Examkin

Türkiye'nin Mutlak (Matematik) Konumu ve Sonuçları

5 questions

All types5Multiple choice3Matching1Ordering1
Question 1Question →

Türkiye’nin mutlak (matematik) konumu göz önüne alındığında, coğrafi koordinatları yaklaşık olarak verilen;

- X merkezi: 37∘37^\circ Kuzey enlemi, 28∘28^\circ Doğu boylamı
- Y merkezi: 40∘40^\circ Kuzey enlemi, 43∘43^\circ Doğu boylamı

noktalarıyla ilgili olarak ileri sürülen:

I. 21 Haziran tarihinde X merkezinde Güneş ışınları, Y merkezine göre daha eğik açıyla düşer.
II. 21 Aralık tarihinde Y merkezindeki gündüz süresi, X merkezine göre daha kısadır.
III. X merkezinde Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki dönüşüne bağlı çizgisel h��z Y merkezine göre daha fazla olup, her iki merkezde de bu çizgisel hız yıl boyunca değişmez.
IV. Y merkezindeki yerel saat ile Türkiye’nin ulusal saati arasındaki zaman farkı, X merkezine göre daha azdır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: II, III ve IV

Answer

İkinci, üçüncü ve dördüncü ifadeler doğrudur.
Türkiye'nin mutlak konumu gereği, 21 Aralık tarihinde güneyden kuzeye gidildikçe geceler uzar, gündüzler kısalır. Y merkezi (40∘40^\circ K) X merkezine (37∘37^\circ K) göre daha kuzeyde yer aldığından gündüz süresi daha kısadır. Çizgisel hız Ekvator'dan kutuplara doğru azalır; bu nedenle Ekvator'a daha yakın olan X merkezindeki çizgisel hız Y merkezinden fazladır. Bu çizgisel hız enlem derecesine ve eksen etrafındaki dönüşe bağlı olduğundan yıl içinde değişmez. Türkiye'de ulusal saat olarak 45∘45^\circ Doğu boylamının (Iğdır) yerel saati kullanılmaktadır. Y merkezi (43∘43^\circ Doğu) ulusal saat ayar boylamına X merkezinden (28∘28^\circ Doğu) daha yakın olduğu için yerel saati ile ulusal saat arasındaki fark daha azdır. 21 Haziran'da ise Güneş ışınları Yengeç Dönencesi'ne (23∘27′23^\circ 27' K) dik açıyla gelir; X merkezi dönenceye daha yakın olduğundan ışınları Y merkezine göre daha büyük (dik) açıyla alır, dolayısıyla birinci öncül yanlıştır.

Step-by-Step Solution

1
Merkezlerin enlem derecelerine göre Güne�� ışınlarının düşme açısını analiz edin.
21 Haziran'da Güneş ışınları 23∘27′23^\circ 27' Kuzey enlemine (Yengeç Dönencesi) dik düşer. X merkezi (37∘37^\circ K) Y merkezine (40∘40^\circ K) kıyasla Yengeç Dönencesi'ne daha yakın olduğundan Güneş ışınlarını daha dik açıyla alır. Dolayısıyla birinci ifade yanlıştır.
Enlem derecelerinin dönencelere olan uzaklığı, Güneş ışınlarının geliş açısını belirler.
2
Merkezlerin enlem derecelerine göre 21 Aralık tarihindeki gündüz sürelerini karşılaştırın.
21 Aralık'ta Kuzey Yarım Küre'de kuzeye gidildikçe gece süresi uzar, gündüz süresi kısalır. Y merkezi (40∘40^\circ K) X merkezine (37∘37^\circ K) göre daha kuzeyde olduğundan gündüz süresi daha kısadır. Dolayısıyla ikinci ifade doğrudur.
Eksen eğikliği nedeniyle solstis tarihlerinde enleme göre gece-gündüz süreleri değişim gösterir.
3
Dünya'nın çizgisel hızının enlemlere göre değişimini ve yıl boyunca sabit kalma durumunu değerlendirin.
Çizgisel hız Ekvator'dan kutuplara doğru azalır. X (37∘37^\circ K) Ekvator'a Y'den (40∘40^\circ K) daha yakın olduğu için çizgisel hızı daha fazladır. Bu hız enleme ve Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüşüne bağlı olduğu için yıl boyunca sabit kalır. Dolayısıyla üçüncü ifade doğrudur.
Çizgisel hız enlem derecesinin bir fonksiyonu olup, çizgisel hızın mevsimsel veya yıllık bir değişimi yoktur.
4
Merkezlerin boylam derecelerine göre Türkiye'nin ortak saatiyle olan farklarını hesaplayın.
Türkiye'nin ulusal saat dilimi 45∘45^\circ Doğu boylamının yerel saatine göre ayarlanmıştır. Y merkezi (43∘43^\circ D) bu boylama 2∘2^\circ uzaklıkta iken, X merkezi (28∘28^\circ D) 17∘17^\circ uzaklıktadır. Y merkezinin boylam farkı daha az olduğu için ulusal saatle arasındaki zaman farkı da daha azdır. Dolayısıyla dördüncü ifade doğrudur.
Yerel saat farkı, boylamların ortak saat ayar meridyenine olan uzaklığına bağlıdır.

Key Concept

Türkiye'nin enlem ve boylam derecelerinin (36°-42° Kuzey, 26°-45° Doğu) güneş ışınlarının açısı, çizgisel hız, gece-gündüz süresi ve yerel saat üzerindeki etkileri.
Estimated Time:2m 30s
Question 2Question →

Türkiye’nin mutlak (matematik) konumuna ait bazı coğrafi özellikler ve bunların sonucunda ortaya çıkan durumlar aşağıda verilmiştir. Buna göre, sol sütundaki mutlak konum özelliklerini sağ sütundaki doğru coğrafi sonuçlar ile eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey Enlemleri
26∘−45∘26^\circ - 45^\circ Doğu Boylamları
Kuzey Yarım Küre'nin Orta Kuşağı

Matches

Show answer & explanation

Answer

Kuzey enlem dereceleri enlem etkisiyle güneş ışınlarının düşme açısının daralmasını; doğu boylam dereceleri boylam farkından kaynaklanan yerel saat farkını; Orta Kuşak ise yıl içinde dört mevsimin belirgin yaşanmasını açıklar.
Türkiye'nin mutlak konum koordinatlarının coğrafi sonuçları doğru biçimde eşleştirilmiştir: Kuzey enlem dereceleri güneş açısının kuzeye doğru daralmasını, doğu boylam dereceleri yerel saat farkını ve Orta Kuşak ise dört mevsimin belirgin yaşanmasını belirler.

Step-by-Step Solution

1
Enlem derecelerinin etkisini analiz etme
36∘−42∘36^\circ - 42^\circ Kuzey enlemleri, Türkiye'nin güneyinden kuzeyine doğru gidildikçe güneş ışınlarının düşme açısının daralmasına neden olur.
Ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe enlem etkisine bağlı olarak güneş ışınlarının geliş açısı küçülür.
2
Boylam derecelerinin etkisini analiz etme
26∘−45∘26^\circ - 45^\circ Doğu boylamları, en doğu ile en batı arasında 1919 meridyenlik fark ve dolayısıyla 7676 dakikalık yerel saat farkı yaratır.
İki meridyen arasındaki zaman farkı sabittir ve 44 dakikadır (19×4=7619 \times 4 = 76).
3
Matematiksel iklim kuşağının etkisini analiz etme
Orta Kuşak enlemlerinde bulunmak, Türkiye'de yıl boyunca dört mevsimin belirgin olarak yaşanmasını sağlar.
Orta kuşak, güneş ışınlarının yıl içindeki geliş açısının belirgin şekilde değiştiği 30∘−60∘30^\circ - 60^\circ enlemleri arası bölgedir.

Key Concept

Türkiye'nin Mutlak (Matematik) Konumu ve Sonuçları
Estimated Time:1m 0s
Question 3Question →

21 Aralık tarihinde araştırma yapmak amacıyla Zonguldak'tan hareket ederek Şanlıurfa'ya ulaşan bir coğrafya grubu, ulaştıkları yerde Zonguldak'a göre bazı değişimler gözlemlemiştir.

Bu araştırmacıların ulaştıkları yerde gözlemlediği;
I. çizgisel dönüş hızının daha fazla olması,
II. öğle vakti güneş ışınlarının düşme açısının daha büyük olması,
III. gün içinde yerel saatin daha ileri olması,
IV. karasall��k şiddetine bağlı olarak yıllık sıcaklık farkının daha fazla olması

durumlarından hangileri yalnızca Türkiye'nin mutlak (matematik) konumuyla açıklanabilir?

Show answer & explanation

Answer: I, II ve III

Answer

I, II ve III öncüllerini içeren seçenek doğrudur. Çizgisel dönüş hızı, güneş ışınlarının düşme açısı ve yerel saat doğrudan enlem ve boylam değerleriyle (mutlak konumla) açıklanırken, karasallık ve yıllık sıcaklık farkı denizellik-karasallık gibi göreceli konum faktörlerine bağlıdır.
Doğru seçenekte belirtilen çizgisel hızın artması (enlem etkisi), güneş ışınlarının düşme açısının büyümesi (enlem etkisi) ve yerel saatin ileri olması (boylam etkisi) durumları yalnızca matematiksel konum verileriyle doğrudan hesaplanan ve değişmeyen durumlardır. Bu nedenle yalnızca mutlak konumun birer sonucudurlar.

Step-by-Step Solution

1
Şehirlerin coğrafi koordinatlarını ve birbirlerine göre konumların�� belirleme.
Zonguldak daha kuzeyde ve batıda yer alırken, Şanlıurfa daha güneyde ve doğuda yer alır.
Gözlemlenen değişimlerin enlem ve boylam ilişkisini kurabilmek için yön tayini yapılması gerekir.
2
Enlem farkına bağlı olarak çizgisel hız ve güneş açısı değişimlerini analiz etme.
Güneye (Şanlıurfa'ya) gidildiğinde Ekvator'a yaklaşıldığı için çizgisel dönüş hızı artar; 21 Aralık'ta güneş ışınlarının dik geldiği Güney Yarım Küre'ye yaklaşıldığı için öğle vakti düşme açısı büyür.
Bu iki durum doğrudan enlem derecesinin yani mutlak konumun bir sonucudur.
3
Boylam farkına bağlı olarak yerel saat değişimini analiz etme.
Doğuya (Şanlıurfa'ya) gidildiğinde yerel saatin daha ileri olduğu gözlemlenir.
Dünya'nın batıdan doğuya doğru dönmesi nedeniyle doğudaki noktaların yerel saati her zaman daha ileridir, bu durum boylam derecesine (mutlak konuma) bağlıdır.
4
Sıcaklık ve iklim özelliklerindeki değişimin kökenini ayırt etme.
Şanlıurfa'da karasallığa bağlı olarak yıllık sıcaklık farkının fazla olması göreceli (özel) konumla ilgilidir.
Denizellik ve karasallık özellikleri enlem veya boylamla açıklanamaz; karaların ve denizlerin dağılışı ile yükselti gibi göreceli konum şartlarına bağlıdır.

Key Concept

Türkiye'nin Mutlak Konumu ve Sonuçları (Enlem ve Boylam Etkileri ile Göreceli Konum Ayrımı)
Question 4Question →

Aşağıda verilen Türkiye'deki şehirleri, ekinoks tarihlerinde öğle vakti Güneş ışınlar��nı alma açılarının büyüklüğüne göre en geniş olandan en dar olana doğru sıralayınız.

Drag items to arrange them in the correct order

Show answer & explanation

Answer

Ekinoks tarihlerinde öğle vakti Güneş ışınlarını alma açılarının en geniş olandan en dar olana doğru sıralanışı sırasıyla Mersin, Muğla, Kars ve Samsun şeklindedir.
Ekinoks tarihlerinde Güneş ışınlarının düşme açısı enleme göre değiştiğinden, Ekvator'a en yakın olan (en güneydeki) Mersin Güneş ışınlarını en büyük açıyla alır. Mersin'i sırasıyla enlem derecelerine göre Muğla, Kars ve Samsun takip eder.

Step-by-Step Solution

1
Verilen şehirlerin mutlak konum özelliklerine göre enlem derecelerini belirlemek.
Mersin yaklaşık 36.8∘36.8^\circ K, Muğla yaklaşık 37.2∘37.2^\circ K, Kars yaklaşık 40.6∘40.6^\circ K ve Samsun yaklaşık 41.3∘41.3^\circ K enlemlerindedir.
Ekinoks tarihlerinde Güneş ışınlarının öğle vakti düşme açısı doğrudan enlem derecesine bağlıdır ve formülü 90∘−enlem90^\circ - \text{enlem} şeklindedir.
2
Kuzey Yarım Küre'de yer alan Türkiye'de enlemin Güneş ışınlarının düşme açısı üzerindeki etkisini analiz etmek.
Güneyden kuzeye doğru gidildikçe enlem dereceleri büyür, bu durum Güneş ışınlarının düşme açısının küçülmesine (daralmasına) neden olur.
Dünya'nın şekli nedeniyle Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe Güneş ışınlarının düşme açısı daralır.
3
Şehirleri enlem derecesi en küçük olandan (en güneydekinden) en büyük olana (en kuzeydekine) doğru sıralayarak nihai sırayı oluşturmak.
Mersin > Muğla > Kars > Samsun sıralaması elde edilir.
Enlem derecesi en küçük olan şehir Güneş ışınlarını en büyük açıyla alırken, enlem derecesi en büyük olan en kuzeydeki şehir en dar açıyla alır.

Key Concept

Türkiye Kuzey Yarım Küre'de yer aldığı için enlem etkisine bağlı olarak güneyden kuzeye doğru gidildikçe Güneş ışınlarının düşme açısı daralmaktadır.
Estimated Time:1m 30s
Question 5Question →

Türkiye’nin mutlak (matematik) konumu dikkate alındığında, coğrafi koordinatları yaklaşık olarak verilen Muğla (37∘37^\circ Kuzey enlemi, 28∘28^\circ Doğu boylamı) ile Kars (40∘40^\circ Kuzey enlemi, 43∘43^\circ Doğu boylamı) şehirleri karşılaştırıldığında, aşağıdakilerden hangisi enlem farkına bağlı olarak ortaya çıkan ve yalnızca mutlak konumla açıklanabilen bir durumdur?

Show answer & explanation

Answer: Grup ve tan (alacakaranlık) sürelerinin Kars'ta Muğla'ya göre daha uzun olması

Answer

Grup ve tan (alacakaranlık) sürelerinin Kars'ta Muğla'ya göre daha uzun olması
Grup ve tan sürelerinin Kars'ta Muğla'ya göre daha uzun olması, çizgisel hızın enleme bağlı olarak kutuplara doğru azalmasının doğrudan bir sonucudur. Kars daha kuzeyde yer aldığı için çizgisel hızı daha azdır ve bu durum Güneş'in ufuk çizgisi üzerindeki doğuş/batış hareketinin daha yavaş görünmesine, dolayısıyla alacakaranlık sürelerinin uzamasına yol açar. Bu özellik göreceli konum şartlarından tamamen bağımsızdır.

Step-by-Step Solution

1
Şehirlerin enlem derecelerinin belirlenmesi.
Muğla 37∘37^\circ Kuzey enleminde, Kars ise 40∘40^\circ Kuzey enlemindedir. Kars, Ekvator'a daha uzak ve Kuzey Kutbu'na daha yakındır.
Enleme bağlı değişimleri incelemek için şehirlerin Ekvator'a göre konumlarının netleştirilmesi gerekir.
2
Çizgisel hız ile enlem ilişkisinin kurulması.
Dünya'nın küresel şeklinden dolayı Ekvator'dan kutuplara doğru çizgisel hız azalır. Dolayısıyla çizgisel hız Kars'ta (40∘40^\circ K) Muğla'ya (37∘37^\circ K) göre daha azdır.
Grup ve tan süreleri doğrudan çizgisel hıza bağlı olarak değişir.
3
Çizgisel hız farkının grup ve tan sürelerine etkisinin analiz edilmesi.
Çizgisel hızın daha düşük olduğu Kars'ta Güneş'in ufuk düzlemindeki hareketi daha yavaş gerçekleşir. Bu yavaşlık, alacakaranlık (grup ve tan) sürelerinin Kars'ta daha uzun yaşanmasına neden olur. Bu durum yükselti veya denizellik gibi göreceli konum şartlarından etkilenmez, yalnızca mutlak konumun sonucudur.
Ulaşılan sonucun göreceli konum faktörlerinden bağımsız olup olmadığının teyit edilmesi gerekir.

Key Concept

Türkiye'nin Mutlak Konumu ve Enlem Etkisi
Türkiye'nin Mutlak (Matematik) Konumu ve Sonuçları Practice Questions — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin