Milli Mücadele Dönemi ve Atatürkçülük

Cumhuriyet Dönemi’nde hukuk, eğitim ve kültür alanlarında gerçekleştirilen inkılaplar, Osmanlı Devleti’nden devralınan çift başlı kurumsal ve toplumsal yapıyı tasfiye etmeyi amaçlamıştır. Tarihsel süreçler analiz edilirken, belirli bir zamanda gerçekleşen kısa süreli gelişmeler olan 'olay' kavramı ile bu gelişmelerin sonucunda uzun vadede meydana gelen yapısal değişimleri ifade eden 'olgu' kavramı arasındaki farkın gözetilmesi ve kronolojik tutarlılığın (anakronizmden kaçınmanın) korunması gerekmektedir.

Buna göre, Yeni Türk Devleti’nin hukuk, eğitim ve kültür alanındaki inkılapları tarih bilimi perspektifinden değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Millî Mücadele Hazırlık Dönemi'nde Temsil Heyeti'nin (Temsil Kurulu) fikir aşamasından hukuki olarak tanınmasına kadar geçen gelişim sürecini göz önüne alarak, aşağ��da verilen tarihi gelişmeleri kronolojik olarak ilkten sona doğru sıralayınız.

Millî Mücadele Dönemi'nde kazanılan askeri başarıların uluslararası diplomatik antlaşmalara zemin hazırlaması ve bu antlaşmaların Misak-ı Millî sınırları üzerindeki etkileri dikkate alındığında, Batı Cephesi'ndeki askeri gelişmeler ile bunların siyasi/diplomatik sonuçlarına ilişkin aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi hem tarihsel gelişim hem de toprak bütünlüğü ilkeleri bakımından yanlıştır?

Millî Mücadele Dönemi Batı Cephesi'nde gerçekleştirilen muharebeler, askerî sonuçlarının yanı sıra iç politikada hukuki düzenlemelere, dış politikada ise uluslararası antlaşmalara zemin hazırlamıştır. Aşağıda verilen Batı Cephesi muharebeleri ile bu muharebelerin doğrudan sonucu olan gelişmeleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Lozan Barı�� Konferansı’nda Türk heyeti; tam bağımsızlık, milli egemenlik ve Misak-ı Millî sınırlarına ulaşma ilkelerinden taviz vermemeyi amaçlamıştır. Ancak dönemin konjonktürü gereği bazı konularda egemenlik haklarını kısıtlayıcı kararlar kabul edilmiş, bazı konular ise çözülemeyerek sonraya bırakılmıştır.

Buna göre, Lozan Barış Antlaşması’nda yer alan;

I. Boğazlar’ın yönetiminin başkanı Türk olan uluslararası bir komisyona bırakılması ve her iki yakasının askersizleştirilmesi,
II. Osmanlı Devleti’nden kalan borçların, bu devletten ayrılan diğer ülkelere paylaştırılarak Türkiye'nin kendi payını taksitler halinde ödemesi,
III. Türkiye-Irak sınırının belirlenmesi konusunun, Musul Sorunu nedeniyle antlaşmanın imzalanmasından sonraki dokuz ay içinde taraflar arasında yapılacak ikili görüşmelere bırakılması

kararlarından hangileri doğrudan Türk devletinin egemenlik haklarını kısıtlayıcı veya Misak-ı Millî hedeflerini erteleyici bir nitelik taşımaktadır?

Türkiye'de ulusal egemenliğin pekiştirilmesi, devlet teşkilatının kurumsallaşması ve çok partili yaşama geçiş sürecinin sağlıklı yürütülmesi amacıyla siyasi alanda birçok inkılap gerçekleştirilmiştir.

Buna göre, yukarıda verilen siyasi gelişmelerin kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru doğru sıralanı��ı nasıl olmalıdır?

I. TBMM Dönemi’nde, Anzavur Ahmet ve Kuva-yı İnzibatiye gibi doğrudan İstanbul Hükümeti tarafından başlatılan isyanların yanı sıra Çerkez Ethem ve Demirci Mehmet Efe gibi eski Kuva-yı Milliye liderlerinin çıkardığı isyanlar da meclis otoritesini tehdit etmiştir.
II. Meclis, bu isyanlara karşı Hıyanet-i Vataniye Kanunu’nu çıkarmış ve üyeleri arasından seçtiği milletvekilleriyle olağanüstü yargı yetkisine sahip İstiklal Mahkemeleri’ni kurmuştur.
III. Tüm bu iç karışıklıklara rağmen meclis, 24 Nisan Önergesi’nde yer alan "Padişah ve halife, baskı ve zordan kurtulduğu zaman meclisin düzenleyeceği yasal esaslar çerçevesinde durumunu alır." ilkesini kabul etmiştir.

Bu gelişmeler ve kararlar birlikte değerlendirildiğinde, I. TBMM’nin isyanlar karşısında otoritesini ve meşruiyetini tesis etme sürecine dair aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Amasya Genelgesi’nin "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." maddesi ile Erzurum Kongresi’nin "Kuvâ-yı Millîye’yi tek kuvvet olarak tanımak ve millî iradeyi egemen kılmak esastır." kararı birlikte değerlendirildiğinde; Amasya’da ulusal bağımsızlığa ulaşmada ihtilalci bir yöntem olarak işaret edilen millî karar/irade kavramının, Erzurum’da temel bir yönetim esası haline geldiği görülmektedir.

Buna göre, Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi’nde atılan bu adımlar dikkate alındığında, ulusal mücadele hareketinin meşruiyet zemini ve hedefleriyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Atatürk Dönemi Türk dış politikasında 1930'lu yıllarda revizyonist (yayılmacı) devletlerin oluşturduğu tehditlere karşı hem batı hem de doğu sınırlarının güvenliğini sağlamaya yönelik bölgesel ittifaklar kurulmuştur.

Bu ittifaklarla ilgili olarak;

I. Balkan Antantı'na üye devletlerin tamamı Türkiye ile sınır komşusu olan ülkelerden oluşmuştur.
II. Sadabad Paktı'nın imzalanmasında İtalya'nın Doğu Akdeniz ve Doğu Afrika'daki yayılmacı politikası ortak güvenlik kaygısı oluşturmuştur.
III. Suriye, Türkiye ile yaşadığı Hatay sorunu ve sınır anlaşmazlıkları nedeniyle Sadabad Paktı'na katılmamıştır.

yargılarından hangileri doğrudur?

I. TBMM Dönemi'nde meclisin otoritesini korumak, meşruiyetini artırmak ve çıkan iç isyanları önlemek amacıyla gerçekleştirilen aşağıdaki gelişmelerin kronolojik olarak eskiden yeniye (geçmişten günümüze) doğru sıralanışını bulunuz.

Büyük Millet Meclisinin (BMM) açılmasının ardından Anadolu'da çıkan isyanların bastırılması amacıyla alınan tedbirlere dair yapılan bir tartışmada, meclis üyelerinden biri şu ifadeleri kullanmıştır:

*"Vatanın kurtuluşu ve milletin istiklali adına aldığımız kararların hayata geçirilmesi, meclisimizin otoritesinin Anadolu genelinde kesintisiz bir biçimde tesis edilmesine bağlıdır. İstanbul'daki saltanat makamının kışkırtmaları ve Kuva-yı Milliye adını lekeleyen bazı şeflerin itaatsizlikleri karş��sında meclis, hem kanun yapıcı hem de bu kanunları uygulayıcı gücünü en sert şekilde göstermek mecburiyetindedir. Bu meclis, milletin yegane temsilcisidir ve onun üstünde bir güç yoktur."*

Bu tarihi değerlendirme ve dönemin koşulları dikkate alındığında, BMM'nin iç isyanlara karşı aldığı aşağıdaki tedbirlerden hangisi, konuşmada geçen "hem kanun yapıcı hem de bu kanunları uygulayıcı gücünü en sert şekilde göstermek" ifadesini doğrudan destekler niteliktedir?

Kütahya-Eskişehir Muharebeleri'nde Türk ordusunun mağlup olarak Sakarya Nehri'nin doğusuna çekilmesi, Ankara'da büyük bir endişe yaratmış ve TBMM'de çok sert tartışmaların yaşanmasına neden olmuştur. Meclisin Kayseri'ye taşınması gündeme gelmiş, Mustafa Kemal Paşa'ya yönelik muhalefet artmış ve nihayetinde ordunun ihtiyaçlarını hızla karşılamak amacıyla Mustafa Kemal Paşa'ya meclisin yetkilerini devreden Başkomutanlık Kanunu çıkarılmıştır.

Bu tarihsel gelişmeler dikkate alındığında, Batı Cephesi'nde yaşanan bu askerî başarısızlığın siyasi, hukuki ve toplumsal sonuçlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Kurtuluş Savaşı'nda kazanılan bir askerî zaferden sonra Mustafa Kemal Paşa, cephe komutanına gönderdiği telgrafta "Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makus talihini de yendiniz." ifadelerini kullanmıştır.

Mustafa Kemal Paşa'nın bu telgrafı gönderdiği ve Batı Cephesi'nde kazanılan bu muharebe aşağıdakilerden hangisidir?

Kurtuluş Savaşı'nın Batı Cephesi'nde yaşanan Kütahya-Eskişehir Muharebeleri'nde düzenli ordunun geri çekilmek zorunda kalması, TBMM'de büyük tartışmalara ve kritik kararların alınmasına yol açmıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu muharebelerden sonra yaşanan gelişmelerden biri değildir?

Kurtuluş Savaşı Dönemi'nde Batı Cephesi'nde kazanılan askeri başarılar, diplomatik alanda önemli antlaşmaların imzalanmasına zemin hazırlamıştır.

Buna göre, sol sütunda verilen Batı Cephesi muharebelerini, bu muharebelerin doğrudan diplomatik sonucu olan ve sağ sütunda yer alan gelişmelerle eşleştiriniz.

Kurtuluş Savaşı Millî Mücadele Dönemi Batı Cephesi'nde kazanılan askerî başarılar, ulusal ve uluslararası alanda önemli diplomatik ve siyasi gelişmelere zemin hazırlamıştır. Aşağıda sol sütunda bu cephede gerçekleşen askerî gelişmeler, sağ sütunda ise bu gelişmelerin sonucunda ortaya çıkan siyasi/diplomatik sonuçlar verilmiştir.

Sol sütundaki askerî gelişmeleri sağ sütundaki uygun diplomatik veya siyasi sonuçlarla eşleştiriniz.

Gediz Taarruzu'nun başarısız olması üzerine Batı Cephesi; Batı ve Güney Cephesi şeklinde ikiye ayrılmış, Batı Cephesi Komutanlığına İsmet Bey, Güney Cephesi Komutanlığına ise Refet Bey atanmıştır. Ancak güneyde taarruz gücüne ulaşılamadığının görülmesi üzerine iki cephe birleştirilerek İsmet Paşa'nın komutasına verilmiştir.

Batı Cephesi'nde komuta birliğinin sağlanmasına ve bu birleşmeye doğrudan ortam hazırlayan askerî gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

Millî Mücadele'nin Batı Cephesi'nde gerçekleştirilen Büyük Taarruz'un başarıyla sonuçlanmasının ardından askerî safha sona ermiş ve diplomatik süreç hız kazanmıştır. Bu askerî zaferin doğrudan bir sonucu olarak imzalanan ve Kurtuluş Savaşı'nın askerî safhasını resmen sona erdiren diplomatik belge aşağıdakilerden hangisidir?

Milli Mücadele Dönemi askeri safhasının sona ermesi ve barışın tesis edilmesi sürecinde yaşanan aşağıdaki gelişmeleri kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralayınız.

Kurtuluş Savaşı Millî Mücadele Dönemi Batı Cephesi'nde meydana gelen aşağıdaki gelişmeleri kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralayınız.