Examkin

Tanecik Boyutu Farkı ile Ayırma Yöntemleri

4 questions

All types4Multiple choice2Matching1Ordering1
Question 1Question →

Karışımları oluşturan bileşenlerin tanecik boyutlarının farklı olmasından yararlanılarak yapılan ayırma işlemlerine tanecik boyutu farkıyla ayırma yöntemleri denir. Eleme, süzme ve diyaliz bu yöntemler arasında yer alır. Buna göre, aşağıdaki karışımlardan hangisini bileşenlerine ayırmak için tanecik boyutu farkına dayanan bir yöntem kullanılamaz?

Show answer & explanation

Answer: Zeytinyağı - su karışımı

Answer

Zeytinyağı - su karışımı
Zeytinyağı - su karışımı, birbirinde çözünmeyen iki sıvıdan oluşan heterojen bir karışımdır. Bu karışımı ayırmak için tanecik boyutu farkı değil, yoğunluk farkı temel alınır ve ayırma hunisi kullanılır. Bu nedenle bu karışımın ayrılmasında tanecik boyutu farkı kullanılmaz.

Step-by-Step Solution

1
Karışımların fiziksel durumunu ve faz yapılarını belirlemek
Kum-çakıl taşı (katı-katı heterojen), kan plazması (kolloid), kumlu su (katı-sıvı heterojen), tozlu hava (katı-gaz heterojen) ve zeytinyağı-su (sıvı-sıvı heterojen) karışımlarıdır.
Her bir karışımın türünü doğru tayin etmek, uygulanacak fiziksel ayırma yönteminin temelini belirlemeyi kolaylaştırır.
2
Karışımların ayırma yöntemleri ile bu yöntemlerin dayandığı fiziksel özellikleri eşleştirmek
Kum-çakıl eleme (tanecik boyutu), kan plazması diyaliz (tanecik boyutu), kumlu su süzme (tanecik boyutu), tozlu hava filtreleme (tanecik boyutu) ile ayrılırken; zeytinyağı-su karışımı ayırma hunisi yardımıyla yoğunluk farkı kullanılarak ayrılır.
Hangi karışımın tanecik boyutu farkı yerine farklı bir fiziksel özellik farkı (yoğunluk) ile ayrıldığını saptamak hedeflenmiştir.

Key Concept

Tanecik Boyutu Farkı ile Ayırma Yöntemleri (Eleme, Süzme, Diyaliz)
Question 2Question →

Tanecik boyutu farkından yararlanılarak gerçekleştirilen ayırma işlemlerinde kullanılan süzgeç, elek ve membran gibi bariyerlerin gözenek (por) boyutu, ayrılmak istenen taneciklerin boyutuna uygun olarak seçilir. Buna göre, aşağıda belirtilen ayırma gereçlerinin sahip olduğu gözenek boyutlarını en büyükten en küçüğe doğru sıralayınız.

Drag items to arrange them in the correct order

Show answer & explanation

Answer

Verilen ayırma araçlarının gözenek boyutları en büyükten en küçüğe doğru sırasıyla Mutfak süzgeci, Kum eleği, Süzgeç kağıdı ve Diyaliz zarı şeklindedir.
Ayırma araçlarının gözenek boyutları, ayrılmak istenen taneciklerin boyutuna paralel olarak değişir. Makarna süzgeci santimetre boyutundaki makarnaları tutmak için en geniş gözeneklere sahiptir. Kum eleği, milimetre düzeyindeki çakılları kumdan ayırır. Standart süzgeç kağıdı mikrometre boyutundaki katı süspansiyonları süzerken, diyaliz membranı ise nanometre boyutundaki protein ve koloidleri süzdüğünden en küçük gözenek çapına sahiptir. Bu nedenle büyükten küçüğe sıralama mutfak süzgeci, kum eleği, süzgeç kağıdı ve diyaliz zarı şeklinde olmalıdır.

Step-by-Step Solution

1
Ayırma yöntemlerinin fiziksel temelini analiz etme.
Tanecik boyutu farkıyla ayırma yöntemlerinde kullanılan s��zgeçlerin gözenek boyutlarının, hedef taneciklerin boyutuna uygun olarak küçüldüğünün belirlenmesi.
Yöntemlerin çalışma prensibini anlamak için gözenek boyutu ile tanecik boyutu ilişkisini kurmak gerekir.
2
Makroskopik katıları ayıran eleklerin gözenek boyutlarını karşılaştırma.
Mutfak süzgecinin makarnaları tuttuğu için en geniş gözeneklere (yaklaşık 2−4 mm2-4\text{ mm}) sahip olduğu, kum eleğinin ise ince kumu çakıldan ayırmak için milimetrik (yaklaşık 1−2 mm1-2\text{ mm}) gözeneklere sahip olduğunun tespit edilmesi.
Günlük hayatta kullanılan iri taneli katı ayırma araçlarının gözenek sınırlarını belirlemek.
3
Süspansiyon ve koloid ayırma araçlarının gözenek boyutlarını karşılaştırma.
Süzgeç kağıdının mikrometre düzeyinde (10−6 m10^{-6}\text{ m}) katıları tuttuğu, diyaliz membranının ise nanometre düzeyinde (10−9 m10^{-9}\text{ m}) koloidleri süzerek en küçük gözenek boyutuna sahip olduğunun belirlenmesi.
Mikroskobik ve yarı-mikroskobik tanecik ayırma sınırlarını ayırt etmek.
4
Elde edilen tüm gözenek boyutlarını en büyükten en küçüğe doğru sıralama.
Gözenek boyutu sıralamasının Mutfak süzgeci > Kum eleği > Süzgeç kağıdı > Diyaliz zarı şeklinde olması.
Soruda istenen sıralama kriterini eksiksiz uygulamak.

Key Concept

Tanecik boyutu farkı ile ayırma yöntemlerinde kullanılan bariyerlerin gözenek boyutları, ayrılan karışım türünün (kaba karışım, süspansiyon, koloid) tanecik boyutu ile doğrudan ilişkilidir.
Question 3Question →

Tanecik boyutu farkından yararlan��larak gerçekleştirilen ayırma yöntemleri; günlük hayatta, endüstride ve tıp alanında sıklıkla kullanılır.

Buna göre, aşağıda verilen karışımlar�� ayırma senaryoları ile bu işlemlerde kullanılan en uygun yöntemleri eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Böbreklerin işlevini yerine getiremediği durumlarda, yarı geçirgen membran yardımıyla kandaki metabolik atık moleküllerinin hücresel proteinlerden ayrılması
Katı-katı heterojen karışımlarda, bileşenlerin geometrik boyut farkından yararlanılarak uygun gözenekli engellerin yardımıyla fazların ayrılması
Bir akışkan (sıvı veya gaz) içerisinde asılı kalmış katı partiküllerin, gözenekli bir süzgeç veya filtre yardımıyla fazlarına ayrılması

Matches

Show answer & explanation

Answer

Böbrek yetmezliğindeki atıkların yarı geçirgen membranla ayrılması diyaliz ile; katı-katı heterojen bileşenlerin boyut farkıyla engellerden geçirilerek ayrılması eleme ile; akışkandaki katıların süzgeç yardımıyla ayrılması ise süzme yöntemi ile eşleşir.
Böbrek yetmezliğinde proteinler ile küçük üre moleküllerinin yarı geçirgen membranla ayrılması diyaliz ile; katı-katı heterojen bileşenlerin boyut farkına göre eleklerle ayrılması eleme ile; akışkan ortamdaki katı taneciklerin süzgeç veya filtre yardımıyla ayrılması süzme yöntemi ile eşleşmelidir.

Step-by-Step Solution

1
İlk senaryoyu analiz etme
Kan plazmasındaki üre gibi küçük moleküllerin yarı geçirgen zarla ayrılması, koloidal boyuttaki maddelerin tanecik boyutu farkıyla ayrılmasına örnektir ve bu yönteme diyaliz adı verilir. Dolayısıyla birinci ifade diyaliz ile eşleşir.
Diyaliz, koloid karışımların yarı geçirgen membran yardımıyla tanecik boyutu farkına göre ayrılması ilkesine dayanır.
2
İkinci senaryoyu analiz etme
Katı-katı heterojen karışımların boyut farkına göre gözenekli engeller (elekler) yardımıyla ayrılması eleme işlemidir. Dolayısıyla ikinci ifade eleme ile eşleşir.
Eleme yöntemi, katı-katı heterojen karışımlarda tanecik boyutu farkından yararlanılarak gerçekleştirilir.
3
Üçüncü senaryoyu analiz etme
Bir akışkan (sıvı ya da gaz) içerisindeki katı taneciklerin filtre veya süzgeç yardımıyla tutulması süzme işlemidir. Dolayısıyla üçüncü ifade süzme ile eşleşir.
Süzme yöntemi, katı-sıvı (süspansiyon) veya katı-gaz heterojen karışımları ayırmak amacıyla gözenekli süzgeç veya filtre kullanılarak uygulanır.

Key Concept

Tanecik boyutu farkı yardımıyla karışımların ayrılması (eleme, süzme, diyaliz)
Estimated Time:1m 30s
Question 4Question →

Laboratuvarda XX, YY ve ZZ karışımları üzerinde araştırma yapan bir öğrenci, bileşenleri ayırmak için gözenek (por) boyutları farklı engeller kullanmaktadır. Karışımlara dair gözlem sonuçları şu şekildedir:

* XX karışımı süzgeç kağıdından geçirildiğinde, dağılan katı faz süzgeç kağıdının gözeneklerinden geçemeyerek kağıt üzerinde kalmaktadır.
* YY karışımının dağılan tanecikleri süzgeç kağıdından geçebilmekte, ancak diyaliz cihazındaki yarı geçirgen membran zardan geçememektedir.
* ZZ karışımının dağılan tanecikleri ise hem süzgeç kağıdından hem de yarı geçirgen membran zardan hiçbir engelle karşılaşmadan geçmektedir.

Buna göre, bu karışımlar ve kullanılan ayırma yöntemleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Show answer & explanation

Answer: XX karış��mındaki dağılan taneciklerin boyutu 10−6 m10^{-6}\text{ m}'den büyük olup bu karışım süzme yöntemiyle bileşenlerine ayrılmıştır.

Answer

XX karışımındaki dağılan taneciklerin boyutu 10−6 m10^{-6}\text{ m}'den büyük olup bu karışım süzme yöntemiyle bileşenlerine ayrılmıştır.
Doğru ifadeye göre, süzgeç kağıdı üzerinde kalan katı tanecikler içeren XX karışımı bir süspansiyondur. Süspansiyonlarda dağılan katı taneciklerin boyutu 10−6 m10^{-6}\text{ m}'den büyüktür ve bu karışımlar süzme yöntemiyle bileşenlerine ayrılır.

Step-by-Step Solution

1
Karışımların süzgeç kağıdı ve diyaliz membranından geçme durumlarına göre sınıflandırılması yapılır.
XX süzgeçte kaldığı için süspansiyon; YY süzgeçten geçip membranda kaldığı için kolloit; ZZ her ikisinden de geçtiği için çözeltidir.
Tanecik boyutu 10−6 m10^{-6}\text{ m}'den büyük olanlar süspansiyon, 10−9 m10^{-9}\text{ m} ile 10−6 m10^{-6}\text{ m} arasındakiler kolloit, 10−9 m10^{-9}\text{ m}'den küçük olanlar ise çözeltidir.
2
Kullanılan engellerin gözenek boyutları karşılaştırılır.
Süzgeç kağıdının gözenek boyutu diyaliz membranından daha büyüktür.
Süspansiyon taneciklerini tutabilen süzgeç kağıdı kolloitleri tutamazken, diyaliz membranı daha küçük gözenekli yapısıyla kolloitleri tutabilir.
3
Yöntemlerin temel fiziksel özellik farkları belirlenir.
Süzme ve diyaliz tanecik boyutu farkına dayanır. Ayırma hunisi ise sıvı-sıvı heterojen karışımlar için yoğunluk farkına dayanır.
Seçeneklerdeki ifadelerin doğruluğunu test etmek için her yöntemin hangi fiziksel özellik farkına dayandığı bilinmelidir.

Key Concept

Tanecik boyutu farkıyla ayırma yöntemleri (eleme, süzme, diyaliz) ve bu yöntemlerin uygulandığı karışım türlerinin (süspansiyon, kolloit, çözelti) tanecik boyutu sınırları.
Estimated Time:1m 30s
Tanecik Boyutu Farkı ile Ayırma Yöntemleri Practice Questions — YKS TYT (Temel Yeterlilik Testi) | Examkin