Felsefi Düşüncenin Ayırt Edici Özellikleri

Bilim tarihçisi Thomas Kuhn, bilimsel ilerlemenin eski kuramların terk edilip yeni paradigmaların kabul edilmesiyle gerçekleştiğini savunur. Örneğin, Einstein fiziği geliştikten sonra Newton fiziği geçerlilik alanını büyük ölçüde yitirmiştir. Oysa felsefe tarihinde durum çok farklıdır. Platon’un devlet tasarımı, Descartes'ın zihin-beden ayrımı veya Kant’ın ahlak yasası felsefe gündeminden hiçbir zaman düşmez. Bir filozof, kendinden önceki sistemleri çürütüp tarihin tozlu raflarına kaldırmaz; aksine onları kendi düşüncesini temellendirmek için birer basamak olarak kullanır ve felsefe bu şekilde sürekli genişleyen bir tartışma alanı haline gelir.

Bu parçaya göre felsefi düşünceyi bilimsel düşünceden ayıran ve parçada vurgulanan ayırt edici özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Felsefe dersinde öğretmen, tahtaya felsefi sorgulamalara ve filozofların tavırlarına dair bazı örnek durumlar yazmıştır.

Buna göre, sol sütunda verilen filozof tavırları ile sağ sütunda yer alan felsefi düşüncenin ayırt edici özelliklerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Felsefe disiplinini diğer bilgi alanlarından ayıran birtakım zihinsel nitelikler bulunmaktadır. Sol tarafta verilen bu kavramlar ile sağ taraftaki açıklamaları doğru biçimde eşleştiriniz.

Bir yazar, günlüğüne şu satırları yazar: "Yıllardır insan hakları, özgürlük ve adalet gibi kavramlar üzerine romanlar yazıyorum. Ancak bugün masamın başına oturduğumda, bu kavramları savunurken kurduğum mantıksal argümanların arkasındaki kendi zihinsel kabullerimi, bu yargılara nasıl ulaştığımı ve bu düşünme eyleminin kendisinin ne anlama geldiğini sorgulamaya başladım. Kendi zihnimin ürettiği düşünceleri adeta bir nesne gibi karşıma alıp onları yeniden inceleme gereği duydum."

Bu parçada yazarın felsefi düşünceye yaklaştığı an, felsefi düşüncenin aşağıdaki ayırt edici özelliklerinden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

Filozof, adalet kavramını temellendirirken sadece toplumsal pratikleri ve yasal düzenlemeleri incelemekle kalmaz; aynı zamanda "Adalet kavramına ulaşırken zihnim hangi ön kabullerle hareket etmektedir?" ve "Bu ön kabullerin mantıksal dayanakları nelerdir?" gibi sorularla kendi düşünme biçimini de masaya yatırır. Bu yönüyle felsefi sorgulama, sadece dışsal bir nesneye yönelmekle sınırlı kalmayıp bilme eyleminin kendisini ve bu eylemin sonuçlarını da analiz eder.

Buna göre parçada felsefi düşüncenin aşağıdaki özelliklerinden hangisi vurgulanmaktadır?

Aşağıda sol sütunda verilen felsefi düşüncenin ayırt edici özelliklerini, sağ sütundaki doğru tanımlarıyla eşleştiriniz.

Bir insan sadece dış dünyadaki nesneleri, örneğin gökyüzünü, ağaçları veya diğer insanları düşünmekle kalmaz. Aynı zamanda kendi zihnine dönerek "Ben bu nesneleri nasıl algılıyorum?", "Düşüncelerimin kaynağı nedir?" ve "Doğru düşünüp düşünmediğimi nasıl bilebilirim?" gibi sorular üzerinde de kafa yorar. Bu şekilde zihin, doğrudan kendisine ve kendi ürettiği bilgilere yönelir. Bu parçada açıklanan durum, felsefi düşüncenin aşağıdaki özelliklerinden hangisi ile doğrudan ilgilidir?

Aşağıda felsefi düşüncenin bazı ayırt edici özellikleri ve bu özelliklere ait açıklamalar verilmiştir. Buna göre, özellikleri doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Felsefe dersinde öğretmen, öğrencilerine felsefi düşüncenin gelişimini anlatırken şu örneği verir: 'Bilim insanları bir önceki neslin buluşlarının üzerine yeni bilgiler ekleyerek ilerler ve eski teorileri geride bırakabilirler. Filozoflar ise ilk çağlardan beri aynı temel soruları sormaya devam ederler; fakat her filozof bu sorulara kendi bakış açısıyla yeni bir yanıt ekler. Böylece felsefe, doğrusal bir şekilde ilerlemek yerine, geçmişten günümüze görüşlerin birikmesiyle zenginleşir.' Öğretmenin bu açıklaması, felsefi düşüncenin aşağıdaki özelliklerinden hangisini doğrudan vurgulamaktadır?

Bir doğa bilimci, laboratuvarında gözlemlediği olgular arasındaki neden-sonuç ilişkilerini kurarken "nedensellik" ilkesini sorgulamadan bir araç olarak kullanır. Gündelik yaşamdaki insan da adaletli bir davranışı överken "adalet" kavramının ne olduğuna dair derin bir zihinsel faaliyete girişmeksizin bu kavramı doğrudan hayata geçirir. Filozof ise ne sadece doğadaki olguları açıklar ne de adaleti pratik bir eylem olarak sergilemekle yetinir. O, nedensellik ilkesinin zihinsel kökenini, adaletin kavramsal sınırlarını ve bizzat kendi düşünme eyleminin geçerliliğini mercek altına alır; zihni, kendi üretti��i kavramların ve bilgi araçlarının üzerine yönlendirir.

Buna göre parçada filozofun gerçekleştirdiği zihinsel etkinlik, felsefi düşüncenin aşağıdaki özelliklerinden hangisiyle doğrudan ilgilidir?

Ece: "Okuduğum kitaptaki düşünür, kitabın başında özgürlüğün insanın en temel hakkı olduğunu savunurken, son sayfalarda toplum düzeni için tüm bireysel özgürlüklerin feda edilmesi gerektiğini söylüyor. Bu iki düşünce aynı sistem içinde yan yana duramıyor."
Mert: "Haklısın, bir felsefi sistem oluşturulurken öne sürülen iddiaların mantıksal olarak birbiriyle çelişmemesi gerekir."

Bu diyalogda Mert, felsefi düşüncenin aşağıdaki ayırt edici özelliklerinden hangisinin önemini vurgulamaktadır?

Felsefi düşünceyi diğer bilgi türlerinden ve gündelik kabullerden ayıran, kendine özgü birtakım ayırt edici nitelikler bulunmaktadır. Bu nitelikler, felsefi sorgulamanın yöntemi ve yapısı hakkında bilgi verir.

Aşağıda sol sütunda felsefi düşünceye dair bazı örnek durumlar ve açıklamalar, sağ sütunda ise felsefi düşüncenin ayırt edici özellikleri verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki açıklamaları sağ sütundaki doğru özelliklerle eşleştiriniz.

Bir düşünür günlük yazısında şu ifadelere yer vermiştir: "Uzun yıllar boyunca gökyüzünü, doğayı ve insan ilişkilerini gözlemleyerek bunlara dair çeşitli açıklamalar ürettim. Ancak bir süre sonra, elde ettiğim bu bilgilerin doğruluğunu hangi ölçütlere göre belirlediğimi ve zihnimin bilme sürecinde nasıl bir rol oynadığını sorgulamaya başladım. Kendi zihnimi, yine kendi zihnimin bir inceleme nesnesi hâline getirdim."

Bu parçada sözü edilen düşünürün tavrı, felsefi düşüncenin aşağıdaki ayırt edici özelliklerinden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

Aşağıda sol sütunda felsefi düşüncenin ayırt edici özellikleri, sağ sütunda ise bu özellikleri örneklendiren felsefi tutum veya durumlar verilmiştir. Sol sütundaki kavramları sağ sütundaki en uygun durumlarla eşleştiriniz.

Felsefi düşüncenin bazı ayırt edici özellikleri ve bu özellikleri açıklayan durumlar aşağıda verilmiştir. Sol sütundaki örnek durumlar ile sağ sütundaki felsefi özellikleri doğru olacak şekilde eşleştiriniz.

Aşağıdaki tabloda verilen filozof tutumları ve felsefi senaryoları, felsefi düşüncenin sağ sütunda yer alan ilgili ayırt edici özellikleriyle eşleştiriniz.

Bir bilge, kendisine rehberlik etmesi için başvuran genç bir düşünüre şöyle der: "Eğer sana sunulan hazır yanıtlarla yetinir, çevrende gördüğün ve herkesin doğru kabul ettiği inançları olduğu gibi benimsersen, zihnini başkalarının inşa ettiği bir hapishaneye kilitlemiş olursun. Felsefe, sana sunulan bu duvarları yıkmakla değil, o duvarların neden ve nasıl orada olduğunu sorgulamakla başlar. Gerçek bir düşün��r, yanıtların konforuna sığınmak yerine soruların huzursuzluğunu tercih edendir."

Bu parçaya göre felsefi düşünceyi başlatan temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Sol sütunda felsefi düşüncenin ayırt edici bazı özellikleri, sağ sütunda ise felsefe tarihinden bu özellikleri örneklendiren tarihsel tutumlar veya durumlar verilmiştir. Sol sütundaki özellikleri, sağ sütundaki en uygun durumla eşleştiriniz.

Bir edebiyat eleştirmeni ile bir filozof arasındaki söyleşide şu konuşma geçer:

Eleştirmen: Felsefenin gündelik hayatın somut sorunlarına anında çözümler sunmasını, insanlığa doğrudan pratik reçeteler vermesini bekliyoruz. Ancak eserlerinizde bu tür pratik faydaları pek göremiyoruz.

Filozof: Felsefe, pratik bir sorun çözme aracı değildir. Bizim işimiz doğrudan fayda üretmek değil; zihnimizin ürettiği bilgileri, kavramları ve hatta felsefi iddiaların kendisini yeniden masaya yatırmak, yani düşünme eyleminin kendisi üzerine tekrar düşünmektir. Felsefi etkinlik, kendi ürettiği düşüncelere yönelen bir bakıştır.

Bu parçada filozofun felsefeye dair yaptığı açıklama, felsefi düşüncenin aşağıdaki ayırt edici özelliklerinden hangisini doğrudan vurgulamaktadır?

Bir sanat galerisindeki retrospektif sergiyi gezen bir düşünür, felsefe tarihini bir tuvale benzetir: 'Bu tuvalde, geçmiş ressamların fırça darbeleri yeni katmanların altında kaybolup gitmez; aksine, sonraki her sanatçı kendi boyasını bu eski darbelerin üzerine ve onların yarattığı dokuyu bozmadan ekler. Çağdaş bir felsefi tartışmayı incelerken de antik çağın izlerini görmemiz bu yüzdendir. Yeni fikirler, eski soruların zemininde yükselerek düşünce dünyasını zenginleştiren katmanlar oluşturur.'

Buna göre, parçada tasvir edilen felsefe tarihinin yapısı, felsefi düşüncenin aşağıdaki özelliklerinden hangisiyle doğrudan ilişkilendirilebilir?