Examkin

Tarihe Yardımcı Bilim Dalları

7 questions

All types7Multiple choice4Matching3
Question 1Question →

Aşağıda verilen tarihsel buluntu ve belgeleri, bu buluntuların çözümlenmesinde öncelikle yararlanılan ve en uygun bilgiyi sağlayan tarihe yardımcı bilim dallarıyla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Göbeklitepe'deki Neolitik Dönem'e ait, üzerinde çeşitli hayvan sembolleri kazınmış olan ancak herhangi bir yazı veya işaret sistemi barındırmayan T biçimli dikilitaşlar
Kültepe Karumu'ndaki kazılarda bulunan ve Asurlu tüccarlar ile yerli halk arasındaki borç ilişkilerini, faiz oranlarını ve şahitleri içeren pişmiş toprak tabletlerdeki hukuki sözleşmeler
Karahanlılar Dönemi'ne ait, üzerinde basıldığ�� dönemin hükümdarının unvanı, basım yeri ve basım yılı bilgileri yer alan gümüş dirhemler
II. Göktürk Devleti Dönemi'nde dikilen, kağanlar��n devlete ve millete yönelik hesap verme söylevlerini içeren taş anıtlar üzerindeki metinler

Matches

Show answer & explanation

Answer

Göbeklitepe'deki T biçimli dikilitaşlar Arkeoloji ile; Kültepe'deki borç sözleşmeleri Diplomatik ile; Karahanlı gümüş dirhemleri Nümizmatik ile; Göktürk anıtları üzerindeki yazıtlar ise Epigrafi ile eşleşmektedir.
Göbeklitepe dikilitaşları yazısız Neolitik Dönem kalıntıları olduğundan arkeoloji bilimiyle; Kültepe'de ele geçen ticari sözleşmeler hukuki yapısı nedeniyle diplomatik bilimyle; Karahanlı sikkeleri (dirhem) nümizmatik ile; Göktürk taş anıtları üzerindeki kitabeler ise epigrafi ile doğru bir şekilde eşleşir. Bu eşleştirme, tarih öncesi dönemlerde yazılı bilimlerin kullanılamayacağı ilkesine ve tarihi belgelerin kendi özel alanlarına tam uyum sağlamaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Tarihsel buluntunun ait olduğu dönemi ve üzerinde yazı bulunup bulunmadığını belirleme.
Göbeklitepe dikilitaşlarının tarih öncesi döneme ait olduğu ve üzerinde herhangi bir yazı bulunmadığı tespit edilir. Kültepe tabletleri, Karahanlı dirhemleri ve Göktürk anıtlarının ise tarihi devirlere (yazılı dönemlere) ait olduğu görülür.
Tarih öncesi dönemlere ait buluntularda yazı bulunmadığı için paleografya, epigrafi, diplomatik gibi yazı temelli yardımcı bilim dallarının doğrudan kullanılamayacağı kuralı uygulanmalıdır.
2
Göbeklitepe dikilitaşları için uygun bilim dalını seçme.
Yazı içermeyen maddi kültür kalıntılarını incelemek amacıyla Arkeoloji bilimi seçilir.
Yazısız dönemlerin aydınlatılmasında arkeoloji en temel yardımcı bilim dalıdır.
3
Kültepe pişmiş toprak tabletlerindeki borç senetleri ve sözleşmeler için uygun bilim dalını seçme.
Hukuki, ticari ve resmi belgelerin şekil, içerik ve diplomatik kurallarını inceleyen Diplomatik bilimi seçilir.
Tarihsel süreçteki anlaşmalar, fermanlar, sözleşmeler ve benzeri resmi/hukuki metinlerin diplomatik kuralları bu bilim dalının konusudur.
4
Karahanlı dirhemleri (madenî paralar) için uygun bilim dalını seçme.
Eski paraları inceleyen Nümizmatik (Meskukat) bilimi seçilir.
Madenî paraların metal bileşimi, üzerindeki yazılar ve egemenlik alametleri nümizmatik aracılığıyla çözümlenir.
5
Göktürk taş anıtları üzerindeki metinler için uygun bilim dalını seçme.
Sert zeminler üzerindeki anıtsal yazıtları inceleyen Epigrafi (Kitabe bilimi) seçilir.
Taş veya metal gibi sert cisimlere kazınan kitabelerin okunması ve yorumlanması epigrafinin alanıdır.

Key Concept

Tarih Öncesi ve Tarihî Dönem Buluntularının Çözümlenmesinde Yazılı ve Yazısız Kaynak Ayrımına Göre Tarihe Yardımcı Bilim Dallarının Doğru Kullanımı
Question 2Question →

Yazılı kültürün henüz başlamadığı tarih öncesi devirlere ait bir höyükte kazı yapan bir araştırma heyeti; taş baltalar, kilden yapılmış kaplar ve kömürleşmiş buğday taneleri bulmuştur.

Buna göre araştırma heyetinin, bu buluntuları inceleyerek dönemin özelliklerini aydınlatmak için aşağıdaki bilim dallarının hangisinden yararlanması beklenir?

Show answer & explanation

Answer: Arkeoloji

Answer

Arkeoloji
Arkeoloji, kazı yoluyla toprak veya su altındaki maddi kalıntıları ortaya çıkaran ve inceleyen bilim dalıdır. Yazının kullanılmadığı tarih öncesi dönemlere ait taş baltalar, kilden kaplar ve buğday taneleri gibi tüm kalıntılar arkeolojinin çalışma alanına girer.

Step-by-Step Solution

1
Soruda verilen zaman dilimini belirleme.
Buluntuların yazının henüz icat edilmediği 'tarih öncesi devirlere' ait olduğu anlaşılır.
Yardımcı bilim dallarının hangisinin yazılı, hangisinin yazısız dönemlerde kullanılabileceğini ayırt etmek gerekir.
2
Seçeneklerdeki bilim dallarının çalışma alanlarını analiz etme.
Paleografya, diplomatik, epigrafi ve nümizmatik bilimlerinin tamamının doğrudan yazı veya yazılı kültür unsurlarıyla (alfabe, resmi belge, anıt kitabe, para) ilişkili olduğu belirlenir. Arkeoloji ise her türlü maddi kalıntıyı inceler.
Yazısız dönemlerin aydınlatılmasında sadece yazılı olmayan maddi kalıntıları inceleyen bilim dallarından yararlanılabilir.
3
Elde edilen veriler doğrultusunda doğru seçeneğe ulaşma.
Taş baltalar, kil kaplar ve buğday taneleri gibi yazısız buluntuları inceleyebilecek tek bilimin arkeoloji olduğu sonucuna varılır.
Arkeoloji, yazının olmadığı tarih öncesi dönemlerin en önemli aydınlatıcısıdır.

Key Concept

Tarih öncesi dönemlerin araştırılmasında yazılı kaynak bilimlerinin (paleografya, diplomatik, epigrafi, nümizmatik) kullanılamayacağı, maddi kalıntıları inceleyen arkeoloji gibi bilimlerden yararlanılması gerektiği.
Question 3Question →

Anadolu’da yerleşik yaşama geçişin ilk izlerinin görüldüğü Çayönü (Diyarbakır) ile Anadolu'da yazılı devirlerin başladığı Kültepe (Kayseri) höyüklerinde araştırma yapan bir tarih heyeti, çalışmalarında ��eşitli buluntular elde etmiştir. Bu buluntuların incelenmesinde tarihe yardımcı bilim dallarından yararlanılmıştır.

Buna göre, aşağıda verilen buluntu ve yardımcı bilim dalı eşleştirmelerinden hangisi, tarih biliminin yöntem ve ilkeleri açısından kesinlikle hatalıdır?

Show answer & explanation

Answer: Çayönü'nde ele geçirilen obsidyen araçlar üzerindeki çizgi ve işaretlerin yazı türü yönünden incelenmesi - Paleografya

Answer

Çayönü'nde ele geçirilen obsidyen araçlar üzerindeki çizgi ve işaretlerin yazı türü yönünden incelenmesi için Paleografya biliminden yararlanılması hatalıdır.
Tarih öncesi devirlerde henüz yazı icat edilmediği için yazı bilimi olan paleografya, epigrafi veya diplomatik gibi dallardan bu dönemlerin aydınlatılmasında yararlanılamaz. Diyarbakır Çayönü, tarih öncesi döneme (Neolitik Dönem) ait bir yerleşim yeridir. Bu nedenle Çayönü'ndeki obsidyen aletler üzerinde yer alan çizimlerin veya işaretlerin incelenmesinde paleografya biliminden yararlanılması tarih metodolojisi açısından hatalıdır.

Step-by-Step Solution

1
Yerleşim yerlerinin ait olduğu dönemlerin belirlenmesi
Diyarbakır Çayönü tarih öncesi devirlere (Neolitik Dönem) aitken, Kayseri Kültepe yazılı devirlere (tarihi devirler) aittir.
Yardımcı bilim dallarının kullanılabilirliği, incelenen dönemin yazılı olup olmamasına göre değişir.
2
Bilim dallarının çalışma alanlarının ve sınırlarının analiz edilmesi
Paleografya eski yazı sistemlerini inceler. Dolayısıyla yazının henüz icat edilmediği tarih öncesi dönemlerin araştırılmasında paleografyadan yararlanılamaz.
Yazı dışındaki çizgi ve semboller, bir yazı sistemi (alfabe vb.) oluşturmadığı için paleografyanın konusu olamaz.
3
Eşleştirmelerin değerlendirilmesi
Çayönü buluntuları için paleografya biliminin eşleştirilmesi metodolojik açıdan hatalıdır. Diğer eşleştirmeler dönem ve malzeme özelliklerine uygundur.
Hatalı eşleştirmenin tespit edilerek doğru seçeneğin belirlenmesi gerekir.

Key Concept

Tarih öncesi dönemlerin aydınlatılmasında yazıya dayalı yardımcı bilim dallarının (paleografya, diplomatik, epigrafi vb.) kullanılamayacağı ilkesi.
Question 4Question →

Kayseri yakınlarındaki Kültepe (Kaniş) höyüğünde yapılan arkeolojik kazılarda, alt tabakalarda Neolitik Dönem'e ait obsidyen ok uçları ve taş baltalar; üst tabakalarda ise Asur Ticaret Kolonileri Çağı'na ait çivi yazılı kil tabletler bulunmuştur.

Bu buluntuların incelenmesi ve değerlendirilmesi süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Asur Ticaret Kolonileri Çağı'na ait kil tabletlerin ��zerindeki yazıların okunması ve içeriklerinin çözümlenmesinde paleografya biliminden yararlanılır.

Answer

Asur Ticaret Kolonileri Çağı'na ait kil tabletlerin üzerindeki yazıların okunması ve içeriklerinin çözümlenmesinde paleografya biliminden yararlanılır.
Asur Ticaret Kolonileri Çağı'na ait kil tabletlerin üzerindeki yazıların okunması ve içeriklerinin çözümlenmesinde paleografya biliminden yararlanılır ifadesi doğrudur. Çünkü paleografya, eski yazıları, alfabeleri ve bunların zaman içindeki değişimlerini inceleyen bir bilim dalıdır. Kil tabletlerdeki çivi yazısının okunması bu bilimin doğrudan çalışma alanına girer.

Step-by-Step Solution

1
Kazı tabakalarındaki buluntuların niteliklerinin (yazılı veya yazısız dönem) belirlenmesi.
Neolitik Dönem buluntuları (obsidyen ok uçları, taş baltalar) tarih öncesi (yazısız) döneme aittir. Asur Ticaret Kolonileri Çağı buluntuları (kil tabletler) ise tarihi (yazılı) döneme aittir.
Tarihe yardımcı bilim dallarının kullanılabilmesi için buluntunun ait olduğu dönemde yazının var olup olmadığı kritik önem taşır.
2
Tarih öncesi buluntular için yazılı kaynak bilimlerinin elenmesi.
Neolitik Dönem buluntuları için paleografya, epigrafi ve diplomatik gibi yazıya dayalı bilim dallarından yararlanılamaz.
Yazısız dönemlerin aydınlatılmasında arkeoloji, kimya (Karbon-1414) ve antropoloji gibi bilimlerden yararlanılır.
3
Tarihi dönem buluntularının uygun bilim dalıyla eşleştirilmesi.
Asurlulardan kalan kil tabletlerin üzerindeki çivi yazısı, eski yazıları inceleyen paleografya biliminin yardımıyla okunur.
Paleografya, geçmiş dönemlerde kullanılan yazı sistemlerini ve alfabeleri çözme işlevine sahiptir.

Key Concept

Tarih öncesi dönemlerin incelenmesinde yazıya dayalı bilim dallarının (paleografya, epigrafi, diplomatik) kullanılamayacağı kural�� ve tarihi dönemlerdeki yazılı belgelerin paleografya ile çözümlenmesi.
Estimated Time:2m 0s
Question 5Question →

Aşağıda sol sütunda verilen tarihsel buluntu ve araştırma konularını, sağ sütunda verilen ve bu araştırmalarda öncelikle yararlanılan tarihe yardımcı bilim dallarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

İstanbul Yarımburgaz Mağarası'ndaki paleolitik tabakalardan çıkarılan insan iskeleti kalıntılarının incelenerek en eski Anadolu sakinlerinin fiziki özellikleri ve kökenlerinin araştırılması
Doğu Türkistan'da Turfan bölgesinde ele geçen ve Uygur alfabesiyle kâğıt üzerine yazılmış ticari sözleşmelerin ve vakfiyelerin okunarak çözümlenmesi
Çorum Yazılıkaya Açık Hava Tapınağı'ndaki kaya blokları üzerine kazınmış Hitit hiyeroglif yazıtlarının okunarak dönemin kültürel yapısının araştırılması
Türkiye Selçuklu Devleti dönemine ait olan ve hükümdarın tuğrasını taşıyan resmi atama belgelerinin (beratların) dil, üslup ve hukuki geçerlilik yönünden incelenmesi

Matches

Show answer & explanation

Answer

İstanbul Yarımburgaz Mağarası'ndaki insan kalıntılarının antropoloji ile, Turfan'da bulunan Uygur alfabesiyle yazılı belgelerin paleografya ile, Yazılıkaya'daki Hitit kaya yazıtlarının epigrafi ile ve Selçuklu resmi beratlarının diplomatik bilim dalı ile eşleştirilmesi gerekir.
Doğru eşleştirmede; yazının bulunmadığı tarih öncesi döneme ait Yarımburgaz Mağarası insan iskeletleri antropoloji ile, kağıt üzerine yazılmış eski Uygur metinleri paleografya ile, kaya üzerine kazınmış Hitit kitabeleri epigrafi ile ve resmi nitelikteki Selçuklu beratları diplomatik bilimi ile doğru şekilde eşleştirilmiştir. Bu sayede her buluntu, kendi dönemsel koşullarına ve materyal özelliğine en uygun bilim dalı vasıtasıyla aydınlatılmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Buluntuların ait olduğu tarihsel dönemleri ve yazılı olup olmadıklarını analiz etmek.
Yarımburgaz Mağarası buluntularının yazısız tarih öncesi döneme (Paleolitik); Turfan belgeleri, Yazılıkaya yazıtları ve Selçuklu beratlarının ise yazılı tarihi devirlere ait olduğu saptanır.
Tarih öncesi dönemlerin incelenmesinde yazı bulunmadığı için paleografya, epigrafi ve diplomatik gibi doğrudan yazıyı temel alan bilim dalları kullanılamaz.
2
Yazılı buluntuların biçimsel niteliğine ve yazıldıkları malzemeye göre uygun bilim dallarını belirlemek.
Kaya bloğu üzerine kazınmış Hitit yazısı için epigrafi; kağıt üzerindeki el yazması Uygur belgeleri için paleografya; resmi nitelikteki Selçuklu beratları için diplomatik eşleştirmesi yapılır.
Yazının yazıldığı zemin (sert zemin veya taş/kaya için epigrafi) ve belgenin resmi/siyasi niteliği (resmi evraklar için diplomatik) belirleyici kıstaslardır.
3
Eşleştirmeleri nihai hale getirerek kontrol etmek.
Tarih öncesi insan iskeletleri antropolojiye, kağıt üzerindeki eski yazılar paleografyaya, kaya yazıtları epigrafe, devlet belgeleri ise diplomatiğe yönlendirilir.
Tüm buluntu türleri ve çalışma hedefleri, kendilerini incelemeye en uygun bilim dallarıyla eksiksiz ve hatasız şekilde ilişkilendirilmiştir.

Key Concept

Tarihe Yardımcı Bilim Dalları
Estimated Time:2m 0s
Question 6Question →

Aşağıda verilen tarihsel buluntu ve belgeleri, bu buluntuların çözümlenmesinde öncelikle yararlanılan tarihe yardımcı bilim dallarıyla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Yazının henüz icat edilmediği tarih öncesi dönemlere ait Yarımburgaz Mağarası'ndaki taş aletler ve ocak izleri
Orhun Vadisi'ndeki dikilitaşlar üzerinde yer alan ve Göktürkçe yazılmış olan Kül Tigin Anıtı
Fatih Sultan Mehmet Dönemi'ne ait sadrazamlık beratları ve resmi yazışmalar
Büyük Selçuklu Devleti dönemine ait, üzerinde hükümdar unvanları bulunan altın dinarlar

Matches

Show answer & explanation

Answer

Yarımburgaz Mağarası buluntuları arkeolojiyle, Kül Tigin Anıtı epigrafiyle, sadrazamlık beratlar�� diplomatikle ve altın dinarlar nümizmatikle eşleşir.
Doğru eşleştirmede; yazısız döneme ait olan Yarımburgaz Mağarası buluntuları arkeolojiyle, anıtsal bir yazıt olan Kül Tigin Anıtı epigrafiyle, resmi bir devlet belgesi olan sadrazamlık beratları diplomatikle ve eski madeni para olan altın dinarlar nümizmatikle eşleşmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Tarih öncesi dönem buluntularının niteliğini analiz etme.
Yarımburgaz Mağarası'ndaki taş aletler ve ocak izleri tarih öncesi döneme ait olup yazı içermez. Bu nedenle yalnızca arkeoloji bilimi ile incelenebilir.
Tarih öncesi dönemlerde yazı olmadığı için paleografya, epigrafi ve diplomatik gibi yazılı kaynak bilimleri kullanılamaz.
2
Dikilitaş üzerindeki yazıtların niteliğini inceleme.
Kül Tigin Anıtı anıtsal bir dikilitaştır.
Taş ve mermer gibi sert cisimler üzerindeki kitabeleri inceleyen bilim dalı epigrafidir.
3
Resmi devlet evraklarının ve belgelerinin türünü belirleme.
Sadrazamlık beratları ve resmi yazışmalar hukuki-siyasi belgelerdir.
Devletler arası veya devlet içi resmi yazışmaları, fermanları ve beratları inceleyen bilim dalı diplomatiktir.
4
Madeni paraların hangi bilim dalıyla inceleneceğini belirleme.
Altın dinarlar devletin bastırdığı madeni paralardır.
Eski paraları inceleyerek ekonomik ve siyasi durum hakkında bilgi sunan bilim dalı nümizmatiktir.

Key Concept

Tarihe yardımcı bilim dallarının çalışma alanları ve tarih öncesi dönemlerde yazılı bilimlerin kullanılamaması kuralı.
Question 7Question →

Bir höyükte yürütülen arkeolojik kazı çalışmalarında iki farklı kültür katman�� tespit edilmiştir:

* Alt Katman (Kalkolitik Dönem): Bakır süs eşyaları, obsidyen ok uçları, el yapımı seramik kaplar ve kömürleşmiş tohum kalıntıları.
* Üst Katman (Hitit Dönemi): Çivi yazılı kil tabletler, kraliyet mühürleri, devletler arası antlaşma metinleri ve bronz savaş aletleri.

Bu kazı alanında elde edilen buluntuların değerlendirilme süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Üst katmanda bulunan resmi antlaşma metinlerinin ve mühürlerin devletler arası ilişkiler ile bürokratik yapı yönünden incelenmesinde diplomatik biliminden yararlanılır.

Answer

Üst katmanda bulunan resmi antlaşma metinlerinin ve mühürlerin devletler arası ilişkiler ile bürokratik yapı yönünden incelenmesinde diplomatik biliminden yararlanılması doğrudur.
Üst katmanda bulunan resmi antlaşma metinleri ve mühürler resmi devlet belgeleridir. Hitit Dönemi yazılı bir dönemdir. Resmi belgeleri, antlaşmaları ve mühürleri inceleyen bilim dalı diplomatik (belge bilimi) olduğu için bu ifade kesinlikle doğrudur.

Step-by-Step Solution

1
Kültür katmanlarının yazılı döneme ait olup olmadığını belirlemek.
Alt katman Kalkolitik Dönem'e ait olup yazısız (tarih öncesi) dönemi temsil eder. Üst katman ise Hitit Dönemi'ne ait olup yazılı (tarihi) dönemi temsil eder.
Yazılı kaynak inceleyen yardımcı bilim dallarının (paleografya, diplomatik, epigrafi) sadece yazının bulunduğu katmanlarda kullanılabileceğini unutmamak gerekir.
2
Buluntuların türü ile yardımcı bilim dallarını eşleştirmek.
Üst katmandaki resmi antlaşma metinleri ve mühürler gibi belgelerin incelenmesinde diplomatik (belge bilimi) kullanılır. Alt katmandaki yazısız buluntular için paleografya, epigrafi veya nümismatik kullanılamaz.
Tarihi belgelerin yapısal ve hukuki analizini yapan bilim dalının diplomatik olduğunu tespit etmek.

Key Concept

Tarih öncesi dönemlerin incelenmesinde yazılı kaynakları inceleyen yardımcı bilim dallarından yararlanılayacağı kuralı ve bilim dallarının doğru dönem/buluntu ile ilişkilendirilmesi.
Estimated Time:2m 0s
Tarihe Yardımcı Bilim Dalları Practice Questions — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin