Psikoloji Bilimi ve Temel Süreçler

Bir araştırmacı, uyku öncesi uygulanan hafif germe egzersizlerinin bireylerin gece boyunca kaydettiği derin uyku süresi üzerindeki etkisini incelemek amacıyla bir deney tasarlamıştır. Araştırmacı, benzer yaş grubundaki sağlıklı katılımcıları iki gruba ayırmış; ilk gruba uyku öncesi 15 dakika hafif germe egzersizi yaptırırken, ikinci gruba hiçbir uygulama yapmamıştır. Katılımcıların derin uyku süreleri laboratuvar ortamında polisomnografi yöntemiyle ölçülmüştür.

Bu araştırmanın değişkenlerine ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Aşağıda sol sütunda verilen duyum ve algı kavramlarını, sağ sütundaki uygun günlük yaşam örnekleriyle eşleştiriniz.

Psikoloji bilimi, hem kendi bünyesinde çeşitli alt dallara ayrılmakta hem de çalışma alanlarına göre diğer bilim dallarıyla yakın ilişkiler kurmaktadır.

Buna göre, verilen araştırma konularını ilgili oldukları psikoloji alt dallar�� veya ilişkili bilim disiplinleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Aşağıdaki sol sütunda verilen duyum ve algı süreçleriyle ilgili kavramları, sağ sütunda yer alan günlük yaşam örnekleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Gece geç saatte yalnız yürürken arkasından gelen ayak seslerini duyup endişelenen bir kişinin, yerdeki kuru bir yaprağın rüzgarda sürüklenirken çıkardığı sesi birinin kendisini takip etme sesi olarak algılaması ile şizofreni teşhisi konmuş bir hastanın, kimsenin bulunmadığı sessiz bir odada kendisine birilerinin hakaret ettiğini duyması psikolojideki algı yanılmaları bağlamında ele alınır.

Buna göre, bu iki durumun karşılaştırılmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir psikolog, yeni bir işe başlayan bireylerin uyum sürecindeki stres düzeylerini incelemektedir. Bu amaçla katılımcıların kalp atış hızlarını kaydetmiş, kaygı anındaki terleme oranlarını ölçmüş ve yüz ifadelerindeki değişimleri videoya almıştır. Araştırmacı, katılımcıların doğrudan erişilemeyen öznel iç dünyalarını tahmin etmek yerine, d��şarıdan izlenebilen ve kaydedilebilen somut tepkileri veri kabul etmiştir.

Bu araştırmacının yaklaşımı, psikolojinin bir bilim dalı olarak öncelikle hangi ölçütlerine dayanmaktadır?

Bir üniversitenin psikoloji bölümünde araştırma yapan iki uzmanın, danışanların sosyal kaygı problemlerini ele alma biçimleri şu şekildedir:

Dr. Selen: "Bireyin sosyal ortamlarda hissettiği yoğun kaygının temelinde, çocukluk döneminde otoriter figürlerle yaşadığı ve farkında olmadan zihninin derinliklerine ittiği çözülmemiş çatışmalar yatmaktadır. Bu nedenle terapi sürecinde serbest çağrışım ve rüya analizi gibi yöntemlerle bu bilinçdışı süreçleri açığa çıkarmalıyız."

Dr. Barı��: "Ben bu durumun daha çok bireyin sosyal ortamlardaki gözlenebilir eylemleri ve bu eylemlerin çevreden aldığı tepkilerle ilişkili olduğunu düşünüyorum. Kaygılı davranışlar, çevre tarafından farkında olunmadan onaylanarak veya kaçınma davranışı ödüllendirilerek öğrenilmiştir. Çözüm için uyarıcı-tepki bağlarını yeniden düzenlemeli ve yeni davranışsal alışkanlıklar kazandırmalıyız."

Bu diyalogda Dr. Selen ve Dr. Barış'ın savunduğu psikolojik yaklaşımlar aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Bir gelişim psikoloğu, yeni yürümeye başlayan çocukların ($18-24$ aylık) serbest oyun ortamındaki oyuncak çeşitliliğinin (az sayıda çok işlevli oyuncak vs. çok sayıda tek işlevli oyuncak) çocuklar��n odaklanma süreleri ve oyun içi yaratıcılık düzeyleri üzerindeki etkisini incelemektedir. Bu amaçla benzer gelişimsel özelliklere ve sosyo-ekonomik arka plana sahip çocuklardan iki grup oluşturulmuştur. Deney grubuna sadece $4$ adet çok işlevli ahşap blok verilirken, kontrol grubuna $20$ adet tek işlevli plastik oyuncak (araba, hazır figür vb.) sağlanmıştır. Her iki grup da aynı ısı, ışık ve gürültü seviyesine sahip odalarda, $30$ dakika boyunca gözlemlenmiş ve çocukların tek bir oyuncakla kesintisiz oynama süreleri (odaklanma) ile oyuncakları alışılmışın dışında kullanma sıklıkları (yaratıcılık) kaydedilmiştir.

Buna göre araştırmayla ilgili olarak,

I. Bağımsız değişken, çocuklara sunulan oyuncakların işlevsellik yapısı ve sayısıdır.
II. Çocukların tek bir oyuncakla kesintisiz oynama süreleri ile oyuncakları farklı amaçlarla kullanma sıklıkları bağımlı değişkenlerdir.
III. Çocukların yaş aralığı, gelişimsel özellikleri ve oyun odasının fiziksel koşulları kontrol altında tutulan (sabit) değişkenlerdir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Aşağıda verilen psikoloji ekollerini, bu ekollerin temel iddialarını veya odaklandıkları konuları içeren ifadelerle doğru şekilde eşleştiriniz.

Bir bilişsel psikolog, bireylerin karmaşık problem çözme süreçlerinde maruz kaldıkları zihinsel yorgunluk düzeyinin, karar verme süreleri üzerindeki etkisini incelemektedir. Bu amaçla, yaş ve eğitim düzeyi açısından denk katılımcılardan iki grup oluşturulmuştur. Deney grubuna ardışık matematiksel işlemler yaptırılarak yüksek düzeyde zihinsel yorgunluk yaratılmış, kontrol grubuna ise herhangi bir işlem yaptırılmamıştır. Ardından her iki gruba da aynı mantıksal bulmacalar verilmiş ve bulmacaları çözme süreleri saniye cinsinden kaydedilmiştir. Araştırma sonucunda zihinsel yorgunluğu yüksek olan grubun bulmacaları daha geç çözdüğü görülmüştür.

Buna göre, bu araştırmanın değişkenleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bir psikolog araştırmasında şu ifadelere yer vermektedir: "Bireyin dışarıdan gelen uyarıcılara verdiği tepkileri tam olarak anlayabilmek için, onun bu uyarıcıları nasıl algıladığını, zihninde nasıl işleyip anlamlandırdığını incelememiz gerekir. Çünkü insan zihni, gelen bilgileri pasif bir şekilde kabul eden bir yapı değildir; aksine onları aktif olarak seçen, dönüştüren ve depolayan bir sistemdir."

Buna göre, araştırmacının savunduğu bu görüş aşağıdaki psikolojik yaklaşımlardan hangisinin temel varsayımlarıyla örtüşmektedir?

Bir nöropsikolog, mavi ışık filtresi kullanımının uyku kalitesi üzerindeki etkisini araştırmak amacıyla homojen özelliklere sahip (aynı yaş grubu, benzer kafein tüketimi ve uyku düzenine sahip) katılımcılardan üç grup oluşturmuştur:

* I. Grup: Uyku öncesinde $2$ saat boyunca mavi ışık filtresi açık olan tabletlerden kitap okumuştur.
* II. Grup: Uyku öncesinde $2$ saat boyunca mavi ışık filtresi kapalı olan tabletlerden aynı kitabı okumuştur.
* III. Grup: Uyku öncesinde $2$ saat boyunca herhangi bir elektronik ekrana maruz kalmadan basılı kitaptan okuma yapmıştır.

Araştırma sonunda katılımcıların uyku esnasındaki REM evresi süreleri ölçülerek uyku kalitesi analiz edilmiştir.

Bu deneysel çalışma tasarımı göz önünde bulundurulduğunda, araştırmadaki değişkenler ve gruplar ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Bir öğrenme psikoloğu, ders çalışırken verilen kısa süreli planlı araların (molaların), öğrenilen bilgilerin akılda kalma süresi üzerindeki etkisini araştırmaktadır. Bu amaçla, yaş, zeka ve akademik başarı düzeyleri açısından benzer özelliklere sahip öğrencilerden iki grup oluşturur. İlk gruba her $25$ dakikalık ders çalışmasının ardından $5$ dakika mola verdirilirken, ikinci grup hiç ara vermeden blok halinde çalışır. Çalışma sonrasında her iki gruba da öğrenilen konuları ölçen bir hatırlama testi uygulanır. Bu araştırmanın deneysel tasarımı göz önüne alındığında, araştırmadaki bağımsız ve bağımlı değişkenler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Aşağıda psikoloji biliminin alt dallarının diğer disiplinlerle ilişkisini gösteren araştırma senaryoları ve kesişim alanları verilmiştir. Buna göre, numaralanmış araştırma senaryoları ile kesişim alanları arasındaki doğru eşleştirme nasıl olmalıdır?

Bir sosyal psikolog, bireylerin akran baskısına maruz kalma derecesinin grup kararlarına uyma davranışı üzerindeki etkisini incelemek amacıyla bir araştırma tasarlar. Bu doğrultuda, benzer sosyodemografik özelliklere sahip lise öğrencilerinden oluşan iki grup kurulur. Birinci gruba grup üyeleri tarafından yapay bir fikir birliği baskısı uygulanırken, ikinci gruba herhangi bir baskı uygulanmaz. Çalışmanın sonunda katılımcıların grup kararlarına katılma oranları ölçülür ve karşılaştırılır.

Bu araştırma tasarımıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bir bilişsel psikolog, öğrenme ortamında bulunan kokuların öğrenilen bilgileri geri getirme (hatırlama) performansı üzerindeki etkisini incelemektedir. Bu amaçla benzer yaş ve eğitim düzeyindeki katılımcılardan iki grup oluşturur. İlk gruba nane kokusu yay��lan bir sınıfta yirmi kelimelik bir liste ezberletilir ve ertesi gün aynı nane kokulu sınıfta hatırlama testi uygulanır. İkinci gruba ise kokusuz bir sınıfta aynı kelime listesi ezberletilir ve ertesi gün yine kokusuz sınıfta hatırlama testi uygulanır. Araştırma sonucunda nane kokulu sınıfta çalışan grubun kelimeleri hatırlama başarısının diğer gruba göre anlamlı düzeyde yüksek olduğu görülür.

Buna göre, bu araştırmadaki bağımsız değişken ve bağımlı değişken aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Bir doğal afet sonrasında oluşturulan multidisipliner bir araştırma grubu, afetzedelerin uyum süreçlerini desteklemek amacıyla bir proje yürütmektedir. Proje kapsamında yapılan bazı çalışmalar şunlardır:

* Afetzedelerin geçici barınma merkezlerindeki grup içi dayanışma örüntüleri, liderlik ilişkileri ve toplumun kültürel değerlerinin bu süreçteki koruyucu rolü incelenmiştir.
* Yoğun stres altında olan bireylerin böbrek üstü bezlerinin salg��ladığı kortizol hormonunun uyku döngüleri ve bağışıklık sistemi üzerindeki baskılayıcı etkisi takip edilmiştir.
* Afet anına dair travmatik yaşantıların bellekte nasıl depolandığı ve afet sonrasındaki dikkat dağınıklığı gibi zihinsel süreçlerin işleyişi analiz edilmiştir.

Bu projedeki çalışmaların psikolojinin alt dalları ve ilişkili olduğu diğer bilim dallarıyla eşleştirilmesiyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Dış dünyada bulunan bir nesnenin birey tarafından fark edilip zihinde anlamlı bir bütün haline getirilmesine kadar geçen süreçte hem fizyolojik hem de psikolojik birtakım aşamalar gerçekleşmektedir.

Buna göre, bir uyarıcının duyusal olarak alınmasından zihinde anlamlandırılmasına kadar geçen aşağıdaki aşamaları ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralayınız.

Bir endüstri ve örgüt psikoloğu, ofis ortamındaki canlı iç mekân bitkilerinin varlığının çalışanların yaratıcı problem çözme performansları üzerindeki etkisini incelemektedir. Araşt��rmacı, benzer demografik özelliklere ve uzmanlık düzeyine sahip çalışanlardan iki grup oluşturur. İlk grubun çalıştığı ofise çok sayıda canlı yeşil bitki yerleştirilirken (deney grubu), ikinci grubun ofis tasarımı tamamen aynı tutulur ancak hiç bitki yerleştirilmez (kontrol grubu). Bir ay süren çalışma sonucunda, her iki gruptaki çalışanların tamamladıkları yaratıcı projelerden aldıkları performans puanları karşılaştırılır.

Buna göre, söz konusu araştırmanın değişkenleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir klinik psikolog, düzenli meditasyon yapmanın bireylerin fizyolojik stres tepkileri üzerindeki etkisini incelemek amacıyla bir araştırma tasarlar. Araştırmada benzer yaş, eğitim düzeyi ve günlük stres faktörlerine sahip kat��lımcılardan iki grup oluşturulur. Birinci gruba sekiz hafta boyunca her gün yarım saat uzman eşliğinde meditasyon yaptırılırken, ikinci gruba günlük rutinlerine devam etmeleri söylenir. Süreç sonunda tüm katıl��mcıların kandaki kortizol (stres hormonu) düzeyleri ölçülerek karşılaştırılır.

Buna göre, bu araştırmanın bağımsız ve bağımlı değişkenleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?