Bilgi, İnanç ve İbadet

Bir araştırmacı, arkeolojik kazılarda ortaya çıkarılan tarihi bir tablet üzerindeki yazıları incelemektedir. Araştırmacı öncelikle tabletin fiziksel yapısını, üzerindeki sembolleri ve aşınma durumunu gözleriyle gözlemlemiş; ardından bu sembollerin dil kurallarına uygunluğunu ve iç mantığını zihninde analiz ederek çözmüş; son olarak da tablette anlatılan olayların doğruluğunu teyit etmek amacıyla güvenilir tarih kayıtlarına ve o döneme ait şahitlerin aktardığı haberlere başvurmuştur.

Bu parçada araştırmacının sırasıyla başvurduğu İslam epistemolojisindeki bilgi kaynakları aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

İslam epistemolojisinde bilginin elde edilmesinde temel kabul edilen kaynaklar ile bu kaynakların işlevlerine dair örnek durumlar bulunmaktadır. Aşağıda verilen İslam'da bilgi kaynaklarını, bu kaynakların tanımları ve işlevsel karşılıklarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

İslam epistemolojisinde bilginin kaynakları; aklın, duyuların ve haberin doğru kullanımına dayanırken, bazı bilgi türleri ise nesnel ve bağlayıcı kabul edilmez. Aşağıda verilen günlük yaşam ve bilimsel araştırma senaryolarını, İslam bilgi felsefesindeki bilgi kaynakları ve özellikleri ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Aşağıda sol sütunda verilen İslam inanç esaslarının özelliklerini, sağ sütundaki açıklamalarla doğru şekilde eşleştiriniz.

İslam düşüncesinde iman ile bilgi arasında çok yakın bir ilişki vardır. İman, bilginin üzerine inşa edildiğinde taklitten kurtulup tahkiki bir boyut kazanır. Ancak kelam âlimleri, her bilgi sahibinin mümin olarak nitelendirilemeyeceğini belirterek iman ile bilgiyi (marifet) özdeş görmemişlerdir. Örneğin Ehl-i Kitab'ın Hz. Peygamber'i kendi çocukları gibi tanıdıkları (Bakara suresi, 146. ayet) hâlde inkâr etmeleri veya şeytanın Allah'ın varlığını bilmesine rağmen isyan etmesi bu durumun delillerindendir.

Buna göre, kelamcıların marifeti (bilgiyi) tek başına iman için yeterli görmemelerinin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

İslam epistemolojisinde bilgi kaynaklarının bağlayıcılığı ve nesnelliği dikkate alındığında, 'Kişinin kalbine doğan sezgi veya ani bilgi anlamına gelen ilham ile rüya ve keşif gibi öznel yollar, İslam dininde herkes için geçerli olan, dinî hüküm çıkarma gücüne sahip nesnel bilgi kaynakları arasında yer alır.' ifadesi doğru bir yargı mıdır?

Kur'an-ı Kerim'de, "Ben cinleri ve insanları, ancak bana kulluk (ibadet) etsinler diye yarattım." (Zâriyât suresi, 56. ayet) buyrulmaktadır.

Buna göre, İslam'da ibadetin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Dinen yükümlü sayılan bir kimsenin (mükellef) yapması, farz kadar kesin olmamakla birlikte yapılması istenen iş ve davranışlara vacip denir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi vacip olan bir ibadete örnektir?

İslam düşüncesinde iman ile bilgi ilişkisini açıklayan temel kavramlar ve bunlara dair açıklamalar karışık olarak verilmiştir. Bu kavramların ifade ettiği anlamlar göz önünde bulundurulduğunda, kavramlar ile açıklamaların doğru eşleştirmesi nasıl olmalıdır?

Kur'an-ı Kerim'de insanın bilgi edinme yollarına ve bu vasıtaların doğru kullanılması gerektiğine dikkat çeken pek çok ayet bulunmaktadır. Örneğin Nahl suresi 78. ayette şöyle buyrulmaktadır:

"Allah, sizi analarınızın karnından hiçbir şey bilmez bir durumda çıkardı. Şükredesiniz diye size kulaklar, gözler ve kalpler verdi."

Bu ayette geçen "kulaklar ve gözler" ile "kalpler" ifadelerinin İslam epistemolojisindeki bilgi kaynakları açısından karşılıkları sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

İslam epistemolojisinde bilginin değeri, kaynağı ve bağlayıcılığı açısından farklı yollar kabul edilmektedir. Sol sütunda verilen bilgi ile ilgili kavramları, sağ sütunda yer alan doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.

İslam dininde mükellefin yapıp yapmamakta tamamen özgür bırakıldığı, yapılmasında sevap, yapılmamasında ise günah bulunmayan; yeme, içme, dinlenme ve uyuma gibi gündelik serbest davranı��ları ifade eden fıkhi terim aşağıdakilerden hangisidir?

İslam inanç esaslarının temel nitelikleri ve insan zihni ile fıtratıyla kurduğu ilişki üzerine kelam dersinde bir araştırma sunumu yapan Elif, şu tespitleri hazırlamıştır:

I. İnsanın yaratılışında var olan yüce bir yaratıcıya inanma ve sığınma eğilimi, İslam'ın sunduğu vahiy temelli inanç ilkeleriyle tam bir uyum ve bütünlük gösterir.
II. İslam dininde inanç konuları, insan aklının tamamen devre dışı bırakıldığı, sorgusuz sualsiz kabul edilmesi gereken dogmalardan oluşmaz; aksine insanın akıl yürüterek bilerek ve isteyerek (tahkikî iman ile) inanması teşvik edilir.
III. İslam'ın inanç sistemi bir bütündür ve parçalanamaz; bu nedenle inanç esaslarının bir kısmına inanıp bir kısmını reddetmek, imanın geçersiz olmasına yol açar.

Elif'in hazırladığı bu tespitlerden hangileri, sırasıyla İslam inanç esaslarının 'fıtrata uygun olması' ve 'dogmatik olmaması' özelliklerinin doğrudan birer örneğidir?

Aşağıda verilen ibadetleri, bu ibadetlerin doğrudan sağladığı temel bireysel veya toplumsal faydalarla eşleştiriniz.

İslam kelamında ve düşüncesinde iman-bilgi ilişkisi açıklanırken, imanın mahiyeti ve dereceleriyle ilgili çeşitli kavramlar üzerinde durulmuştur. Aşağıda verilen iman-bilgi ilişkisiyle ilgili kavramları ve bu kavramların kelamî tanımlarını doğru biçimde eşleştiriniz.

İslam inanç esaslarının yapısı ve birey tarafından kabul ediliş süreciyle ilgili bir makalede şu tespitlere yer verilmiştir:

I. İnanç esasları bir bütün oluşturur; inanılması gereken hususların bir kısmına inanıp bir kısmını reddetmek, inanç sisteminin tamamını geçersiz kılar.
II. İslam'da iman, körü körüne bir teslimiyetten ziyade, bireyin aklını kullanmasını, deliller üzerinde düşünmesini ve araştırarak (tahkiki) inanmasını teşvik eder.
III. Dinde imanın geçerliliği için kişinin dışarıdan bir baskı, tehdit veya zorlama altında kalmaksızın, kendi isteğiyle kalben tasdik etmesi şarttır.

Bu tespitlerde sırasıyla İslam inanç esaslarının hangi özelliklerine vurgu yapılmıştır?

Ahmet, çocukluğundan itibaren ailesinden ve çevresinden gördüğü şekilde ibadetlerini yerine getirmekte ve dini değerlere inanmaktadır. Ancak üniversite yıllarında dinin temel inanç esasları, evrenin varoluşu ve yaratılış gayesi üzerine araştırmalar yapmaya başlar. Aklındaki sorulara cevaplar arayarak, ulaştığı deliller ve edindiği bilgiler doğrultusunda inancını temellendirir. Böylece zihnindeki şüpheleri gidererek daha bilinçli ve sarsılmaz bir inanca ulaşır.

Bu parçada Ahmet'in inanç dünyasında yaşadığı değişim, İslam düşüncesindeki aşağıdaki kavramlardan hangilerinin arasındaki geçişi doğrudan örneklendirir?

İslam inanç esaslarının taşıdığı temel nitelikler ile bu niteliklerin İslam düşüncesindeki yansımalarını gösteren açıklamaları doğru şekilde eşleştiriniz.

İslam inanç esaslarının kendine has bazı nitelikleri bulunmaktadır. Bu nitelikler inancın anlaşılmasını, uygulanmasını ve korunmasını kolaylaştırır. Buna göre, sol sütunda verilen İslam inanç esaslarının temel özellikleri ile sağ sütundaki ilkesel açıklamalar doğru şekilde nasıl eşleştirilmelidir?

Bir İslam bilgini, namaz kıldığı hâlde yalan söylemekten, gıybet etmekten ve kul hakkı yemekten çekinmeyen bir kişi hakkında şu değerlendirmeyi yapmıştır:

"Bu kişinin kıldığı namaz, fıkhi açıdan geçerlilik şartlarını taşımış ve üzerindeki borcu düşürmüş olabilir. Ancak bu ibadet, Kur'an'ın namaza yüklediği kötülüklerden alıkoyma işlevini yerine getiremediği için ibadetin asıl gayesinden mahrum kalmıştır."

Bu parçadan hareketle İslam'da ibadet ve ibadetin amacı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?