Pasif Taşıma (Difüzyon ve Osmoz)

8 questions

Question 1Question

Sitoplazmasındaki glikoz yoğunluğu %6\%6 olan özdeş üç bitki hücresi; glikoz yoğunlukları sırasıyla %2\%2, %6\%6 ve %12\%12 olan üç farklı ortama bırakılarak hücrelerin ozmotik dengeye ulaşması sağlanıyor.

Denge durumuna ulaşmış bu hücrelerin emme kuvvetlerini (EK1EK_1, EK2EK_2, EK3EK_3) küçükten büyüğe doğru sıralayınız.

Drag items to arrange them in the correct order

Show answer & explanation

Answer

Denge durumuna ulaşmış hücrelerin emme kuvvetlerinin küçükten büyüğe doğru sıralanışı EK1<EK2<EK3EK_1 < EK_2 < EK_3 şeklindedir.
Hipotonik ortama (%2\%2 glikoz) konulan birinci hücre dışarıdan su alarak şişer. Hücre içine giren su, sitoplazmadaki çözünmüş madde oranını azaltarak ozmotik basıncı düşürürken, hücre çeperine yapılan turgor basıncını artırır. Emme kuvveti bu iki basınç arasındaki farka bağlı olduğundan (EK=OBTBEK = OB - TB), birinci hücrenin emme kuvveti (EK1EK_1) en düşük seviyeye iner. İzotonik ortama (%6\%6 glikoz) konulan ikinci hücrede net su geçişi olmadığından emme kuvveti (EK2EK_2) değişmez. Hipertonik ortama (%12\%12 glikoz) konulan üçüncü hücre ise ortama su vererek büzülür (plazmoliz). Su kaybeden hücrenin ozmotik basıncı artarken turgor basıncı düşer, bu da emme kuvvetinin (EK3EK_3) en yüksek seviyeye ulaşmasına neden olur. Dolayısıyla emme kuvvetlerinin küçükten büyüğe doğru doğru sıralanışı birinci hücre (EK1EK_1), ikinci hücre (EK2EK_2) ve üçüncü hücre (EK3EK_3) şeklindedir.

Step-by-Step Solution

1
Hücrelerin bırakıldıkları ortamların yoğunluklarını başlangıç yoğunluğu ile karşılaştırarak suyun geçiş yönünü belirleme
%2\%2'lik glikoz çözeltisine konulan birinci hücre hipotonik ortamda olduğu için su alır; %6\%6'lık glikoz çözeltisine konulan ikinci hücre izotonik ortamda olduğu için net su alışverişi yapmaz; %12\%12'lik glikoz çözeltisine konulan üçüncü hücre hipertonik ortamda olduğu için su kaybeder.
Pasif taşıma kurallarına göre su, yoğunluğun az olduğu ortamdan çok olduğu ortama doğru osmoz ile geçiş yapar.
2
Su geçişine bağl�� olarak hücrelerin ozmotik basınç (OBOB) ve turgor basıncı (TBTB) değişimlerini analiz etme
Birinci hücrede su girişi nedeniyle OBOB azalır, TBTB artar. İkinci hücrede basınçlar değişmez. Üçüncü hücrede su kaybı nedeniyle OBOB artar, TBTB azalır.
Hücre içindeki su miktarı arttıkça çözünmüş madde oranı azalacağından ozmotik basınç düşer, suyun çepere yaptığı turgor basıncı ise artar. Su kaybedildiğinde ise bu durumun tam tersi gerçekleşir.
3
Emme kuvveti (EK=OBTBEK = OB - TB) formülünü kullanarak son durumdaki emme kuvvetlerini karşılaştırma
EK1EK_1 en küçük değere ulaşırken, EK2EK_2 başlangıç değerinde sabit kalır ve EK3EK_3 en büyük değere ulaşır. Böylece küçükten büyüğe sıralama EK1<EK2<EK3EK_1 < EK_2 < EK_3 olur.
Emme kuvveti, hücrenin ozmotik basıncı ile turgor basıncı arasındaki farktır. Turgor basıncının en yüksek olduğu hücrenin emme kuvveti en az; ozmotik basıncın en yüksek olduğu hücrenin emme kuvveti ise en fazladır.

Key Concept

Hücrenin osmoz ile su alıp vermesine bağlı olarak ozmotik basınç, turgor basıncı ve emme kuvveti arasındaki matematiksel ilişkinin (EK=OBTBEK = OB - TB) değişmesi.
Estimated Time:2m 0s
Question 2Question

Hipertonik (yüksek yoğunluklu) bir çözeltiye bırakılan bitki hücresinde gerçekleşen plazmoliz sürecindeki olayları, ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralayınız.

Drag items to arrange them in the correct order

Show answer & explanation

Answer

Olayların doğru sıralanışı: Hücreden dış ortama osmozla su çıkışının gerçekleşmesi, sitoplazmanın büzülmesiyle turgor basıncının düşmesi ve hücre zarının çeperden uzaklaşması şeklindedir.
Bitki hücresi hipertonik ortama konulduğunda, osmoz kuralları gereği su kaybeder. Su kaybı turgor basıncını düşürür ve hücrenin büzülmesine yol açar. Büzülme sonucunda esnek hücre zarı, sert hücre çeperinden uzaklaşarak plazmoliz durumuna geçer.

Step-by-Step Solution

1
Yoğunluk farkını belirleme ve osmozu başlatma
Hücre dışı yoğunluk hücre içinden fazla olduğu için net su geçişi dışarıya doğrudur.
Pasif taşıma kurallarına göre su, az yoğun ortamdan çok yoğun ortama doğru osmozla hareket eder.
2
Su kaybının hücre içi basınçlara etkisini gözlemleme
Hücredeki su miktarı azaldığı için turgor basıncı düşer.
Turgor basıncı, hücre içindeki suyun çeperlere uyguladığı hidrostatik kuvvettir ve su kaybıyla azalır.
3
Zar ve çeper ilişkisini analiz etme
Hücre zarı içeriye doğru büzülerek sabit kalan çeperden ayrılır.
Çeper sert ve cansız olduğu için büzülmez, ancak zar esnek olduğundan sitoplazmayla birlikte büzülerek çeperden uzaklaşır.

Key Concept

Hipertonik ortamda su kaybeden bitki hücresinde gerçekleşen plazmoliz aşamaları
Estimated Time:1m 0s
Question 3Question

Sağlıklı bir insandan alınan alyuvar hücresi, yoğunluğu bilinmeyen bir çözeltiye bırakıldıktan bir süre sonra su alarak şişmiş ve patlamıştır (hemoliz). Buna göre, alyuvar hücresinin bırakıldığı çözelti ve gerçekleşen olayla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Alyuvar hücresinin bırakıldığı çözelti hipotonik olup, su hücre içerisine osmozla geçmiştir.

Answer

Alyuvar hücresinin bırakıldığı çözelti hipotonik olup, su hücre içerisine osmozla geçmiştir.
Alyuvar hücresi kendisinden daha az yoğun (su oranı daha yüksek) bir çözeltiye bırakıldığında, su molekülleri yoğunluk farkından dolayı pasif taşıma (osmoz) kuralları çerçevesinde hücre içine girer. Hücre çeperi bulunmayan hayvan hücreleri bu su girişine bağlı olarak şişer ve en sonunda patlar (hemoliz). Bu durum hücrenin hipotonik bir çözeltide olduğunu ve suyun osmozla girdiğini gösterir.

Step-by-Step Solution

1
Alyuvar hücresinin hacimsel değişimini analiz etme
Hücrenin su alarak şiştiği ve patladığı (hemoliz olduğu) belirlenmiştir.
Hücrenin su alması, dış ortamdaki su oranının hücre içindekinden daha yüksek olduğunu gösterir.
2
Çözeltinin yoğunluk tipini belirleme
Çözeltinin hipotonik (az yoğun/su oranı yüksek) olduğu tespit edilmiştir.
Hücrelerin kendilerinden daha az yoğun ortamlara konulduğunda su alarak şişmesi kuralından yola çıkılır.
3
Su geçiş mekanizmasını ve hücre yapısını değerlendirme
Suyun hücre içine geçişinin osmoz (pasif taşıma) ile olduğu ve alyuvarda hücre çeperi bulunmadığı için patladığı belirlenmiştir.
Suyun zardan geçişi ATP gerektirmeyen pasif bir süreçtir. Hayvan hücrelerinde koruyucu bir çeper bulunmadığı için fazla su girişi hemolize yol açar.

Key Concept

Osmoz ve çözelti çeşitlerinin (hipotonik, hipertonik, izotonik) hayvan hücreleri üzerindeki etkileri
Estimated Time:50s
Question 4Question

Aşağıda verilen hücre zarından pasif taşıma yöntemlerini (sol sütun) en uygun açıklamaları (sağ sütun) ile eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Basit Difüzyon
Kolaylaştırılmış Difüzyon
Osmoz

Matches

Show answer & explanation

Answer

Basit Difüzyon fosfolipit tabakasından doğrudan geçişi belirten açıklama ile, Kolaylaştırılmış Difüzyon taşıyıcı veya kanal proteinleri aracılığıyla geçişi belirten açıklama ile, Osmoz ise suyun yarı geçirgen zardan geçişini belirten açıklama ile eşleşir.
Basit difüzyon fosfolipit tabakasından doğrudan geçişi belirten açıklama ile, kolaylaştırılmış difüzyon zardaki proteinlerin kullanımını belirten açıklama ile, osmoz ise suyun yarı geçirgen zardan geçişini belirten açıklama ile doğru bir şekilde eşleşir.

Step-by-Step Solution

1
Basit difüzyonun mekanizmasını belirlemek.
Basit difüzyonun en belirgin özelliği taşıyıcı protein kullanılmaması ve fosfolipit tabakasından doğrudan geçiş olmasıdır. Bu durum ikinci açıklama ile eşleşir.
Pasif taşıma biçimlerinden basit difüzyonun tanımını yapmak.
2
Kolaylaştırılmış difüzyonun mekanizmasını belirlemek.
Kolaylaştırılmış difüzyon, hücre zarındaki kanal veya taşıyıcı proteinlerin yardımıyla moleküllerin taşınmasıdır. Bu durum üçüncü açıklama ile eşleşir.
Taşıyıcı protein gerektiren pasif taşıma türünü ayırt etmek.
3
Osmozun mekanizmasını belirlemek.
Osmoz, su moleküllerinin yarı geçirgen bir zardan net geçişini ifade eder. Bu durum birinci açıklama ile eşleşir.
Suyun özel difüzyon sürecini saptamak.

Key Concept

Pasif taşıma yöntemlerinin (basit difüzyon, kolaylaştırılmış difüzyon ve osmoz) tanımları ve birbirlerinden ayrılan temel özellikleri.
Question 5Question

Seçici geçirgen bir diyaliz zarı kullanılarak hazırlanan deney düzeneğinde; diyaliz torbasının içine %8\%8 glikoz ve %12\%12 sükroz içeren bir çözelti, diyaliz torbasının bırakıldığı beherglasa ise %4\%4 glikoz ve %6\%6 sükroz içeren bir çözelti konuluyor. Sıvı seviyeleri başlangıçta eşit olan bu düzenek, yeterli bir süre bekletiliyor (Diyaliz zarı su ve glikoza geçirgen olup, sükroza geçirgen değildir).

Buna göre, deneyin başlangıcından itibaren sistem dengeye ulaşıncaya kadar geçen süreçte gerçekleşen olaylarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Show answer & explanation

Answer: Diyaliz torbasının başlangıçtaki toplam çözünmüş madde derişimi beherglastan daha düşük (hipotonik) olduğundan, torbadan beherglasa doğru net su çıkışı gerçekleşir.

Answer

Diyaliz torbasının başlangıçtaki toplam çözünmüş madde derişiminin beherglastan daha düşük (hipotonik) olduğunu ve torbadan beherglasa doğru net su çıkışı gerçekleştiğini belirten ifade yanlıştır.
Diyaliz torbasının başlangıçtaki toplam çözünmüş madde derişimi beherglastan daha yüksek (%20>%10\%20 > \%10) olduğundan torba içi ortam hipertoniktir. Bu nedenle su geçişi beherglastan torbaya doğru olur. Torbanın hipotonik olduğunu ve su çıkışı gerçekleştiğini iddia eden ifade yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Zardan geçebilen ve geçemeyen maddeleri belirleme.
Glikoz monomer yapıda olduğu için diyaliz zarından geçebilir; sükroz ise disakkarit yapıda olduğu için zardan geçemez.
Pasif taşıma kurallarına göre zardan geçiş molekül büyüklüğüne bağlıdır.
2
Başlangıçtaki toplam çözünmüş madde yoğunluklarını hesaplama.
Diyaliz torbasının içindeki toplam yoğunluk %8+%12=%20\%8 + \%12 = \%20; beherglastaki toplam yoğunluk ise %4+%6=%10\%4 + \%6 = \%10 olur.
Ortamların birbirine göre yoğunluk durumunu (hipertonik/hipotonik) belirlemek için toplam çözünmüş madde miktarlarına bakılır.
3
Osmozun yönünü ve suyun hareketini belirleme.
Diyaliz torbası (%20\%20), beherglasa (%10\%10) göre hipertoniktir. Dolayısıyla, beherglastan (hipotonik ortamdan) diyaliz torbasına (hipertonik ortama) doğru net su geçişi (osmoz) gerçekleşir.
Su molekülleri, suyun çok olduğu (az yoğun) ortamdan, suyun az olduğu (çok yoğun) ortama doğru osmozla geçer.
4
Hacim ve derişim değişimlerini analiz etme.
Diyaliz torbasına su girdikçe torbanın hacmi artar. Beherglastan su eksildiği için beherglastaki su miktarı azalır ve beherglasta kalan sükrozun derişimi (yoğunluğu) artar.
Çözünen madde miktarı sabitken çözücü (su) miktarının azalması derişimi artırır.

Key Concept

Diyaliz zarı üzerinden pasif taşıma (difüzyon ve osmoz) süreçlerinde molekül büyüklüğü, çözelti yoğunluğu (hipertonik/hipotonik) ve suyun hareket yönü ilişkisi.
Estimated Time:2m 0s
Question 6Question

Sitoplazmasındaki çözünmüş sükroz yoğunluğu %4\%4 olan üç özdeş bitki hücresi, yoğunlukları aşağıda verilen sükroz çözeltilerine ayrı ayrı bırakılarak denge durumuna ulaşana kadar bekletiliyor:

* Hücre 1: %1\%1'lik sükroz çözeltisi içeren ortam
* Hücre 2: %4\%4'lük sükroz çözeltisi içeren ortam
* Hücre 3: %10\%10'luk sükroz çözeltisi içeren ortam

Buna göre, dengeye ulaşmış hücrelerin son turgor basınçlarının en yüksek olandan en düşük olana doğru sıralanışını belirleyiniz.

Drag items to arrange them in the correct order

Show answer & explanation

Answer

Hücrelerin denge durumundaki son turgor basınçlarının en yüksek olandan en düşük olana doğru sıralanışı Hücre 1, Hücre 2 ve Hücre 3 şeklindedir.
Hücrelerin bırakıldığı ortamların yoğunlukları ile hücre içi yoğunluk arasındaki ilişki suyun geçiş yönünü belirler. Hücre 1'in bırakıldığı ortam hipotonik olduğundan hücre su alarak şişer ve turgor basıncı en yüksek düzeye ulaşır. Hücre 2'nin bırakıldığı ortam izotonik olduğundan turgor basıncı değişmez. Hücre 3'ün bırakıldığı ortam hipertonik olduğundan hücre su kaybederek büzülür ve turgor basıncı en düşük düzeye geriler.

Step-by-Step Solution

1
Hücrelerin bırakıldığı ortamların yoğunluklarını hücre içi yoğunlukla kıyaslayarak ortam tiplerini belirleyin.
Hücre içi sükroz yoğunluğu %4\%4 olduğundan; %1\%1'lik ortam hipotonik, %4\%4'lük ortam izotonik ve %10\%10'luk ortam hipertonik olarak sınıflandırılır.
Pasif taşımada osmozun yönü ve hızı, hücre içi ile hücre dışı ortamlar arasındaki yoğunluk farkına bağlıdır.
2
Ortam tiplerine göre suyun net geçiş yönünü analiz edin.
Hipotonik ortamdaki Hücre 1 dışarıdan su alır. İzotonik ortamdaki Hücre 2'de net su geçişi olmaz. Hipertonik ortamdaki Hücre 3 dışarıya su verir.
Su molekülleri, osmoz kuralları gereği çözünmüş madde yoğunluğunun düşük olduğu (suyun çok olduğu) ortamdan, çözünmüş madde yoğunluğunun yüksek olduğu (suyun az olduğu) ortama doğru net geçiş yapar.
3
Su alışverişinin turgor basıncı üzerindeki etkisini değerlendirerek hücreleri sıralayın.
Su alan Hücre 1'in turgor basıncı artarak en yüksek olur. Su kaybetmeyen Hücre 2'nin turgor basıncı sabit kalır. Su kaybeden Hücre 3'ün turgor basıncı azalarak en düşük olur. Bu durumda sıralama Hücre 1, Hücre 2 ve Hücre 3 şeklinde gerçekleşir.
Turgor basıncı, hücre içindeki suyun hücre çeperine uyguladığı fiziki basınçtır; hücre su aldıkça turgor basıncı artar, su kaybettikçe azalır.

Key Concept

Pasif taşıma kapsamında osmoz olayı; hücrelerin hipotonik, izotonik ve hipertonik ortamlardaki su alışverişleri ve bu durumun hücrenin turgor ile osmotik basınçları üzerindeki etkileri.
Question 7Question

U şeklinde bir borunun yarı geçirgen bir zarla ayrılmış A ve B kollarına başlangıçta eşit hacimde aşağıdaki çözeltiler konulmuştur:

* A kolu: %5\%5 glikoz ve %5\%5 nişasta çözeltisi
* B kolu: %10\%10 glikoz çözeltisi

(Yarı geçirgen zar glikoza ve suya geçirgen olup nişastaya geçirgen değildir.)

Buna göre, bu deney düzeneğinde gerçekleşen olaylar ve zamanla oluşacak değişimlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: Zamanla glikozun difüzyonu ve osmoz olayları sonucunda A kolundaki sıvı seviyesi yükselir.

Answer

Zamanla glikozun difüzyonu ve osmoz olayları sonucunda A kolundaki sıvı seviyesinin yükselmesi doğrudur.
Glikoz molekülleri zardan geçebilirken nişasta geçemez. B kolundan A koluna glikoz geçişi gerçekleştikçe, A kolundaki toplam çözünen madde miktarı (ve dolayısıyla osmotik basınç) B koluna göre daha yüksek hale gelir. Bu osmotik basınç farkı nedeniyle su B kolundan A koluna doğru hareket eder (osmoz) ve A kolundaki sıvı seviyesi yükselir.

Step-by-Step Solution

1
Başlangıçtaki çözünen madde derişimlerini ve kolların osmotik basınçlarını karşılaştırın.
A kolunda %5\%5 glikoz ve %5\%5 nişasta olmak üzere toplam %10\%10 çözünen madde vardır. B kolunda ise %10\%10 glikoz vardır. Başlangıçta her iki koldaki toplam çözünen madde oranlar�� eşit (%10\%10) olduğundan osmotik basınçları da eşittir.
Başlangıç durumunda net su geçişinin yönünü belirlemek için osmotik basınç eşitliğini kontrol etmek gerekir.
2
Zardan geçebilen ve geçemeyen maddelerin difüzyon yönünü belirleyin.
Nişasta polimer olduğu için zardan geçemez ve A kolunda kalır. Glikoz monomer olduğu için zardan geçebilir; derişiminin yüksek olduğu B kolundan (%10\%10) düşük olduğu A koluna (%5\%5) doğru difüzyonla geçer.
Yarı geçirgen zardan sadece küçük moleküllerin geçebileceğini ve difüzyonun çok yoğundan az yoğuna doğru gerçekleştiğini analiz etmek gerekir.
3
Glikoz difüzyonu sonrasında kolların son derişim durumunu ve osmoz yönünü değerlendirin.
Glikoz her iki kolda eşitlenmeye çalışırken nişasta sadece A kolunda kalmaya devam eder. Bu durum, A kolundaki toplam çözünen madde oranını B koluna göre daha yüksek hale getirir. A kolunun osmotik basıncı artırır ve su B kolundan A koluna doğru osmozla geçer. Sonuçta A kolunda sıvı seviyesi yükselirken B kolunda düşer.
Maddelerin zardan geçiş durumuna göre son denge durumundaki osmotik basınç farkını ve buna bağlı su hareketini belirlemek gerekir.

Key Concept

Yarı geçirgen zar üzerinden difüzyon ve osmoz olaylarının yönünün belirlenmesi.
Question 8Question

Aşağıda verilen pasif taşıma yöntemlerini, bu yöntemlerin gerçekleşme şeklini ve özelliklerini açıklayan ifadelerle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Basit difüzyon
Kolaylaştırılmış difüzyon
Osmoz

Matches

Show answer & explanation

Answer

Basit difüzyon fosfolipit tabakasından doğrudan geçişle, kolaylaştırılmış difüzyon taşıyıcı/kanal proteinleri yardımıyla geçişle, osmoz ise suyun yarı geçirgen zardan geçişiyle eşleşir.
Basit difüzyon, maddelerin doğrudan fosfolipit çift tabakasından geçmesiyle; kolaylaştırılmış difüzyon, taşıyıcı veya kanal proteinleri aracılığıyla taşınmasıyla; osmoz ise suyun seçici geçirgen zardan geçişiyle tanımlanır.

Step-by-Step Solution

1
Basit difüzyonun zardan geçiş mekanizmasını belirlemek.
Basit difüzyonda maddelerin fosfolipit tabakasından doğrudan ve protein kullanılmadan geçtiği belirlenir. Bu özellik birinci ifadeyle uyuşur.
Oksijen ve karbondioksit gibi gazlar zardan doğrudan fosfolipit tabakasından geçerler.
2
Kolaylaştırılmış difüzyonun taşıyıcı elemanlarını ve taşınan madde özelliklerini belirlemek.
Kolaylaştırılmış difüzyonun kanal veya taşıyıcı proteinler yardımıyla glikoz, amino asit gibi polar moleküllerin taşınması olduğu belirlenir. Bu özellik ikinci ifadeyle uyuşur.
Polar ve yüklü moleküller zardaki hidrofobik fosfolipit tabakasından doğrudan geçemediği için protein kanallarına ihtiyaç duyar.
3
Osmoz mekanizmasını ve suyun hareket yönünü belirlemek.
Osmozun su moleküllerinin seçici geçirgen bir zardan çözünmüş madde yoğunluğunun düşük olduğu ortamdan yüksek olduğu ortama geçişi olduğu belirlenir. Bu özellik üçüncü ifadeyle uyuşur.
Osmoz, çözünen maddelerin zardan geçemediği durumlarda suyun zardan geçerek yoğunlukları dengelemesidir.

Key Concept

Pasif taşıma çeşitlerinin mekanizmaları ve ayırt edici özellikleri
Estimated Time:1m 30s
Pasif Taşıma (Difüzyon ve Osmoz) Practice Questions — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin