Kur'an ve Temel Kavramlar

İslam terminolojisinde cihat; kelime kökeni itibarıyla 'güç yetirmek, zahmet çekmek, tüm gayretini ortaya koymak' anlamlarına gelen geniş kapsamlı bir kavramdır. Müslümanın Allah’ın rızasını kazanmak amacıyla inancı, hayatı ve değerleri uğrunda gösterdiği her türlü yapıcı çabayı ifade eder. Kur'an-ı Kerim'de ve hadislerde bu kavram; nefisle mücadele, ilim tahsili, iyiliği yayma (emir bi'l-ma'ruf) ve kötülükten sakındırma (nehiy ani'l-münker) gibi ahlaki ve entelektüel boyutları kapsar. Öte yandan, düşmana karşı silahla yapılan savaş durumunu ifade etmek üzere Kur'an'da daha çok 'kıtal' veya 'mukatele' kavramları tercih edilmiştir. Cihadın bir cüzü olan kıtal, ancak meşru müdafaa ve zulmü engelleme gibi zorunlu şartlarda başvurulan arızi (geçici) bir yöntemdir.

Bu parçadan hareketle cihat ve kıtal kavramları hakkında;

I. Cihat, hayat boyu devam eden ahlaki ve fikri bir sürekliliği ifade ederken; kıtal, olağanüstü durumlarda başvurulan geçici bir eylemdir.
II. Kıtal kavramı, cihadın kapsamını belirleyen ve onu anlamca sınırlandıran üst bir çatı kavramdır.
III. İslam'da savaş (kıtal), kendi başına bir amaç değil, adaleti sağlamak ve zulmü ortadan kaldırmak için başvurulan bir araçtır.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

İslam dininde iman olgusunun bireyde gerçekleşmesi ve olgunlaşması sürecinde tasdik, ikrar, taklidî iman ve tahkikî iman kavramları farklı boyutları ve düzeyleri ifade eder. Aşağıda verilen imanla ilgili kavramları, bu kavramların kelam ilmindeki karşılıkları ve tanımlarıyla do��ru şekilde eşleştiriniz.

Salih amel; inançla bütünleşen, ihlas ve niyet şartıyla Allah'ın r��zasına uygun olarak yapılan her türlü faydalı iş, davranış ve ibadettir. Bir amelin 'salih' niteliği kazanabilmesi veya bu niteliği kaybetmesi belirli kriterlere bağlıdır.

Buna göre, sol sütunda verilen durum ve davranış örneklerini, sağ sütunda verilen salih amelin kabulü, kapsamı veya geçersizliği ile ilgili ilkelerle doğru şekilde eşleştiriniz.

"O, yeri sizin için bir döşek, göğü de bir bina yapan, gökten su indirip onunla size rızık olarak çeşitli ürünler çıkarandır. Öyleyse siz de bile bile Allah'a ortaklar koşmayın." (Bakara suresi, 22. ayet)

Bu ayette yer alan tevhit vurgularıyla ilgili,

I. Evrendeki yaratma ve rızık verme gibi fiiller üzerinden Allah'ın rububiyyetine dikkat çekilmiştir.
II. Allah'tan başka varlıklara kulluk edilmemesi istenerek uluhiyyette tevhit vurgulanmıştır.
III. İbadetlerde gösterişten uzak durulması gerektiği belirtilerek gizli şirke (riya) karşı doğrudan bir uyarı yapılmıştır.

yargılarından hangileri doğrudur?

Kur'an-ı Kerim'de yer alan 'Sizden, hayra çağıran, iyiliği emreden (ma'ruf) ve kötülükten meneden (münker) bir topluluk bulunsun...' (Âl-i İmrân, 104) ayeti, İslam'ın toplumsal ahlak dinamiklerinin temelini oluşturur. Bu ilke çerçevesinde Müslümanların hem bireysel hem de toplumsal düzeyde iyiliği yayma ve kötülükle mücadele etme sorumluluğu bulunmaktadır. Ancak bu görev icra edilirken, kavramların doğru anlaşılması ve diğer ahlaki/dini ilkelerle karıştırılmaması önem arz eder.

Buna göre, 'emr-i bi'l-ma'rûf ve nehy-i ani'l-münker' ilkesinin uygulanması ve mahiyetiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

İslam inancının temelini oluşturan tevhit ilkesi; Allah'ın zatı, sıfatları, fiilleri ve ibadete layık olması yönüyle birlenmesini ifade eder. Buna göre, sol sütunda verilen ayet meallerini sa�� sütunda verilen tevhit boyutlarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

En'âm suresi 102. ayetinde şöyle buyrulmaktadır:

'İşte Rabbiniz Allah budur. O'ndan başka ilah yoktur. O, her şeyin yaratıcısıdır. Öyleyse O'na kulluk edin. O, her şeye vekildir.'

Bu ayetten hareketle;

I. O'ndan başka ilah olmaması
II. Her şeyin yaratıcısı olması
III. Yalnızca O'na kulluk edilmesi

durumlar��ndan hangileri doğrudan tevhidin uluhiyyet boyutu ile ilgilidir?

Dinî terimlerin doğru ve yerinde kullanımı, dinin inanç ve ahlak esaslarının doğru anlaşılması açısından büyük önem taşır. Bu bağlamda, kulun ilahi iradeye uygun olarak hak ve hakikat yolunu seçmesi ile bu yolda sergilediği samimi ve ihlaslı duruş, ahlaki olgunlaşma sürecinin iki temel halkasıdır.

Buna göre, aşağıda verilen cümledeki boşlukları İslam düşüncesindeki temel kavramlara uygun olarak nasıl tamamlamalısınız?

Kur'an-ı Kerim'de ibadetlerin yalnızca dış dünyada gerçekleşen şeklî uygulamalardan ibaret olmadığı, bu ibadetlerin özünü oluşturan ahlaki ve manevi bir boyutun bulunması gerektiği vurgulanır. Örneğin kurban ibadetiyle ilgili bir ayette, 'Onların ne etleri ne de kanları Allah'a ulaşır; fakat O'na sadece sizin takvanız ulaşır.' (Hac suresi, 37. ayet) buyrulmaktadır. Diğer yandan, ibadetlerin ve salih amellerin yalnızca Allah'ın rızasını kazanmak amacıyla, gösterişten uzak bir şekilde yerine getirilmesi gerektiği de İslam'ın temel ilkelerindendir.

Bu bilgilerden hareketle ihlas ve takva kavramlarının ibadetlerle ilişkisi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

İslam düşüncesinde kulun yaratıcısıyla olan ilişkisinin başlangıcı ve bu ilişkinin ulaştığı en üst ahlaki olgunluk derecesi belirli kavramlarla ifade edilir. Kulun, öncelikle Allah'ın gösterdiği doğru yolu benimseyerek batıldan uzaklaşması, ardından da bu yoldaki tüm eylemlerini O'nun kendisini her an izlediği bilinciyle, büyük bir titizlik ve samimiyet içinde en güzel şekilde yerine getirmesi beklenir.

Bu parçada belirtilen kulun doğru yolu benimseyip batıldan uzaklaşması ve eylemlerini Allah'ın kendisini izlediği bilinciyle en güzel şekilde yapması durumları sırasıyla aşağıdaki kavramlardan hangileriyle ifade edilir?

İslam dininin temel kaynaklarında yer alan bazı önemli kavramlar ve bu kavramların açıklamaları aşağıda verilmiştir. Buna göre, sol sütundaki kavramları sağ sütundaki en uygun açıklamalarla eşleştiriniz.

Bir din kültürü öğretmeni derste şu açıklamayı yapmıştır:

"İbadetlerin geçerli olması için şekil şartlarının yerine getirilmesi gerekli olsa da, bu ibadetlerin Allah katında değer bulması manevi bir öze bağlıdır. Kul, ibadetlerini yaparken hem niyetini sadece ve sadece Allah’ın rızasına has kılmalı hem de yaşam boyu ilahi buyruklara bağlı kalarak günahlardan ve O'nun hoşnut olmadığı davranışlardan sakınmalıdır."

Öğretmenin bu açıklamasında vurguladığı manevi özü oluşturan iki temel kavram sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

İslam ahlakında sırat-ı müstakim (dosdoğru yol); her türlü aşırılıktan uzak, dengeli bir yaşam sürmeyi ifade eder. Bu denge durumu ve bu dengeden sapma biçimleri bazı temel kavramlarla açıklanmaktadır.

Buna göre, sırat-ı müstakim kavramıyla doğrudan ilişkili olan aşağıdaki kavramları dinî ve ahlaki hayattaki karşılıklarıyla eşleştiriniz.

Fâtıha Suresi’nin 6 ve 7. ayetlerinde mealen; *"Bizi doğru yola (sırat-ı müstakime) ilet; kendilerine nimet verdiklerinin yoluna, gazaba uğramışlarınkine ve sapmışlarınkine değil."* buyrulmaktadır. İslam ahlak alimleri bu ayeti tefsir ederken; sırat-ı müstakimin ahlaki hayattaki karşılığının 'itidal' (denge/orta yol) olduğunu, bu dengeden sapmanın ise 'ifrat' (aşırılık) ve 'tefrit' (yetersizlik/gevşeklik) kavramlarıyla ifade edildiğini belirtmişlerdir.

Bu bağlamda ahlak dersinde hazırlanan aşağıdaki tabloda, ahlaki erdemler ile bunların ifrat ve tefrit durumları eşleştirilmek istenmiştir:

Buna göre, tablodaki öğrencilerden hangisinin yaptığı eşleştirme, sırat-ı müstakimin öngördüğü denge durumunu ve bu dengeden sapmaları doğru göstermektedir?

İslam düşüncesinde dinin korunması, yaşanması ve gelecek nesillere aktarılması amacıyla gerçekleştirilen tüm faaliyetler belirli kavramsal çerçevelerde ele alınmıştır. Bu bağlamda, bir Müslümanın ilim öğrenerek cehaletle mücadele etmesi, yoksullara yardım ederek toplumsal adaleti güçlendirmeye çalışması ve ahlakını güzelleştirmek adına nefsinin bencil arzularıyla mücadele etmesi gibi bireysel ve toplumsal eylemlerin bütünü ortak bir çatı altında birleşir.

Buna göre, parçada örneklendirilen ve dar anlamıyla sadece silahlı savunmayı değil, geniş anlamıyla Allah rızası doğrultusunda harcanan her türlü samimi emeği ve gayreti tanımlayan temel kavram aşağıdakilerden hangisidir?

İslam'ın temel kavramlarından biri olan cihat, sözlükte 'güç yetirmek, gayret etmek, zahmet çekmek ve bütün imkânları seferber etmek' anlamlarına gelir. Terim olarak ise Allah’ın rızasını kazanmak amacıyla İslam’ın getirdiği ilkelerin yaşanması, yaşatılması ve her türlü kötülüğün engellenmesi için gösterilen samimi çabayı ifade eder. Ancak bu geniş tanıma rağmen kavram, zaman zaman dar kalıplara sıkıştırılarak yanlış anlaşılmaktadır.

Buna göre, cihat kavramının Kur'an ve sünnetteki kapsayıcı anlamı dikkate alındığında, aşağıdaki yargılardan hangisi bu kavramın doğru bir biçimde anlamlandırıldığını gösterir?

Kerem, okulundaki sosyal yardımlaşma kulübünün faaliyetleri kapsamında her hafta sonu bir huzurevini ziyaret ederek oradaki yaşlılarla ilgilenmektedir. Kerem, bu ziyaretleri insani bir duyarlılıkla veya Allah rızasını kazanmak amacıyla değil, öğretmenlerinin gözüne girmek ve arkadaş çevresinde 'yardımsever' biri olarak tanınmak amacıyla gerçekleştirmektedir.

İslam'ın ibadet ve ahlak ilkeleri dikkate alındığında, Kerem'in gerçekleştirdiği bu eylemle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Furkan Suresi 52. ayette şöyle buyrulmaktadır: "Öyleyse kâfirlere boyun eğme ve bununla (Kur’an ile) onlara karşı büyük bir cihat ver." Bu ayet, İslam'ın Mekke döneminde, hen��z Müslümanlara sıcak savaş (kıtal) izni verilmemişken indirilmiştir.

Bu bilgi ve ayet birlikte değerlendirildiğinde cihat kavramıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Aşağıdaki günlük hayat örneklerini, İslam dininde bu davranışların 'salih amel' olarak nitelendirilmesini engelleyen temel şartlarla eşleştiriniz.

İslam ahlakında toplumsal dinamizmi ve ahlaki duyarlılığ�� canlı tutan en önemli ilkelerden biri de iyiliği yaygınlaştırmak ve kötülükle mücadele etmektir. Aşağıda verilen durumlar ile bu durumların ilişkili olduğu temel dinî ve ahlaki kavramları doğru şekilde eşleştiriniz.