Tarih ve Zaman

Tarihçi Marc Bloch, tarihin inceleme alanını tanımlarken şu ifadeleri kullanmıştır:

"Tarihin konusu en yalın tanımıyla insandır; daha doğrusu, zaman içindeki insanlardır. Ancak bu, doğa olaylarının tarihin tamamen dışında kaldığı anlamına gelmez. Bir yanardağ patlaması veya bir nehrin taşması kendi başına fiziki coğrafyanın konusudur. Fakat bu doğa olayları, insan topluluklarının yaşamını etkilediği, göçlere yol açtığı veya yerleşim biçimlerini değiştirdiği andan itibaren tarihçinin de inceleme alanına dâhil olur."

Buna göre Marc Bloch'un bu ifadelerinden hareketle tarih bilimi ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Aşağıda verilen tarihsel gelişmeleri, olay ve olgu kavramlarının özelliklerini dikkate alarak uygun açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Aşağıda tarih biliminin bazı temel metodolojik özellikleri ve ilkeleri ile bu ilkelerin tarih yazımındaki yansımalarını gösteren tarihsel durumlar verilmiştir. Bu ilke ve özellikleri, ilgili oldukları tarihsel durumlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Doğa bilimleri, laboratuvar ortamında gerçekleştirdikleri deney ve gözlemlerle genel yasalara ulaşabilirler. Ancak tarih bilimi, geçmişte yaşanmış ve tekrarlanması mümkün olmayan insan faaliyetlerini incelediği için deney ve gözlem yöntemini kullanamaz.

Buna göre, tarih biliminin doğa bilimlerinden ayrılan bu temel özelliği, tarihçilerin araştırmalarında aşağıdakilerden hangisini doğrudan zorunlu kılmaktadır?

Aşağıda verilen tarihsel gelişmeleri ve kavramsal açıklamaları ilgili oldukları olay veya olgu tanımlarıyla eşleştiriniz.

Tarih boyunca farklı kültürlerle etkile��ime giren ve çeşitli coğrafyalarda devletler kuran Türkler, toplumsal, ekonomik ve dini ihtiyaçlarına göre farklı takvim sistemleri kullanmışlardır. Bu takvimlerin büyük bir kısmı Güneş yılı esas��na göre düzenlenmişken, yalnızca bir tanesi Ay yılı esasına dayanmaktadır.

Buna göre, Türklerin tarih boyunca kullandığı aşağıdaki takvimlerden hangisi, astronomik esas bakımından diğerlerinden farklıdır?

Tarih araştırmalarında, geçmişe ait bir belgenin ya da bulgunun tek başına varlığı tarihsel gerçeği ortaya koymaya yetmez. Tarihçi, ele aldığı dönemin toplumsal, siyasi ve kültürel kodlarını çözümleyerek bu belgeleri anlamlı bir bütün haline getirmek zorundadır. Örneğin, bir Hitit kralının yıllıklarında (anal) yer alan zafer ifadeleri, sadece askeri bir başarı olarak değil; o dönemdeki krallık otoritesinin meşruiyet arayışı, dini inançlar ve saray bürokrasisi ile ilişkilendirilerek yorumlandığında tarihsel bir değer kazanır.

Buna göre tarih biliminin konusu ve özellikleri dikkate alındığında, tarihçinin tarihsel bilgiyi inşa ederken aşağıdakilerden hangisini yapması metodolojik açıdan doğru bir yaklaşım değildir?

Bir tarihçinin, araştırdığı bir olayı objektif (tarafsız) şekilde değerlendirmek ve anakronizme (kronolojik hata/zamansal uyumsuzluk) düşmemek için izlemesi gereken bilimsel araştırma basamaklarının doğru sıralaması aşağıdakilerden hangisidir?

Bir tarih araştırmacısının bilimsel çalışma sürecinde gerçekleştirdiği faaliyetler ile tarih biliminin yöntem basamaklarını doğru şekilde eşleştiriniz.

Tarih yazıcılığının gelişim sürecine bakıldığında; Hitit anallarında kralların tanrılarına hesap verme arzusuyla zaferlerinin yanı sıra yenilgilerini de kaydettirmesi tarafsızlık arayışının ilk adımları sayılır. Klasik Çağ’da Thukydides, Peloponnesos Savaşları'nı kaleme alırken olayların efsanevi boyutlarından sıyrılarak toplum liderlerine ve gelecek nesillere siyasi bir rehber sunmayı amaçlamıştır. XIX. yüzyıla gelindiğinde ise Leopold von Ranke önderliğinde gelişen ekol, belgelere dayalı ve neden-sonuç ilişkilerini merkeze alan bilimsel metodolojiyi yerleştirmiştir.

Bu bilgilerden yola çıkılarak tarih yazıcılığının gelişim süreciyle ilgili aşağıdakilerden hangisi savunulabilir?

Tarih dersinde öğretmen, tahtaya şu iki gelişmeyi yazmıştır:

I. 1839 yılında Tanzimat Fermanı'nın ilan edilmesi
II. Osmanlı İmparatorluğu'nda anayasal düzene geçiş ve demokratikleşme süreci

Öğretmen, öğrencilerinden bu iki gelişmeyi tarih metodolojisindeki "olay" ve "olgu" kavramları açısından değerlendirmelerini istemiştir.

Buna göre, öğrencilerin yaptığı aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Tarih öncesi ve tarihi dönemlere ait araştırmalarda kullanılan çeşitli buluntular ile bu buluntuları inceleyen tarihe yardımcı bilim dallarının doğru eşleştirilmesi gerekmektedir. Sol sütunda tarihe yardımcı bilim dalları, sağ sütunda ise bu bilim dallarının incelediği tarihi buluntular ve kaynaklar verilmiştir. Buna göre, verilen yardımcı bilim dallarını ilgili oldukları tarihi kaynaklarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Osmanl�� Devleti'nde toplumsal ve dini yaşamın düzenlenmesinde ay yılı esasına dayanan Hicri takvim kullanılırken; devlet hazinesinin gelir-gider dengesini sağlamak, bütçe açıklarını önlemek ve vergi dönemlerini hasat zamanına uydurmak amacıyla 1677 yılından itibaren güneş yılı esasına dayanan Rumi takvim yürürlüğe konulmuştur. Bu durum, Osmanlı Devleti'nin son dönemlerine kadar iki farklı takvim sisteminin aynı anda resmi olarak kullanılmasına zemin hazırlamıştır.

Bu bilgilere göre, Osmanlı Devleti'ndeki takvim uygulamalarıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Tarih yazıcılığı ekollerinin ve bu ekolleri temsil eden örneklerin tarihsel süreçte ilk ortaya çıkış zamanları dikkate al��ndığında, aşağıdaki gelişim aşamalarını kronolojik olarak en eskiden en yeniye doğru sıralayınız.

Bir tarih araştırmacısı, Orhan Gazi Dönemi'nde kurulan Yaya ve Müsellem teşkilatını değerlendirirken şu ifadeleri kullanmıştır:

'Bu askeri birlik, kurulduğu dönemde tebaanın devlete olan bağlılığını pekiştirmiş ve modern anlamda ulus devlet bilincinin oluşmasında öncü bir rol oynamıştır. Vatan savunması fikrini kurumsallaştıran bu teşkilat, milli orduların dünyadaki ilk örneklerindendir.'

Bu araştırmacının yapmış olduğu değerlendirme, tarihsel olayların ele alınmasında uyulması gereken aşağıdaki kurallardan hangisinin ihlal edildiğine doğrudan bir örnektir?