Ahlaki Eylemde Özgürlük Problemi

İnsanın ahlaki kararlar alırken ve eylemlerde bulunurken ne ölçüde hür olduğunu açıklayan felsefi görüşleri, bu görüşlerin temel tezleriyle eşleştiriniz.

Bir düşünür şöyle demektedir: "İnsan eylemlerinde başlangıçta tamamen serbest değildir; çünkü toplumsal kurallar, genetik özellikler ve içinde bulunduğu çevre onu sınırlandırır. Ancak insan, aklını geliştirip bilgi düzeyini artırdıkça bu sınırları aşabilir ve kendi kararlarını kendisi vermeye başlar. Yani insan, ahlaki özerkliğini kendi çabasıyla kazanır."

Bu düşünürün görüşü, ahlaki eylemde özgürlük problemiyle ilgili aşağıdaki yaklaşımlardan hangisini savunmaktadır?

Ahlaki eylemde özgürlük problemi ile ilgili aşağıda verilen felsefi kavramları, savundukları temel açıklamalarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Hakan, karşılaştığı ahlaki durumlarda ne yapacağına karar verirken ne tamamen dış etkenlerin rüzgarıyla savrulduğunu ne de mutlak bir başıboşluk içinde olduğunu düşünmektedir. Ona göre insan, aklını kullanıp bilgi birikimini artırdığı, karakterini eğittiği oranda kendi kararlarının efendisi olur ve eylemlerinde özgürleşir.

Hakan’ın bu düşünceleri, ahlaki eylemlerde özgürlük problemiyle ilgili hangi felsefi görüşü desteklemektedir?

Mert, yakın bir arkadaşının okul kütüphanesinden izinsiz kitap aldığını fark eder. Arkadaşını ihbar edip etmeme konusunda büyük bir iç çatışma yaşar. Başlangıçta, arkadaşlık bağlarının ve çevre baskısının kendisini sessiz kalmaya doğru sürüklediğini hisseder. Ancak daha sonra durumu akıl süzgecinden geçirir: "Eğer herkes kişisel çıkarları için kuralları ihlal ederse toplumsal güven ortamı tamamen yok olur. Ben bu kararı duygusal dürtülerimin veya sosyal baskıların etkisiyle değil, aklımın onayladığı bir ödev bilinciyle vermeliyim." diyerek kendi iradesiyle arkadaşını uyarır ve durumu yetkililere bildirmeye karar verir.

Buna göre Mert’in karar alma süreci ve eylemi, ahlaki eylemde özgürlük problemiyle ilgili aşağıdaki yakla��ımlardan hangisinin temel iddiasını örneklendirir?

İnsanın ahlaki eylemlerinde ne kadar özgür olduğu sorusu felsefe tarihi boyunca tartışılmıştır. Bir düşünceye göre, insan dünyaya geldiğinde hazır bir özgürlüğe sahip değildir; ancak o, dış etkenler tarafından tamamen sürüklenen pasif bir nesne de değildir. İnsan, karşılaştığı ahlaki durumlarda aklını rehber edinip kendi iradesiyle kurallar koyabildiği ve bu kurallara uyabildiği oranda özgürleşir. Dolayısıyla özgürlük, insanın kendi çabasıyla ahlaki bir karakter kazanması ve kendi eylemlerinin sorumluluğunu üstlenmesiyle ortaya çıkan bir özerklik sürecidir.

Bu parçada savunulan görüşün temel iddiası aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıda ahlaki eylemde özgürlük problemine dair verilen felsefi argümanlar ile bu argümanların temsil ettiği felsefi görüşleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Aşağıdaki tabloda ahlaki eylemde özgürlük konusuna dair farklı felsefi gerekçelendirmeler ve bu gerekçelendirmelerin temellendirdiği yaklaşımlar yer almaktadır.

Buna göre, solda yer alan ahlaki argümanlar ile sağdaki felsefi yaklaşımların doğru eşleştirmesi nasıl olmalıdır?

Bir suçluyu cezalandırırken veya bir yardımseveri takdir ederken, bu kişilerin eylemlerini başka türlü gerçekleştirebilme gücüne sahip olduklarını varsayarız. Eğer insan, doğadaki diğer nesneler gibi tamamen dışsal ve içsel nedenlerin zorunlu bir sonucu olarak davranıyorsa, onun kararlarını ahlaki olarak nitelendirmek temelsiz kalacaktır. Çünkü rüzgarın önünde sürüklenen bir taşın düşeceği yeri seçme özgürlüğü ne kadar yoksa, evrensel nedensellik zincirinin bir halkası olan insanın da ahlaki bir seçimi olamaz. Ahlak, ancak zorunluluğun bittiği ve seçme olanağının başladığı yerde var olabilir.

Bu parçada dile getirilen argümanlar, ahlaki eylemde özgürlük problemiyle ilgili aşağıdaki görüşlerden hangisine yönelik bir eleştiri oluşturur?

Ahlak felsefesinde, bireyin ahlaki eylemde bulunurken ne ölçüde özgür olduğu sorusu etrafında şekillenen çeşitli görüşler bulunmaktadır. Aşağıda sol sütunda yer alan ahlaki özgürlük argümanlarını, sağ sütundaki temsil ettikleri felsefi yaklaşımlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

İnsanın yaşam yolculuğu, daha önceden çizilmiş ve sınırları kesin bir biçimde belirlenmiş bir patikada yürümeye benzer. Bu patikada ne zaman durulacağı, hangi yöne dönüleceği ya da hangi engellerle karşılaşılacağı aşkın bir irade tarafından çok önceden planlanmıştır. İnsanın kendi kararlarıyla bu gidişata yön verdiğini sanması, sadece bir yanılsamadan ibarettir; çünkü nihai yazgı hiçbir şekilde değiştirilemez.

Bu parçadaki benzetme ve açıklamalar, ahlak felsefesinin ��zgürlük tartışmasındaki hangi yaklaşımın temel tezini desteklemektedir?

Birey, kendi hayatının yegane sahibi ve karar vericisidir. Ahlaki kararlarını alırken ne toplumsal baskılar ne de devletin otoritesi onun iradesine müdahale etmelidir. Ahlaki sorumluluk, ancak ve ancak bireyin hiçbir dışsal otoritenin dayatması olmadan, kendi seçimlerini yapabildiği geniş bir serbestlik ortamında anlam kazanır. Bu nedenle, devletin bireysel eylemlere ve tercihlere müdahalesi en aza indirgenmelidir.

Bu parçada savunulan görüşler, ahlaki eylemde özgürlük problemiyle ilgili aşağıdaki yaklaşımlardan hangisiyle ilişkilendirilebilir?

Ahlak felsefesinde bireyin eylemlerinde ne ölçüde özgür olduğu sorusuna verilen cevaplar farklı yaklaşımları ortaya çıkarmıştır. Aşağıdaki sol sütunda bu yaklaşımlara ait temel argümanlar, sağ sütunda ise felsefi yaklaşımların isimleri yer almaktadır. Sol sütundaki argümanları sağ sütundaki doğru yaklaşımlarla eşleştiriniz.

Pelin: "Karşılaştığım her ahlaki yol ayr��mında, geçmiş yaşantılarımın ve çevresel faktörlerin beni belirli bir seçeneğe zorladığını hissediyorum. Sanki kararlarım bana ait değil, önceden belirlenmiş birer sonuç."

Kaan: "Çevrenin ve geçmişin üzerimizdeki etkisini inkâr edemeyiz. Fakat insan, aklını ve iradesini eğitebilen bir varlıktır. Kendimizi ne kadar tanır, ahlaki değerler üzerine ne kadar düşünürsek, eylemlerimizi dış etkenlerin baskısından o derece kurtarıp kendi irademizle yönlendirebiliriz. Yani özgürlük, dışarıdan bize hazır sunulan bir durum değil, kendi kişiliğimizi geliştirerek kazandığımız bir özerkliktir."

Bu diyalogda Kaan’ın Pelin’e karşı savunduğu, ahlaki özgürlüğü bireyin kendi aklıyla kazandığı özerkliğe dayandıran görüş aşağıdakilerden hangisidir?