerisiyle bölgelerin coğrafi sınırlarını ve iklim özelliklerini eşleştirmek gerekir.

Tarımsal yöntemler ile sulama arasındaki ilişkiyi kurarak nadas alanlarının sulama projeleriyle nasıl değiştiğini analiz edin.

Nadas, sulama yetersizliği ve kuraklığa bağlı zorunlu bir uygulamadır. KOP (Konya Ovası Projesi) gibi sulama projeleri geliştikçe nadas alanları daralır ve şeker pancarı gibi yüksek su isteyen sanayi bitkilerinin üretimi artar.

Şeker pancarı tarımının İç Anadolu'da sulamaya bağlı olarak yoğun şekilde yapıldığını anlamak ve nadasın sulama ile azaltılabileceği gerçeğini kavramak.

Yanlış olan seçeneği işaretleyin.

İç Anadolu'da şeker pancarı tarımının tamamen engellendiğini iddia eden önermenin yanlış olduğu tespit edilir.

Soru kökündeki olumsuz ifadeye bağlı olarak hatalı coğrafi açıklamayı bulmak hedeflenmiştir.

Key Concept

Türkiye'de tarım ürünlerinin yetişme koşulları ile nadas ve sulama projeleri arasındaki ilişki

Estimated Time:2m 0s

Question 19Question →

Türkiye'de kuraklığın ve yaz kuraklığının belirgin olduğu yarı kurak iklim bölgelerinde geleneksel olarak nadasa dayalı tahıl tarımı yaygındır. Ancak son yıllarda Konya Ovası Projesi (KOP) ve Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) gibi sulama projelerinin hayata geçirilmesiyle birlikte bu bölgelerdeki tarımsal yapı önemli ölçüde değişmiştir.

Sulama imkânlarının gelişmesine bağlı olarak bu projelerin uygulandığı alanlarda tarımsal verimlilik ve ��rün çeşitliliği artarken, nadas alanları belirgin ölçüde azalmıştır.

Buna göre, sulama imkânlarının yaygınlaştığı Konya Ovası'nda (KOP) üretiminde artış yaşanması beklenen endüstriyel tarım ürünleri arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

Şeker pancarı

Mısır

Pamuk

Patates

Ayçiçeği

Show answer & explanation

Answer: Pamuk

Answer

Pamuk

Doğru cevap pamuktur. Pamuk, yetişme döneminde bol nem ve su isterken olgunlaşma döneminde yüksek sıcaklık ve kuraklığa ihtiyaç duyar. Konya Ovası, İç Anadolu Bölgesi'nde yer alıp yaz sıcaklıkları ve vejetasyon (büyüme) süresi bakımından pamuk tarımına uygun değildir. KOP (Konya Ovası Projesi) sulama sorununu çözse de iklimin sıcaklık sınırlandırmasını ortadan kaldıramaz. Bu yüzden Konya'da pamuk üretimi artışı beklenemez.

Step-by-Step Solution

KOP (Konya Ovası Projesi) gibi sulama projelerinin Konya Ovası'ndaki tarımsal etkisini analiz etmek.

Sulama suyunun bölgeye ulaşmasıyla nadas alanlarının azaldığı ve su ihtiyacı yüksek sanayi bitkilerinin yetiştirilmesinin mümkün hale geldiği anlaşılır.

Sulama projelerinin bölge tarımındaki temel işlevini belirlemek için.

Seçeneklerdeki tarım ürünlerinin Konya Ovası'nın iklimsel sınırları içindeki yetişme koşullarını değerlendirmek.

Şeker pancarı, mısır, patates ve ayçiçeğinin sulamayla yetiştirilebildiği; pamuğun ise suyun yanı sıra yüksek sıcaklık ve uzun yetişme süresi (vejetasyon) istediği görülür.

Sadece sulamanın yeterli olmadığı, fiziki coğrafya (sıcaklık) engeline takılan ürünü ayırt etmek için.

Konya Ovası'nın yaz sıcaklık ortalamaları ve yükselti durumunun pamuk yetiştirmeye elverişli olup olmadığını kontrol etmek.

İç Anadolu'nun bu kesiminde yaz sıcaklıklarının pamuk için yetersiz olduğu ve sulama getirilse bile pamuk yetiştirilemeyeceği tespit edilir. Bu nedenle pamuk, KOP ile üretimi artması beklenen ürünler arasında gösterilemez.

Sorudaki olumsuz soru köküne göre elenemeyen ve Konya'da yetişmesi mümkün olmayan ürünü belirleyip doğru seçeneğe ulaşmak için.

Key Concept

Türkiye'de Tarım ve Tarım Ürünleri

Estimated Time:2m 0s

Question 20Question →

Türkiye'de tarım topraklarının nadasa bırakılmasında yağış azlığı ve sulama yetersizliği temel etkenlerdir. KOP (Konya Ovası Projesi) ve GAP (Güneydoğu Anadolu Projesi) gibi sulama projelerinin hayata geçirilmesiyle nadas alanları daralmış ve suya ihtiyaç duyan tarım ürünlerinin çeşitliliği artmıştır. Ancak sulama olanakların��n iyileştirilmesi, bir bölgenin sahip olduğu doğal iklim ve toprak koşullarını (sıcaklık, nemlilik, toprak yapısı) tamamen devre dışı bırakamaz.

Aşağıdaki haritada Türkiye'de farkl�� iklim ve toprak özelliklerine sahip beş alan numaralandırılarak gösterilmiştir.

Buna göre, haritada numaralandırılan alanlar ve bu alanlarda yürütülen tarımsal faaliyetlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi <u>yanlıştır</u>?

I numaralı alanda, her mevsim yağışlı geçen Karadeniz ikliminin etkisiyle nadas yöntemine duyulan ihtiyaç ortadan kalkmıştır.

II numaralı alanda, doğal yağış azlığı nedeniyle nadas alanları geniş yer kaplarken KOP sayesinde bu yönteme duyulan gereksinim azalmaktadır.

III numaralı alanda, GAP ile sulama olanaklarının artması ve nadas uygulamasının azalması sayesinde, nemli ve asidik toprak isteyen çay tarımı geniş alanlara yayılmıştır.

IV numaralı alanda, Akdeniz iklimine özgü kış ılıklığı ve don olaylarının azlığı, zeytin gibi soğuğa karşı hassas olan ürünlerin yetiştirilmesini kolaylaştırmıştır.

V numaralı alanda, yaz sıcaklığı ve sulama imkânlarının elverişliliği nedeniyle mısır ve soya fasulyesi gibi ikinci ürünlerin tarımı yaygınlaşmıştır.

Show answer & explanation

Answer: III numaralı alanda, GAP ile sulama olanaklarının artması ve nadas uygulamasının azalması sayesinde, nemli ve asidik toprak isteyen çay tarımı geniş alanlara yayılmıştır.

Answer

III numaralı alanda çay tarım��nın yaygınlaştığını belirten ifade yanlıştır; çünkü çay tarımı sulamanın ötesinde yıl boyu nem ve asidik toprak şartları gerektirir.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki tarım alanlarında sulamanın yaygınlaşması pamuk, mısır ve sebze üretimini ciddi oranda artırmıştır; fakat çay bitkisinin yetişebilmesi için sadece kökten sulanması yeterli değildir. Çay, yıl boyunca düzenli yağış, yüksek bağıl nem ve kireçsiz asidik topraklar talep eder. Güneydoğu Anadolu ise yazın son derece kurak, sıcak ve düşük nemlidir. Bu ekolojik engellerden ötürü sulamaya bağlı olarak bölgede çay tarımının gelişmesi olanaksızdır.

Step-by-Step Solution

Haritada verilen numaralı alanların coğrafi özelliklerini ve iklim koşullarını belirleme.

I numaralı alan Doğu Karadeniz (Rize), II numaralı alan ��ç Anadolu (Konya), III numaralı alan Güneydoğu Anadolu (Şanlıurfa), IV numaralı alan Kıyı Ege ve V numaralı alan Akdeniz (Çukurova) kıyısını temsil etmektedir.

Sorunun çözümünde mekânsal analiz yapabilmek için harita üzerindeki konumların doğru tespit edilmesi gerekir.

Seçeneklerdeki tarımsal uygulamaların (nadas, sulama projeleri) ve ürünlerin ekolojik isteklerinin bölge iklimleriyle uyumunu analiz etme.

Doğu Karadeniz'de nadasın olmaması (yağış rejimi), Konya'da KOP ile nadasın azalması (sulama projesi), Ege'de zeytin tarımı (kış ılıklığı) ve Çukurova'da mısır/soya (ikinci ürün) ifadelerinin tamamı coğrafi gerçeklerle uyumludur.

Her bir seçenekteki coğrafi ifadenin doğruluğunu test etmek için tarımsal coğrafya kuralları uygulanır.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki sulama yatırımlarının (GAP) çay tarımına etkisini inceleme.

GAP ile sulama imkânları artmış ve nadas alanları azalmış olsa da, çay bitkisi mikroklima şartlarında aşırı yıkanmış asidik topraklar ile yıl boyu yüksek nem/yağış ister. Güneydoğu Anadolu'nun şiddetli yaz kuraklığı ve düşük bağıl nem koşullarında sulama ile dahi çay yetiştirilemez.

Tarımsal sulama projelerinin sınırlarını ve tarım ürünlerinin doğal yetişme koşullarını (ekolojik limitlerini) kavrayarak yanlış olan yargıyı bulmak.

Key Concept

Türkiye'de tarım ürünlerinin yetişme koşulları (sıcaklık, yağış, nemlilik, toprak isteği) ve sulama projelerinin (GAP, KOP) tarımsal faaliyetlere etkisi.

Page 1 / 6Next

Türkiye Ekonomisi

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept