Eşeye Bağlı Kalıtım

6 questions

All types6 Multiple choice2 True / False1 Matching3

A��ağıdaki eşeye bağlı kalıtım gösteren özellikleri, bu özelliklerin kalıtım biçimlerini ve ortaya çıkma koşullarını açıklayan tanımlarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Kırmızı-yeşil renk körlüğü ile dişilerde homozigot durumda fenotipte görülebilen çekinik özellik tanımı; kulak kıllılığı ile sadece erkeklerde görülen ve babadan oğula geçen özellik tanımı; bozuk dentin ile X'e bağlı baskın özellik tanımı eşleşir.

Kırmızı-yeşil renk körlüğü X'e bağlı çekinik bir özelliktir ve dişilerde fenotipte görülebilmesi için homozigot (

X^r X^r

) olması gerekir. Kulak kıllılığı Y kromozomunda taşınır, dolayısıyla sadece erkeklerde görülür ve babadan oğula aktarılır. Bozuk dentin ise X'e bağlı baskın bir özelliktir, dişilerde tek bir baskın alel (

X^D

) bulunması fenotipte ortaya çıkması için yeterlidir.

Step-by-Step Solution

Kırmızı-yeşil renk körlüğünün kalıtım biçimini ve koşulunu belirleme

Kırmızı-yeşil renk körlüğü X kromozomunun homolog olmayan bölgesinde çekinik (

X^r

) olarak taşınır. Dişilerin (

XX

) fenotipinde bu özelliğin ortaya çıkması için her iki X kromozomunda da bu alelin bulunması gerekir (

X^r X^r

). Bu nedenle bu özellik ilk tanımla eşleşir.

X'e bağlı çekinik kalıtım kurallarını doğru eşleştirmek için.

Kulak kıllılığının kalıtım biçimini ve koşulunu belirleme

Kulak kıllılığı Y kromozomunun homolog olmayan segmentinde taşınır. Dişilerde Y kromozomu bulunmadığından bu özellik sadece erkeklerde görülür ve babadan erkek çocuklarına doğrudan aktarılır. Bu nedenle ikinci tanımla eşleşir.

Y'ye bağlı kalıtımın cinsiyete göre dağılımını belirlemek için.

Bozuk dentin hastalığının kalıtım biçimini ve koşulunu belirleme

Bozuk dentin X'e bağlı baskın (

X^D

) bir hastalıktır. Dişilerde tek bir baskın alelin bulunması (

X^D X^d

) fenotipte hastalığın ortaya çıkması için yeterlidir. Bu nedenle üçüncü tanımla eşleşir.

X'e bağlı baskın kalıtım kurallarını doğrulamak için.

Key Concept

İnsanlarda X ve Y kromozomlarının homolog olmayan bölgelerinde taşınan genlerin çekinik veya baskın olma durumlarına göre kalıtım mekanizmaları.

Question 2Question →

İnsanda cinsiyetin belirlenmesinde rol oynayan X ve Y kromozomlarının farklı bölgelerinde taşınan özelliklerin kalıtım özellikleri değişkenlik göstermektedir.

Buna göre, sol sütunda verilen eşeye bağlı kalıt��m durumlarını, sağ sütunda verilen bu durumlara ait doğru kalıtım özellikleri veya aile içi fenotipik dağılımlarla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

X kromozomunun Y ile homolog olmayan segmentinde çekinik kalıtım dişilerde homozigotluk gerektirirken erkeklerde tek alelle ortaya ç��kar. Y kromozomunun X ile homolog olmayan segmentinde kalıtım sadece erkeklerde görülür ve babadan tüm erkek çocuklarına geçer. X ve Y'nin homolog segmentinde kalıtım hem dişilerde hem erkeklerde ikişer alel ile temsil edilir ve otozomal kalıtıma benzer. X kromozomunun Y ile homolog olmayan segmentinde baskın kalıtımda ise hasta bir babanın tüm kız çocukları fenotipte bu özelliği gösterir.

Sol sütundaki her bir kalıtım modeli, sağ sütunda belirtilen biyolojik özellikler ve çaprazlama sonuçlarıyla birebir örtüşmektedir. X'e bağlı çekinik kalıtım erkeklerde tek alelle fenotip oluştururken dişilerde homozigotluk gerektirir. Y'ye bağlı kalıtım sadece babadan erkek çocuklara geçer. X ve Y'nin homolog bölgesi otozomal gibi kalıtılır. X'e bağlı baskın kalıtımda ise babanın kız çocuklarının tamamı hasta olur.

Step-by-Step Solution

X'e bağlı çekinik kalıtımın mekanizmasını analiz etme.

X'e bağlı çekinik özelliklerin (örneğin hemofili veya kırmızı-yeşil renk körlüğü) dişilerde fenotipte görülmesi için homozigot çekinik (

X^h X^h

) olması gerekir. Erkeklerde ise tek bir X kromozomu bulunduğundan (

X^h Y

), tek bir alel fenotipte görülmesi için yeterlidir.

Erkeklerin hemizigot (tek alel taşıyan) olmasının X'e bağlı çekinik kalıtımın en belirgin özelliği olduğunu belirlemek.

Y'ye bağlı kalıtımın mekanizmasını analiz etme.

Y kromozomunun X ile homolog olmayan bölgesinde taşınan özellikler sadece Y kromozomunda bulunur. Bu nedenle dişilerde hiç görülmez, babadan tüm erkek çocuklarına geçer.

Y kromozomunun yalnızca erkek bireylerde cinsiyeti belirleyen Y kromozomuna özgü segmentte bulunduğunu teyit etmek.

Homolog bölge kalıtımının mekanizmasını analiz etme.

X ve Y'nin homolog bölgesi her iki kromozomda da karşılığı olan genleri taşır. Hem dişiler (

XX

) hem de erkekler (

XY

) bu gen için iki alel taşır. Kalıtımı otozomal kalıtım kurallarına uyar.

Her iki eşeyde de çift alel bulunmasının otozomal kalıtım örüntüsü yarattığını belirlemek.

X'e bağlı baskın kalıtımın mekanizmasını analiz etme.

X'e bağlı baskın özelliklerde hasta bir erkek (

X^D Y

), kız çocuklarına sadece

X^D

aktarabilir. Bu nedenle bu babanın tüm kız çocukları baskın özelliği fenotipinde gösterir.

Baskın alelin tek bir kopyasının bile fenotip oluşturmaya yettiğini ve babanın kızlarına X kromozomunu verdiğini göstermek.

Key Concept

Eşeye bağlı kalıtımda kromozomların homolog ve homolog olmayan bölgelerinin kalıtım örüntüleri üzerindeki etkisi.

Question 3Question →

Kırmızı-yeşil renk körlüğü, $X$ kromozomunun homolog olmayan bölgesinde çekinik bir alel ( $X^r$ ) ile kalıtılan genetik bir hastalıktır.

Kırmızı-yeşil renk körlüğü bakımından taşıyıc�� bir anne ( $X^R X^r$ ) ile sağlıklı bir babanın ( $X^R Y$ ) evliliğinden doğacak çocuklarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Erkek çocukların tamamı kırmızı-yeşil renk körü olur.

Kırmızı-yeşil renk kör�� olan bir erkek çocuk, bu hastalık genini babasından almıştır.

Doğan bir erkek çocuğun kırmızı-yeşil renk körü olma olasılığı

\frac{1}{4}

'tür.

Kız çocuklarının hiçbirinde kırmızı-yeşil renk körlüğü fenotipte ortaya çıkmaz.

Çiftin doğacak ilk çocuklarının kırmızı-yeşil renk körü bir kız olma olasılığı

\frac{1}{4}

'tür.

Show answer & explanation

Answer: Kız çocuklarının hiçbirinde kırmızı-yeşil renk körlüğü fenotipte ortaya çıkmaz.

Answer

Kız çocuklarının hiçbirinde kırmızı-yeşil renk körlüğü fenotipte ortaya çıkmaz.

Kırmızı-yeşil renk körlüğü

X

'e bağlı çekinik olarak taşınır. Baba sağlıklı (

X^R Y

) olduğundan kız çocuklarına mutlaka sağlıklı baskın aleli (

X^R

) içeren kromozomu aktaracaktır. Bu sebeple kız çocuklarının tamamı fenotipte sağlıklı olur, hiçbirinde hastalık ortaya çıkmaz.

Step-by-Step Solution

Ebeveynlerin genotiplerini belirleyip çaprazlama yapmak.

Taşıyıcı anne (

X^R X^r

) ile sağlıklı babanın (

X^R Y

) çaprazlanmasıyla oluşabilecek genotipler:

X^R X^R

(Sağlıklı dişi),

X^R X^r

(Taşıyıcı dişi),

X^R Y

(Sağlıklı erkek),

X^r Y

(Renk körü erkek).

Çocukların sahip olabileceği olası genotip ve fenotip dağılımlarını görmek için.

Kız ve erkek çocukların fenotiplerini ayrı ayrı analiz etmek.

Kız çocuklarının tamamı sağlıklı (

X^R X^R

X^R X^r

) olur. Erkek çocukların ise yarısı sağlıklı (

X^R Y

), yarısı renk körüdür (

X^r Y

Seçeneklerde verilen olasılıkları ve yargıları kontrol etmek için.

Key Concept

X kromozomuna bağlı çekinik kalıtım ve cinsiyete göre fenotip dağılımı.

Estimated Time:1m 30s

Question 4Question →

X kromozomunun homolog olmayan bölgesinde baskın bir alel ile kalıtılan bir özelliği fenotipinde gösteren erkek bir bireyin, tüm kız çocuklarının fenotipinde bu özelliğin görülmesi beklenir.

True

False

Show answer & explanation

Answer: True

Answer

Verilen ifade doğrudur. X kromozomunun homolog olmayan bölgesinde baskın olarak kalıtılan bir özelliği gösteren babanın (

X^A Y

) tüm kız çocukları babalarından bu baskın aleli içeren X kromozomunu (

X^A

) alır ve fenotiplerinde bu özelliği gösterir.

Verilen ifade doğrudur çünkü erkek birey kız çocuklarına X kromozomunu aktarır ve X kromozomundaki baskın alel, kız çocuklarında heterozigot durumda bile fenotipte etkisini gösterir.

Step-by-Step Solution

Erkek bireyin genotipinin belirlenmesi

X kromozomunda baskın kalıtılan bir özelliği gösteren erkek bireyin genotipi

X^A Y

olarak belirlenir.

Erkek bireylerde tek bir X kromozomu bulunur ve üzerindeki alel baskın ise fenotipte doğrudan etkisini gösterir.

Babadan çocuklara aktarılan kromozomların analiz edilmesi

Babanın kız çocuklarına X kromozomunu (

X^A

), erkek çocuklarına ise Y kromozomunu aktardığı belirlenir.

Cinsiyet belirlenmesinde babadan gelen gonozom çeşidi belirleyicidir; kız çocukları babadan X, erkek çocukları Y alır.

Kız çocuklarının fenotipinin değerlendirilmesi

Kız çocuklarının genotipi anneden bağımsız olarak en az bir tane

X^A

aleli taşır (

X^A X^-

) ve bu nedenle fenotiplerinde bu özellik görülür.

Baskın alel heterozigot durumda da fenotipte etkisini gösterdiği için anneden gelen alel ne olursa olsun özellik kız çocuklarında açığa çıkar.

Key Concept

X kromozomuna bağlı baskın kalıtım gösteren özelliklerin babadan kız çocuklarına aktarılma kuralı.

Question 5Question →

İnsanlarda eşeysel kromozomlar (X ve Y) üzerinde taşınan karakterlerin kalıtım yolları ve bu yollara ait belirleyici özellikler aşağıda karışık olarak verilmiştir.

Buna göre, sol sütunda numaralandırılmış kalıtım biçimlerini sağ sütundaki en uygun açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Show answer & explanation

Answer

Doğru eşleştirme şu şekildedir: X kromozomunun homolog olmayan bölgesindeki çekinik özellikler dişilerde homozigotluk gerektirirken erkeklerde tek alelle fenotipte belirmesiyle; Y'ye bağlı özellikler babadan oğula doğrudan geçmesiyle; homolog bölge özellikleri otozomal benzerlikle; X'e bağlı baskın özellikler ise baskın erkek babanın tüm kızlarının fenotipinde ortaya çıkmasıyla eşleşir.

Sol sütundaki eşeye bağlı kalıtım tipleri, X ve Y kromozomlarının homolog ve homolog olmayan bölgelerinin genetik yapılarına ve babadan/anneden çocuklara aktarım kurallarına göre sağ sütundaki açıklamalarla tam olarak eşleşmektedir. X'e bağlı çekinik kalıtım dişide homozigotluk erkeklerde tek alel varlığıyla fenotip verir; Y'ye bağlı kalıtım sadece babadan erkek çocuklarına aktarılır; homolog bölge kalıtımı otozomal kalıtımla aynıdır; X'e bağlı baskın kalıtım ise hasta babanın tüm kızlarına bu geni vermesiyle karakterizedir.

Step-by-Step Solution

Sol sütundaki birinci kalıtım biçimini (X'e bağlı çekinik) analiz etmek.

X'e bağlı çekinik kalıtılan özelliklerin dişilerde ortaya çıkabilmesi için homozigot (

X^r X^r

) genotipe sahip olmaları gerekir. Erkeklerde ise tek bir X kromozomu bulunduğundan (

X^r Y

), özellik tek bir alelle fenotipte gözlenir. Bu özellik, sağ sütundaki dişilerde homozigotluk ve erkeklerde tek alel yeterliliğini belirten birinci açıklama ile eşleşir.

Çekinik alellerin X kromozomunun homolog olmayan bölgesindeki dişi ve erkek fenotipik yansıma farkını bulmak.

Sol sütundaki ikinci kalıtım biçimini (Y'ye bağlı kalıtım) analiz etmek.

Y kromozomunun homolog olmayan bölgesinde taşınan özellikler yalnızca erkeklerde bulunur ve bu geni taşıyan babanın Y kromozomunu tüm erkek çocuklarına aktarması nedeniyle tüm erkek çocuklarında mutlaka görülür. Bu durum sağ sütundaki erkek çocuklarında mutlaka ortaya çıkma özelliğini belirten ikinci açıklama ile eşleşir.

Y kromozomunun sadece erkek cinsiyetinde bulunduğunu ve doğrudan babadan oğula aktarıldığını doğrulamak.

Sol sütundaki üçüncü kalıtım biçimini (homolog bölge) analiz etmek.

X ve Y kromozomlarının homolog bölgesinde taşınan genler hem X hem de Y kromozomunda yer alır. Bu nedenle hem dişi (XX) hem de erkek (XY) bireyler bu özellik bakımından ikişer alel bulundurabilirler. Bu kalıtım tipi otozomal kromozomlardaki kalıtıma benzer. Bu durum sağ sütundaki otozomal benzerlik ve ikişer alel taşıma durumunu açıklayan üçüncü açıklama ile eşleşir.

Kromozomların homolog kısımlarının genetik davranışını otozomal genlerle karşılaştırmak.

Sol sütundaki dördüncü kalıtım biçimini (X'e bağlı baskın) analiz etmek.

X'e bağlı baskın bir özelliğin fenotipini gösteren erkek birey (

X^D Y

), kız çocuklarına kesinlikle

X^D

kromozomunu aktarır ve bu alel baskın olduğu için tüm kız çocuklarının fenotipinde bu özellik görülür. Erkek çocuklarına ise Y aktardığı için, erkek çocukların fenotipi anneden alacakları alele bağlıdır ve bu özellik erkek çocukta görülmeyebilir. Bu durum sağ sütundaki babadan kızlara kesin geçişi belirten dördüncü açıklama ile eşleşir.

Baskın alellerin erkek ebeveynden kız ve erkek çocuklara geçiş olasılıklarını X kromozomu üzerinden yorumlamak.

Key Concept

Eşey kromozomlarının (X ve Y) homolog ve homolog olmayan bölgelerinde taşınan genlerin dişi ve erkek bireylerdeki kalıtım ve fenotipik ortaya çıkış mekanizmaları.

Question 6Question →

Hemofili ve kırmızı-yeşil renk körlüğü hastalıkları bakımından sağlıklı fenotipe sahip bir anne ile hemofili hastası fakat kırmızı-yeşil renk körü olmayan bir babanın, hem hemofili hem de kırmızı-yeşil renk körü olan bir erkek çocukları dünyaya gelmiştir.

Buna göre, bu çiftin yeni doğacak;
I. bir dişi çocuklarının renk körü olmayan ancak hemofili hastası olma olasılığı,
II. bir çocuklarının hem renk körü hem de hemofili hastası bir erkek olma olasılığı

sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

(Renk körlüğü ve hemofiliye neden olan çekinik genler X kromozomunda yer almakta olup birbirine bağlıdır. Genler arasında krossing-over gerçekleşmediği varsayılacaktır.)

1/4

1/4

1/2

1/2

1/2

1/4

1/4

1/8

1/8

1/4

Show answer & explanation

Answer: $1/2$ ve $1/4$

Answer

Dişi çocukların renk körü olmayan ancak hemofili hastası olma olasılığı

1/2

, tüm çocuklar içinde hem renk körü hem hemofili hastası erkek çocuk olma olasılığı ise

1/4

olarak bulunur.

Sağlıklı fenotipli annenin (

X^{RH} X^{rh}

) ve hasta babanın (

X^{Rh} Y

) çaprazlanması sonucu oluşan dişi çocukların yarısı (

1/2

) renk körü olmayan ancak hemofili hastası (

X^{rh} X^{Rh}

) genotipine sahip olur. Tüm çocuklar düşünüldüğünde ise hem renk körü hem hemofili hastası olan erkek çocuğun (

X^{rh} Y

) oluşma olasılığı

1/4

'tür. Dolayısıyla doğru sıralama yarım (

1/2

) ve çeyrek (

1/4

) şeklindedir.

Step-by-Step Solution

Ebeveynlerin fenotiplerinden yola çıkarak genotiplerini belirleme.

Anne sağlıklı fenotiplidir (

X^{R-} X^{H-}

). Baba hemofili hastası fakat renk körü değildir (

X^{Rh} Y

). Çiftin hem renk körü hem hemofili hastası bir erkek çocukları (

X^{rh} Y

) olduğuna göre, bu çocuk Y kromozomunu babasından, çekinik genleri taşıyan

X^{rh}

kromozomunu ise annesinden almıştır. Bu durumda annenin genotipi

X^{RH} X^{rh}

şeklinde olup

R

ile

H

r

ile

h

genleri bağlıdır.

Çocukların fenotipleri, ebeveynlerin kromozomlarındaki genlerin dizilimini ve bağlantı durumunu anlamamızı sağlar.

Krossing-over gerçekleşmeden ebeveynlerin oluşturabileceği gametleri yazma.

Annenin oluşturacağı yumurtalar:

1/2 \ X^{RH}

1/2 \ X^{rh}

. Babanın oluşturacağı spermler:

1/2 \ X^{Rh}

1/2 \ Y

Olasılık hesaplarını yapabilmek için gamet çeşitlerini ve oranlarını belirlemek gerekir.

Çaprazlama yaparak yeni doğacak çocukların genotip ve fenotip dağılımlarını hesaplama.

Dişi çocukların genotipleri:

1/2 \ X^{RH} X^{Rh}

(sağlıklı fenotip) ve

1/2 \ X^{rh} X^{Rh}

(renk körü olmayan ancak hemofili hastası dişi). Dişi çocuklar arasından istenen fenotipte olma olasılığı

1/2

'dir. Tüm çocuklar içindeki genotip dağılımı:

1/4 \ X^{RH} X^{Rh}

(sağlıklı dişi),

1/4 \ X^{rh} X^{Rh}

(hemofili hastası dişi),

1/4 \ X^{RH} Y

(sağlıklı erkek),

1/4 \ X^{rh} Y

(renk körü ve hemofili hastası erkek). Tüm çocuklar içinden renk körü ve hemofili hastası bir erkek çocuk olma olasılığı

1/4

'tür.

Soruda istenen iki farklı olasılık durumunu (dişi çocuklar arasından seçim ile tüm çocuklar arasından seçim) ayrı ayrı doğru şekilde hesaplamak için.

Key Concept

X kromozomuna bağlı çekinik genlerin kalıtımı ve bağlı genlerde olasılık hesabı.

Eşeye Bağlı Kalıtım

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes