Examkin

Sırat-ı Müstakim

4 questions

All types4Multiple choice3Matching1
Question 1Question →

Kur'an-ı Kerim'de, "Şüphesiz bu, benim dosdoğru yolumdur (sırat-ı müstakim). Buna uyun. Başka yollara uymayın..." (En'âm Suresi, 153. ayet) buyrularak inananların istikamet üzere olmaları emredilmiştir. İslam ahlak düşüncesinde sırat-ı müstakim kavramı; nefsin temel kuvvetleri olan akıl, öfke ve arzunun (kuvve-i akliyye, kuvve-i gadabiyye, kuvve-i şeheviyye) aşırılıklardan uzaklaşarak dengeli bir orta yolu (itidal) bulmasıyla ilişkilendirilmiştir. Bu ahlaki dengeye göre her kuvvenin aşırılığı ifrat ve tefrit olarak adlandırılırken, dengeli hali (itidali) birer temel erdem oluşturur. Buna göre, ahlaki kuvvelerin dengelenmesi ve sırat-ı müstakimin hayat tarzı haline getirilmesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Nefsin düşünme gücünün (kuvve-i akliyye) itidali olan hikmet; hile ve aldatmayı içeren cerbeze ile ahmaklığı temsil eden gabavet uçlarının ortasında yer alarak sırat-ı müstakimi temsil eder.

Answer

Nefsin düşünme gücünün (kuvve-i akliyye) itidali olan hikmet; hile ve aldatmayı içeren cerbeze ile ahmaklığı temsil eden gabavet uçlarının ortasında yer alarak sırat-ı müstakimi temsil eder.
Nefsin düşünme gücünün (kuvve-i akliyye) dengeli hali (itidali) olan hikmet erdemi, cerbeze (ifrat/aşırılık) ile gabavet (tefrit/yetersizlik) arasında yer alan doğru ve orta yolu göstererek sırat-ı müstakimi doğrudan temsil etmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Öncelikle 'sırat-ı müstakim' kavramının Kur'an'daki tanımını ve ahlaki dengedeki yerini belirlemek.
Sırat-ı müstakimin, aşırılıklardan uzak durup orta yolu (itidal) takip etmek anlamına geldiği sonucuna ulaşılır.
Kavramsal çerçevenin doğru kurulması, ifrat ve tefrit kavramlarının analiz edilmesi için gereklidir.
2
Nefsin üç temel kuvvetinin (akıl, öfke, arzu) itidal, ifrat ve tefrit hallerini tasnif etmek.
Kuvve-i akliyyenin itidalinin 'hikmet' (ifratı cerbeze, tefriti gabavet); kuvve-i gadabiyyenin 'şecaat' (ifratı tehevvür, tefriti cebanet); kuvve-i şeheviyyenin ise 'iffet' (ifratı fücur, tefriti humud) olduğu belirlenir.
Öncüllerde verilen ahlaki terimlerin doğruluğunu kontrol edebilmek için ahlak düşüncesindeki bu tasnifin bilinmesi gerekir.
3
Seçeneklerde sunulan eşleştirmelerin ve yargıların doğruluğunu tek tek incelemek.
Hikmet erdeminin, cerbeze ve gabavet uçlarının tam ortasındaki itidal noktasını temsil ettiği ve sırat-ı müstakim ile doğrudan örtüştüğü tespit edilir.
Yanlış olan seçeneklerin elenmesi ve doğru yargının bilimsel temele oturtulması için bu inceleme şarttır.

Key Concept

Sırat-ı Müstakim'in ifrat, tefrit ve itidal kavramları çerçevesinde nefsin kuvveleriyle olan ilişkisi.
Question 2Question →

Fâtıha Suresi'nde geçen, "Bizi doğru yola (sırat-ı müstakime) ilet..." (Fâtıha, 6) ayeti, tefsirlerde sadece inanç esaslarına bağlılık olarak değil, aynı zamanda ahlaki tutumlarda dengeli olmak şeklinde de yorumlanmıştır. İslam ahlak düşünürleri bu doğrultuda, insan davranışlarının sırat-ı müstakim üzere olmasını "itidal" (orta yol) kavramıyla açıklamışlardır. İtidal; eylemlerde aşırılıktan (ifrat) ve yetersizlikten (tefrit) uzak durarak dengeyi bulmaktır.

Aşağıdaki tabloda bazı davranış alanlarının sırat-ı müstakim (itidal) çerçevesindeki sınıflandırması verilmiştir:

Davranış Alanıİfrat (Aşırılık)İtidal (Sırat-ı Müstakim)Tefrit (Yetersizlik)
I. Maddi HarcamalarCimrilikCömertlikİsraf
II. Tehlikeler Karşısındaki TutumSaldırganlıkCesaret (Şecaat)Korkaklık
III. Konuşma ve Bilgi KullanımıCerbezeHikmetAhmaklık

Buna göre, tablonun tamamen doğru olabilmesi için hangi satırlardaki 'İfrat' ve 'Tefrit' sütunlarındaki kavramların birbiriyle yer değiştirmesi gerekir?

Show answer & explanation

Answer: Yalnız I

Answer

Tablonun tamamen doğru olabilmesi için yalnızca birinci satırdaki maddi harcamalar bölümünde yer alan 'Cimrilik' ve 'İsraf' kavramlarının yer değiştirmesi gerekir.
Maddi harcamalar alanındaki ahlaki tutumları ele alan birinci satırda, aşırılık (ifrat) kısmına 'Cimrilik', yetersizlik (tefrit) kısmına ise 'İsraf' yazılmıştır. İslam ahlakında harcamada aşırılık israf (ifrat), harcamadan kaçınarak kısmak ise cimriliktir (tefrit). Dolayısıyla tablonun düzeltilmesi için yalnızca birinci satırdaki kavramların yer değiştirmesi gerekir. İkinci ve üçüncü satırlarda cesaret ve hikmet erdemlerine dair yapılan ifrat, itidal ve tefrit sınıflandırmaları tamamen doğrudur.

Step-by-Step Solution

1
Tablonun ilk satırında yer alan maddi harcamalar alanı incelenir.
Cimrilik 'İfrat' (aşırılık) sütununa, İsraf ise 'Tefrit' (yetersizlik) sütununa yazılmıştır. İslam ahlak terminolojisinde harcamada aşırılık israf, cimrilik ise yetersizliktir. Yani bu iki kavram yanlış yerleştirilmiştir.
Kavramların ahlaki karşılıklarını ifrat ve tefrit tanımları üzerinden doğru eşleştirmek gerekir.
2
Tablonun ikinci satırında yer alan cesaret erdemi incelenir.
Saldırganlık (tehevvür) aşırı cesaret gösterip tehlikeye atılmak olarak 'İfrat' sütununda, korkaklık ise 'Tefrit' sütununda doğru olarak yer almaktadır.
Öfke ve cesaret duygusunun aşırılığının ve yetersizliğinin ahlaki terimlerini doğrulamak amacıyla yapılır.
3
Tablonun üçüncü satırında yer alan hikmet erdemi incelenir.
Aklın ifratı olan cerbeze (demagoji) ve tefriti olan ahmaklık/bönlük doğru sütunlara yazılmıştır.
Zihinsel yetilerin dengeli kullanımı olan hikmetin aşırılık ve yetersizlik durumlarını kontrol etmek için yapılır.

Key Concept

Sırat-ı müstakim üzere dengeli bir ahlak yaşamı sürmek; ifrat (aşırılık) ve tefrit (yetersizlik) kutuplarından uzak durup itidal (orta yol/denge) çizgisini benimsemeyi gerektirir.
Question 3Question →

İslam ahlakında sırat-ı müstakim (dosdoğru yol); her türlü aşırılıktan uzak, dengeli bir yaşam sürmeyi ifade eder. Bu denge durumu ve bu dengeden sapma biçimleri bazı temel kavramlarla açıklanmaktadır.

Buna göre, sırat-ı müstakim kavramıyla doğrudan ilişkili olan aşağıdaki kavramları dinî ve ahlaki hayattaki karşılıklarıyla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

İfrat
Tefrit
İtidal

Matches

Show answer & explanation

Answer

İfrat kavramı dinî hayatta aşırıya kaçmayı (aşırı titizlik ve helallerden kendini mahrum etmeyi); tefrit kavramı dinî görevlerde gevşeklik göstermeyi (duyarsızlaşma ve ihmalkarlığı); itidal kavramı ise sırat-ı müstakim'e uygun olan dengeli yaşamı (aşırılık ve gevşeklikten uzak durmayı) ifade eder.
İfrat aşırılığı, tefrit gevşekliği ve ihmalkarlığı, itidal ise sırat-ı müstakim'e karşılık gelen dengeli orta yolu ifade ettiği için eşleştirme bu doğrultuda gerçekleştirilmelidir.

Step-by-Step Solution

1
Kavramların sözlük ve terim anlamlarını analiz etmek.
İfrat kelimesinin 'aşırılık', tefrit kelimesinin 'gevşeklik/ihmalkarlık' ve itidal kelimesinin 'denge/orta yol' olduğunu belirlemek.
Kavramsal eşleştirme yapabilmek için terimlerin doğru tanımlanması gerekir.
2
Tanımları sırat-ı müstakim bağlamıyla ilişkilendirerek eşleştirmek.
İfrat kavramının dinî kurallarda aşırılığa gitme tanımıyla, tefrit kavramının dini kuralları ihmal etme tanımıyla, itidal kavramının ise dengeli ve dosdoğru yaşam tanımıyla eşleştiğini doğrulamak.
Sırat-ı müstakim kavramının aşırılıklardan uzak olan orta yol (itidal) olduğunu saptamak.

Key Concept

Sırat-ı Müstakim kavramının ifrat, tefrit ve itidal boyutları
Question 4Question →

Fâtıha Suresi’nin 6 ve 7. ayetlerinde mealen; *"Bizi doğru yola (sırat-ı müstakime) ilet; kendilerine nimet verdiklerinin yoluna, gazaba uğramışlarınkine ve sapmışlarınkine değil."* buyrulmaktadır. İslam ahlak alimleri bu ayeti tefsir ederken; sırat-ı müstakimin ahlaki hayattaki karşılığının 'itidal' (denge/orta yol) olduğunu, bu dengeden sapmanın ise 'ifrat' (aşırılık) ve 'tefrit' (yetersizlik/gevşeklik) kavramlarıyla ifade edildiğini belirtmişlerdir.

Bu bağlamda ahlak dersinde hazırlanan aşağıdaki tabloda, ahlaki erdemler ile bunların ifrat ve tefrit durumları eşleştirilmek istenmiştir:

Öğrenciİfrat (Aşırılık)İtidal (Sırat-ı Müstakim)Tefrit (Gevşeklik)
AyşeKorkaklıkŞecaat (Cesaret)Saldırganlık
MehmetSavurganlıkCömertlikCimrilik
FatmaAhmaklıkHikmetKurnazlık
AliİffetHazzın peşinden koşma (Fücur)Duygusuzluk
HüseyinZulümHaksızlığa boyun eğmeAdalet

Buna göre, tablodaki öğrencilerden hangisinin yaptığı eşleştirme, sırat-ı müstakimin öngördüğü denge durumunu ve bu dengeden sapmaları doğru göstermektedir?

Show answer & explanation

Answer: Mehmet

Answer

Mehmet'in yaptığı cömertlik erdemi eşleştirmesi doğrudur.
Mehmet'in cömertlik erdemine ilişkin yaptığı eşleştirme tamamen doğrudur. İslam ahlakında cömertlik, malı ve imkanları yerli yerince harcayarak orta yolu (itidal) bulmaktır. Bu davranışta aşırı gidip saçıp savurmak ifrat (savurganlık), malı esirgeyip hiç vermemek ise tefrit (cimrilik) olarak adlandırılır.

Step-by-Step Solution

1
Ayet ve ahlaki kavramlar arasındaki bağ kurulur.
Sırat-ı müstakimin Fatiha Suresi bağlamında ifrat ve tefritten uzak, dengeli bir orta yol (itidal) olduğu tespit edilir.
Soruda istenen doğru ahlaki denge (itidal) ile aşırı uçların (ifrat ve tefrit) doğru eşleştirilmesini bulmaktır.
2
Öğrencilerin tabloda yaptıkları eşleştirmeler tek tek incelenir.
Mehmet dışındaki tüm öğrencilerin ya kavramların yerlerini karıştırdığı ya da erdemleri yanlış konumlandırdığı görülür.
Her bir seçeneğin ahlak felsefesindeki doğru karşılığını analiz etmek doğru cevaba ulaşmayı sağlar.
3
Cömertlik kavramının ifrat ve tefrit uçları değerlendirilir.
Cömertlik (itidal/orta yol), savurganlık (ifrat/aşırı harcama) ve cimrilik (tefrit/hiç harcamama) dengesinin tam ortasında yer alır.
Mehmet'in yaptığı eşleştirmenin tam anlamıyla doğru ve tutarlı olduğunu teyit etmek için bu analiz gereklidir.

Key Concept

Sırat-ı Müstakim ve Ahlaki İtidal
Sırat-ı Müstakim Practice Questions — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin