Paragrafta Yardımcı Düşünceler

Akustik ekoloji, insan ve diğer canlıların çevreleriyle ses aracılığıyla kurdukları ilişkiyi inceleyen modern bir disiplindir. Bu alan, doğal ve yapay seslerin çevre üzerindeki etkilerine odaklanarak doğal yaşam alanlarının korunmasına katkı sunar. Özellikle şehirleşmenin getirdiği gürültü kirliliğinin canlı popülasyonları üzerindeki olumsuz etkilerini saptamakta önemli bir rol oynar. Akustik ekologlar, belirli bir bölgedeki ses ekosistemini kayıt altına alarak doğal seslerin biyolojik çeşitlilik için önemini belgeler. Bu sayede, endüstriyel gürültünün göçmen kuşların yön bulma becerilerini nasıl bozduğunu ortaya koyabilir ve çevre politikalarının şekillenmesine bilimsel veri sağlayabilirler.

Yukarıdaki paragrafta geçen bazı ifadeler sol sütunda, bu ifadelerden çıkarılabilecek yardımcı düşünceler ise sağ sütunda verilmiştir. Buna göre, sol sütundaki ifadelerle sağ sütundaki yardımcı düşüncelerin doğru eşleşmesini belirleyiniz.

Yapay resifler, deniz canlılarına barınma, beslenme ve üreme alanları sağlamak amacıyla insan eliyle deniz tabanına yerleştirilen yapılardır. Genellikle ömrünü tamamlamış gemiler, beton bloklar veya özel tasarlanmış metal kafeslerden üretilen bu yapılar, biyolojik çeşitliliği artırmada önemli bir rol oynar. Doğal resiflerin kirlilik veya aşır�� avcılık nedeniyle zarar gördüğü bölgelerde yapay resifler, deniz ekosisteminin kendini yenileme sürecini hızlandırır. Ayrıca bu yapılar, amatör dalgıçlar için yeni cazibe merkezleri oluşturarak bölge turizmine katkı sağlar ve kıyı balıkçılığını destekler. Ancak resiflerin kurulacağı bölgenin akıntı yönü ve su sıcaklığı gibi ekolojik faktörler doğru analiz edilmezse, bu yapılar deniz tabanında kirliliğe yol açabilir.

Bu parçadan yapay resiflerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Dijital çağın getirdiği hız ve sürekli bilgi akışı, okuma alışkanlıklarımızı da kökten değiştirmiştir. Ekrandaki metinler arasında hızla gezinen modern okur, derinlemesine odaklanma yeteneğini kaybetme tehlikesiyle karşı karşıyadır. Bu duruma tepki olarak doğan 'yavaş okuma' hareketi, okumayı yalnızca bir bilgi edinme aracı değil, zihinsel bir meditasyon ve entelektüel derinleşme süreci olarak yeniden tanımlar. Harekete göre yavaş okumak, kelimelerin estetik değerini hissetmeyi, yazarın satır aralarına gizlediği anlam katmanlarını keşfetmeyi ve metinle kişisel bir bağ kurmayı gerektirir. Bu yaklaşım, niceliğin niteliğe feda edildiği günümüz dünyasında, insan zihnine kendi hızını geri kazandırmayı ve okuma eylemini mekanik bir süreçten çıkarıp yaratıcı bir eyleme dönüştürmeyi amaçlar.

Bu parçada "yavaş okuma" hareketi ile ilgili aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

Kentsel akupunktur, büyük ölçekli ve yüksek maliyetli geleneksel planlama yöntemlerine alternatif olarak doğmuş modern bir şehircilik yaklaşımıdır. Bu yöntem, kentsel dokunun tamamını dönüştürmek yerine, sorunlu alanlarda belirlenen stratejik noktalara küçük, düşük bütçeli fakat yüksek etkili müdahaleler yapmayı hedefler. Geleneksel tıptaki akupunktur tedavisine benzer şekilde, şehirdeki belirli "enerji noktalarına" yapılan bu nokta atışı dokunuşlar, çevre bölgelerde de zincirleme bir iyileşme dalgası başlatır. Metruk bir arsanın mahalle parkına dönüştürülmesi veya atıl bir alt geçidin sanat galerisi olarak yeniden işlevlendirilmesi bu yaklaşımın örneklerindendir. Katılımcı ve esnek yapısı sayesinde yerel toplulukların ihtiyaçlarına hızla cevap veren bu model, şehirlerin sosyal uyumunu ve dayanıklılığını artırmada önemli bir rol oynar. Ancak başarısı, doğru noktaların isabetle tespit edilmesine ve yerel halkın sürece dahil edilmesine sıkı sıkıya bağlıdır.

Bu parçada kentsel akupunktur yaklaşımı ile ilgili aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

Aşağıdaki paragrafta Osmotek (Osmothèque) adlı kuruluş hakkında bazı bilgiler verilmiştir:

'Versay'da bulunan Osmotek (Osmothèque), tarihin derinliklerinde kaybolmuş ya da üretimi durdurulmu�� kokuları aslına sadık kalarak yeniden üreten ve koruyan dünyanın ilk koku arşivine ev sahipliği yapmaktadır. Bu yaşayan müzede parfümler, formüllerine uygun olarak titizlikle sentezlenmekte ve ışık ile oksijenin bozucu etkilerinden uzak tutulmak üzere argon gazıyla doldurulmuş mahzenlerde saklanmaktadır. Osmotek, kokuyu sadece ticari bir tüketim nesnesi olarak değil, insanlığın somut olmayan kültürel mirasının bir parçası olarak kabul eder. Dolayısıyla bu kurum, koku duyusunun hafızayı tetikleme gücünden yararlanarak geçmişin estetik algısını günümüze taşımayı ve koku kimyasına dair bilimsel birikimi gelecek nesillere aktarmayı hedefler.'

Buna göre, sol tarafta verilen paragraftaki ifadeler ile sağ tarafta verilen yardımcı düşünceleri doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Aşağıdaki paragrafta bitkiler arasındaki kimyasal iletişim anlatılmaktadır.

"Bitkiler, hayvanlar gibi ses çıkaramasalar da çevreleriyle ve kendi aralarında kimyasal sinyaller yoluyla iletişim kurarlar. Bir bitki, zararlı bir böceğin saldırısına uğradığında havaya uçucu organik bileşikler salgılar. Bu bileşikler, rüzgar yardımıyla komşu bitkilere ulaşır. Sinyali alan komşu bitkiler, henüz saldırıya uğramadan kendi savunma mekanizmaların�� harekete geçirir ve yapraklarında böceklerin sevmediği kimyasal maddeler üretmeye başlar. Ayrıca bu uçucu bileşikler, bazen zararlı böcekleri yiyen diğer avcı böcekleri de bölgeye çekerek bitkiye dolaylı bir koruma sağlar. Bu kimyasal yardımlaşma ağı, bitki topluluklarının hayatta kalma şansını artıran önemli bir adaptasyondur."

Buna göre, sol sütunda verilen durumlar�� sağ sütundaki uygun açıklamalarla eşleştiriniz.

Palimpsest, antik dönemde üzerine yeni bir metin yazmak amacıyla önceki yazıları kazınarak veya silinerek yeniden kullanılan parşömenleri tanımlayan bir terimdir. Ancak bu silme işlemi hiçbir zaman tam anlamıyla başarılı olamamış; alttaki yazıların izleri, kimyasal ve teknolojik yöntemlerle okunabilir kılınmıştır. Modern tarihçilik ve edebiyat eleştirisinde bu kavram, geçmişin şimdiki zamanın altında tamamen yok edilemediğini, aksine kültürel bir üst üste binme (tabakalaşma) yarattığını göstermek için kullanılır. Dolayısıyla bir kentin mimari yapısı veya bir dilin söz varlığı da geçmiş dönemlerin izlerini taşıyan birer palimpsest olarak kabul edilir. Bu durum, insan belleğinin de geçmişi bütünüyle silemeyip onu yeni yaşantıların gerisinde saklama eğilimini açıklar.

Bu parçada palimpsest ile ilgili aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

Bergama Kütüphanesi, Antik Çağ'ın en önemli bilgi merkezlerinden biridir. Mısır’daki İskenderiye Kütüphanesi ile rekabet halinde olan bu kütüphane, yaklaşık 200 bin parşömen ruloya ev sahipliği yapmıştır. Kütüphane binası, nemin parşömenlere zarar vermesini önlemek amacıyla çift duvar sistemiyle inşa edilmiştir. Dış duvar ile iç duvar arasında bırakılan boşluk, içerideki havanın sürekli sirkülasyon halinde kalmasını sağlayarak eserleri korumuştur. Ayrıca kütüphanede, okuyucuların rahatça çalışabilmesi için geniş okuma salonları bulunmaktaydı. Parşömenin Bergama'da icat edilmiş olması da kütüphanenin zenginleşmesini kolaylaştırmış ve onu bilim insanları için bir çekim merkezi haline getirmiştir.

Bu parçada Bergama Kütüphanesi ile ilgili aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

Ekokritik (çevre odaklı edebiyat eleştirisi), edebi metinlerin insan ile insan dışı doğa arasındaki ilişkileri nasıl ele aldığını inceleyen disiplinlerarası bir kuramdır. 1990'larda bağımsız bir alan olarak rüştünü ispat eden bu yaklaşım, doğayı yalnızca olayların geçtiği pasif bir arka plan veya insan duygularının yansıtıldığı dekoratif bir araç olarak görmeyi reddeder. Aksine, fiziki çevrenin ve diğer canlıların da metinlerde aktif birer özne, hatta anlatının seyrini değiştiren kurucu unsurlar olarak konumlandırılabileceğini savunur. Yazarın ekolojik krizlere yönelik tutumunu sorgularken dilin doğayı temsil etme gücünü ve sınırlarını da tartışmaya açar. Dolayısıyla ekokritik, sadece tematik bir doğa güzellemesi incelemesi değil; edebiyat aracılığıyla çevre bilincinin nasıl inşa edildiğini deşifre eden politik ve etik bir okuma biçimidir.

Bu parçadan "ekokritik" kuramı ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Aşağıdaki paragrafta Karanlık Gökyüzü Hareketi ile ilgili bilgiler verilmiştir:

"Karanlık Gökyüzü Hareketi, yapay ışık kaynaklarının kontrolsüz kullanımından doğan ışık kirliliğine karşı küresel bir farkındalık oluşturmayı amaçlar. Modern kentlerdeki aşırı aydınlatmanın yalnızca yıldızları görmemizi engellemediğini, aynı zamanda gece aktif olan canlıların göç ve üreme döngülerini bozduğunu savunur. Hareket, ışığın tamamen söndürülmesini değil; yönü, gücü ve zamanı kontrol altında tutulan akıllı aydınlatma sistemlerinin kullanılmasını önerir. Bu sayede hem enerji tasarrufu sağlanacak hem de insan biyolojisi için kritik önem taşıyan melatonin hormonunun düzenli salgılanması desteklenecektir. Böylelikle ekolojik dengenin korunmasına doğrudan bir katkı sunulması hedeflenmektedir."

Buna göre, sol sütunda verilen Karanlık Gökyüzü Hareketi ile ilgili konuları, sağ sütundaki uygun yardımcı düşüncelerle eşleştiriniz.

Norveç’in Svalbard takımadalarında yer alan Küresel Tohum Deposu, dünya genelindeki bitki çeşitliliğini korumak amacıyla kurulmuş devasa bir tesistir. Nükleer savaşlar, küresel ısınma ve doğal afetler gibi büyük felaketler karşısında tarımsal ürünlerin yok olmasını önlemeyi hedefleyen bu depo, yerin yaklaşık 120 metre altında ve donmuş toprak tabakasının içinde inşa edilmiştir. Depoda saklanan tohumlar, nem geçirmeyen özel üç katlı zarflarda ve eksi 18 derece sıcaklıkta muhafaza edilmektedir. Bölgenin doğal soğukluğu ve jeolojik kararlılığı, elektrik kesintileri yaşansa bile tohumların donmuş hâlde kalmasını sağlayarak güvenlik risklerini en aza indirgemektedir.

Bu parçadan Svalbard Küresel Tohum Deposu ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Biyo-sanat, biyoteknolojik süreçleri ve canlı organizmaları sanatsal birer araç olarak kullanan çağdaş bir sanat akımıdır. Bu disiplin, geleneksel tuval veya heykel malzemelerinin yerine bakteriler, hücre kültürleri ve DNA molekülleri gibi canlı materyalleri yerleştirerek yaşamın kendisini sanatsal bir ifade biçimine dönüştürür. Sanatçılar, laboratuvar ortamlarında bilim insanlarıyla ortak çalışarak doğa ile kültür arasındaki keskin sınırları sorgulatmayı amaçlarlar. İzleyiciyi canlılığın tanımı ve sınırları üzerine düşünmeye sevk eden bu yapıtlar, aynı zamanda genetik mühendisliği ve klonlama gibi teknolojilerin getirdiği etik tartışmaları da sanatsal düzleme taşır. Dolayısıyla biyo-sanat, estetik kaygıların ötesine geçerek bilimin toplumsal ve ahlaki yansımalarına ayna tutan eleştirel bir platform işlevi görür.

Yukarıdaki parçadan hareketle, sol sütunda yer alan yardımcı düşünceleri sağ sütunda kendilerini destekleyen cümlelerle eşleştiriniz.

Sakin Şehir (Cittaslow) hareketi, 1999 yılında İtalya’da küreselleşmenin şehirleri tek tipleştirmesine ve yaşam hızını kontrolsüzce artırmasına bir tepki olarak doğmuştur. Bu hareketin temel amacı, kentlerin kendi yerel kimliklerini, zanaatlarını, geleneksel mimarisini ve doğal özelliklerini koruyarak sürdürülebilir bir kalkınma modeli oluşturmaktır. Bir kentin bu birliğe kabul edilmesi için hava kalitesinden altyapıya, yerel ürünlerin desteklenmesinden misafirperverlik kültürüne kadar yetmişten fazla kriteri yerine getirmesi gerekmektedir. Cittaslow, modern dünyayı tamamen reddetmek yerine teknolojiyi yerel değerleri korumak ve yaşam kalitesini artırmak için bir araç olarak kullanmayı savunur. Böylece yerel esnaf korunurken, doğaya saygılı ve insan odaklı bir kentsel yaşam alanı inşa edilir.

Buna göre, parçada geçen bilgileri Cittaslow hareketiyle ilgili açıklamalarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Kuş Evleri

Osmanlı mimarisinin zarif detaylarından biri olan kuş evleri, özellikle on yedinci yüzyıldan itibaren cami, kütüphane, çeşme ve han gibi toplumsal ve dini yapıların dış duvarlarında kendilerine sıkça yer bulmuştur. Rüzgâr almayan, güneş gören ve insanların kolayca erişemeyeceği cephelere inşa edilen bu estetik yuvalar, toplumdaki derin hayvan sevgisinin mimariyle bütünleştiğini gösterir. Kuşların güvenle barınması ve zorlu hava koşullarından korunması amacıyla tasarlanan bu yapıların üretiminde taş, tuğla ve ahşap gibi farklı malzemeler tercih edilmiştir. Kimi zaman küçük birer saray veya cami maketini andıran bu detaylar, dönemin insanının çevreye ve canlılara karşı beslediği merhamet ile adalet duygusunun günümüze ulaşan en somut örneklerindendir.

Yukarıdaki metinde geçen ifadeler ile bu ifadelerden yola çıkılarak ulaşılabilecek yardımcı düşünceleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Kintsugi, kırılan veya çatlayan seramik kapların, altın tozuyla karıştırılmış özel bir reçine kullanılarak birleştirilmesi esasına dayanan geleneksel bir Japon sanatıdır. Bu sanatın kökeninde, nesnelerin kırıldıktan sonra eski haline getirilmesinden ziyade, hasarların belirginleştirilerek onlara yeni bir estetik değer ve yaşanmışlık kazandırılması yatar. Kintsugi felsefesi, kusurların ve yaraların saklanması gereken kusurlar değil, aksine nesnenin tarihinin ve benzersizliğinin birer simgesi olarak kabul edilmesi gerektiğini savunur. Modern tüketim kültürünün aksine bu yaklaşım, yıpranmış veya hasar görmüş olanı hemen gözden çıkarmak yerine, ona hak ettiği özeni göstermeyi teşvik eder. Böylece onarılan nesne, eskisinden daha dayanıklı hale gelmekle kalmaz; üzerindeki altın çizgiler sayesinde geçmişine dair eşsiz bir hikâye taşır.

Bu parçadan hareketle Kintsugi sanatı ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Karagöz ve Hacivat gölge oyunu, Osmanlı döneminde saraydan kahvehanelere kadar toplumun her kesimi tarafından ilgiyle izlenen geleneksel bir sanat dalıydı. Bu oyunlarda izleyiciyi güldürmek öncelikli bir hedef olsa da toplumsal aksaklıkları mizahi bir dille eleştirmek ve ahlaki değerleri aşılamak da amaçlanırdı. Oyundaki temel karakterlerden Karagöz halkın sağduyusunu, samimiyetini ve yalınlığını temsil ederken; Hacivat ise yarı aydın, kurnaz ve kitabi bilgiyi öne çıkaran bir tiplemeydi. Tamamen sözlü bir geleneğe dayanan bu oyunlar, yazılı bir metne bağlı kalınmadan hayali adı verilen oynatıc��nın doğaçlama yeteneğiyle canlandırılırdı. Bu sayede oyun, dönemin güncel olaylarına da anında yer verebilen dinamik bir yapıya sahipti.

Bu parçadan hareketle Karagöz ve Hacivat gölge oyunuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Paragraf:

Termit kolonileri, karmaşık mimari yapılara sahip yuvalarında sıcaklığı ve karbondioksit oranını sabit tutabilmek için dış ortamdaki rüzgâr hareketlerinden ve içsel ısı yayılımından yararlanan pasif bir havalandırma sistemi geliştirmiştir. Toprağın altında ve üstünde yükselen bu bacalı yapılar, baca etkisi (yükselen sıcak havanın tepeden çıkması) ve basınç farkı ilkelerine dayanarak sürekli temiz hava sirkülasyonu sağlar. Biyomimikri (doğadan esinlenen tasarım) uzmanları, bu doğal mekanizmadan yola çıkarak sürdürülebilir mimaride ��ığır açan projeler tasarlamışlardır. Zimbabve'deki Eastgate Centre gibi yapılar, herhangi bir mekanik iklimlendirme sistemi kullanılmaksızın, termit yuvalarının gözenekli kil duvar yapısı ve dikey hava kanalları taklit edilerek inşa edilmiştir. Bu sayede bina, geleneksel yapılara kıyasla %90 daha az enerji tüketerek hem ekolojik dengenin korunmasına katkı sunmakta hem de işletme maliyetlerini düşürmektedir.

Soru:

Yukarıdaki paragraftan hareketle, sol sütunda verilen yardımcı düşünceleri sağ sütunda bu düşüncelerin dayanağı olan cümlelerle eşleştiriniz.

Bal arıları, kovan dışındaki besin kaynaklarının yerini diğer arılara bildirmek için benzersiz bir iletişim yöntemi kullanır. 'Sallantı dansı' olarak adlandırılan bu hareketler, besin kaynağının kovana olan uzaklığı ve yönü hakkında kesin bilgiler içerir. Eğer besin kaynağı kovana yakınsa arılar dairesel hareketler yapar; uzaklık arttıkça dans sekiz şeklini alır ve arı gövdesini sallamaya başlar. Dansın açısı, besinin güneşe göre konumunu belirtirken dansın süresi ise mesafeyi gösterir. Bu sayede kovanın diğer üyeleri, hiç görmedikleri bir besin kaynağını kolayca bulabilirler. Bu etkileyici iletişim, arıların toplumsal yaşamdaki iş birliğinin en somut göstergelerinden biridir.

Bu parçadan bal arılarının iletişimiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Coğrafi keşifler döneminde kartograflar, denizcilerin raporlarına dayanarak haritalarına aslında var olmayan 'hayalet adaları' yerleştirmişlerdir. Bu adaların haritalarda yüzyıllarca kalması sadece haritacıların dikkatsizliğinden değil, aynı zamanda denizcilik rotalarını güvenceye alma, keşfedilmemiş zenginliklerin hayalini canlı tutma ve siyasi güç gösterisi yapma arzusundan kaynaklanıyordu. Dönemin krallıkları, bu adalara sahiplik iddia ederek sömürgecilik yarışında rakiplerine psikolojik üstünlük kurmaya çalışıyordu. İlginç olan, varlığına inanılan bu adaları bulmak için çıkılan seferlerin, okyanus akıntıları ve rüzgâr düzenlerinin keşfedilmesini sağlayarak denizcilik bilimini dolaylı yoldan geliştirmesidir. Sonuçta hayalet adalar, coğrafi birer hata olmanın ötesinde, dönemin jeopolitik ve bilimsel arayışlarının somut birer belgesi niteliğindedir.

Bu parçadan hareketle "hayalet adalar" ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Aşağıdaki paragrafta Johannes Kepler'in *Somnium* (Düş) adlı eseri ele alınmıştır:

"Johannes Kepler’in ölümünden sonra, 1634 yılında yayımlanan *Somnium* (Düş) adlı eseri, bilim tarihi çevrelerince ilk bilimkurgu çalışması olarak kabul edilir. Kepler bu yapıtında, Ay’a yapılan hayalî bir yolculuğu anlatırken aslında Kopernik’in gün merkezli evren modelini okura sevdirmeyi ve bu kuramın fiziksel olarak mümkün olduğunu göstermeyi amaçlamıştır. Kitapta, Dünya’nın hareket halinde olduğu gerçeği, Ay yüzeyindeki hayalî gözlemcilerin bakış açısıyla tasvir edilerek dönemin yerleşik yer merkezli inançlarına dolaylı bir eleştiri sunulur. Ancak eser, yalnızca astronomik bir tez olmanın ötesine geçerek mitolojik ögeleri, doğaüstü varlıkları ve Kepler’in kendi annesinin b��yücülükle suçlanmasına yol açacak kadar kişisel detayları da barındırır. Bu yönüyle *Somnium*, bilimsel aklın sınırlarını kurgusal anlatının özgürlüğüyle birleştiren öncü bir metindir."

Buna göre, paragrafta geçen numaralanmış ifadeleri sağda yer alan yardımcı düşüncelerle doğru şekilde eşleştiriniz.