Examkin

Question

Difficulty: HardKayaçlar ve Özellikleri

Kayaçlar, oluşum mekanizmaları ve yapısal özelliklerine göre magmatik, tortul ve başkalaşım kayaçları olmak üzere üç ana gruba ayrılır. Kayaçların fiziksel yapısı ve kimyasal bileşimi, dış kuvvetlerin aşındırma süreçleriyle birleşerek yeryüzünde farklı yer şekillerinin oluşmasına zemin hazırlar.

Buna göre, Türkiye'de yaygın olarak görülen kayaçlar ve oluşturdukları yer şekilleriyle ilgili;

I. Teke ve Taşeli platolarındaki dolin, uvala ve obruk gibi yer şekillerinin oluşmasında, kimyasal tortul kayaçlardan olan kalkerin kimyasal çözünmeye karşı direncinin düşük olması etkilidir.
II. Ürgüp-Göreme çevresinde peri bacalarının oluşumu, d��ş püskürük kayaç olan bazaltın üstte koruyucu bir şapka oluşturması ve alttaki gevşek tüf tabakasının seçici aşınmasıyla gerçekleşmiştir.
III. Aydın-Çine çevresinde görülen ve bloklar halinde üst üste yığılmış kayaçlardan oluşan tor topografyası, kırıntılı tortul kayaçlardan olan kil taşının fiziksel ufalanmaya uğramasıyla meydana gelmiştir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

  1. A
    Yalnız I
  2. B
    Yalnız II
  3. I ve IIAnswer
  4. D
    I ve III
  5. E
    I, II ve III

Answer

I ve II numaralı öncülleri içeren seçenek doğrudur.
Teke ve Taşeli platolarında kalker (kireç taşı) gibi kolay çözünebilen kimyasal tortul kayaçların bulunması karstik aşınım şekillerinin (dolin, uvala, obruk) gelişimine yol açar. Ürgüp-Göreme çevresinde ise üstte yer alan sert bazalt şapka, altındaki dayanıksız tüf tabakasının sel suları ve rüzgarlarla aşınmasını engelleyerek peri bacalarını oluşturur. Bu nedenle I ve II numaralı ifadeler doğrudur.

Step-by-Step Solution

1
Öncüllerde verilen yer şekillerinin hangi kayaç türleriyle ilişkili olduğunu tespit etmek.
Birinci öncülde dolin, uvala ve obrukların kalkerle; ikinci öncülde peri bacalarının bazalt ve tüfle; üçüncü öncülde ise tor topografyasının belirtilen kayaçla ilişkisi ele alınmıştır.
Yer şekli ile kayaç eşleştirmesini doğru yapabilmek için her bir şeklin litolojik kökenini belirlemek gerekir.
2
Birinci ve ikinci öncüldeki kayaç türlerini ve süreçleri kontrol etmek.
Kalker kimyasal tortul bir kayaçtır ve kimyasal çözünmeye karşı direnci düşüktür; dolayısıyla karstik şekiller oluşturur. Bazalt dirençli bir dış püskürük kayaçtır, tüf ise dayanıksızdır; bunların birlikte aşınması peri bacalarını oluşturur. İlk iki öncül doğrudur.
Verilen kayaçların kökenlerini ve aşınma özelliklerini bilimsel olarak doğrulamak.
3
Üçüncü öncüldeki tor topografyası ile kayaç ilişkisini incelemek.
Tor topografyası granit bloklarının fiziksel ve kimyasal ayrışmasıyla oluşur. Granit, iç püskürük (derinlik) bir magmatik kayaçtır. Öncüldeki kil taşı (kırıntılı tortul) ifadesi yanlıştır.
Üçüncü öncülün doğruluğunu test ederek yanlış olduğunu belirlemek.

Key Concept

Kayaçların kökenleri, aşınmaya karşı dirençleri ve oluşturdukları yer şekilleri arasındaki ilişki.
Rate this question

Topics

Kayaçlar ve Özellikleri

More questions from this topic