Paragrafta Yardımcı Düşünceler

Aşağıdaki paragrafta numaralanmış cümlelerle bu cümlelerden çıkarılabilecek yardımcı düşünceleri doğru şekilde eşleştiriniz.

(I) Likenler, mantarlar ve alglerin bir araya gelerek oluşturduğu ortak yaşam birliği sayesinde yeryüzünün en zorlu çevre koşullarında bile hayatta kalmayı başarabilen sıra dışı organizmalardır. (II) Bu hassas birliktelikte mantar bileşeni, algi kuruma ve aşırı güneş ışığı gibi dış tehlikelerden koruyarak ona gerekli su ve mineralleri sağlar. (III) Alg bileşeni ise gerçekleştirdiği fotosentez süreciyle mantarın tek başına üretemediği organik besin maddelerini sentezler. (IV) Karşılıklı yardımlaşmaya ve uyuma dayalı olan bu özel yaşam biçimi, likenlerin çıplak kayalar gibi verimsiz zeminlerde bile tutunarak yeni canlı türlerinin yaşamasına zemin hazırlayan ekolojik öncüler olmasını kolaylaştırır.

Aşağıdaki paragrafta nöronal budanma süreci ele alınmıştır:

(I) Nöronal budanma, insan beyninin gelişim evrelerinde fazla ve işlevsiz olan sinaptik bağlantıların elenerek sinirsel ağların daha verimli hâle getirilmesi sürecidir. (II) Özellikle çocukluk ve ergenlik dönemlerinde zirveye ulaşan bu fizyolojik ayıklama, az kullanılan sinirsel yolların ortadan kaldırılmasını sağlarken aktif olarak deneyimlenen bağlantıların miyelin kılıfla sarılarak güçlenmesine olanak tanır. (III) Beynin esnek yapısının (nöroplastisite) en somut göstergesi olan budanma mekanizması, öğrenme ve bilişsel kapasiteyi doğrudan şekillendirir. (IV) Bu süreçte ortaya çıkan genetik veya çevresel kökenli aksamalar, otizm ya da şizofreni gibi çeşitli nöropsikiyatrik rahatsızlıkların ortaya çıkışıyla ilişkilendirilir. (V) Dolayısıyla sinaptik budanma, basit bir hücresel kayıp değil; beynin dış dünyayla kurduğu etkileşime göre kendini en verimli şekilde güncellediği dinamik bir mimari tasarımdır.

Buna göre, paragrafta numaralanmış cümleleri, bu cümlelerden yola çıkılarak ulaşılabilecek yardımcı düşüncelerle doğru şekilde e��leştiriniz.

Aşağıdaki paragrafta numaralanmış cümleleri, bu cümlelerden çıkarılabilecek yardımcı düşüncelerle eşleştiriniz.

Buz Çekirdeği Analizleri

Paleoklimatologlar, geçmiş iklim koşullarını anlamak için Antarktika ve Grönland gibi kutup bölgelerindeki buzul tabakalarından çıkarılan 'buz çekirdeklerini' incelerler.
(I) Yüzlerce metre derinlikten çıkarılan bu silindirik örnekler, yağışların üst üste birikip sıkışmasıyla oluşan ve geçmiş dönemin atmosferik koşullarını hapseden yıllık katmanlardan meydana gelir.
(II) Çekirdeklerin içindeki mikroskobik hava kabarcıkları, karın yağdığı dönemdeki atmosferin gaz bileşimini ve özellikle karbondioksit gibi sera gazlarının oranını doğrudan ölçmeye olanak tanır.
(III) Ayrıca kar tanelerindeki oksijen ve hidrojen izotoplarının oranları, o dönemdeki küresel sıcaklık dalgalanmaları hakkında hassas veriler sunar.
(IV) Buz katmanları arasında biriken volkanik küller ve çöl tozları ise geçmişteki büyük volkanik patlamaların ve atmosferik sirkülasyon kalıplarının tarihlendirilmesinde doğal arşiv niteliği taşır.

Aşağıdaki parçada numaralanmış cümleler ile bu cümlelerden çıkarılabilecek yardımcı düşünceleri doğru bir şekilde eşleştiriniz.

(I) Likenler; mantarlar ile alglerin bir araya gelerek oluşturduğu, dış etkilere karşı son derece hassas ortak yaşam (birlik) formlarıdır. (II) Yaprak veya kök gibi koruyucu organları ile kılcal damar sistemleri bulunmadığından, havada bulunan gaz ve partikülleri doğrudan yüzeyleriyle emerler. (III) Bu emilim sırasında havayla birlikte aldıkları toksik maddeleri bünyelerinden uzaklaştıracak bir boşaltım mekanizmasından yoksun oldukları için kirleticiler hücrelerinde birikir. (IV) Hücrelerdeki bu birikim; fotosentez oranının düşmesi, renk değişimleri veya liken türünün tamamen yok olması gibi belirgin fizyolojik tepkilere yol açar. (V) Araştırmacılar, likenlerin bu duyarlılıkları ve gösterdikleri yapısal değişimler sayesinde bir bölgenin hava kalitesini ve kirlilik düzeyini pahalı cihazlara ihtiyaç duymadan tespit edebilirler.

Etnobotanik; belirli bir coğrafyada yaşayan halkın, çevresindeki bitki örtüsünden beslenme, barınma, tedavi ve inanç gibi çeşitli alanlarda nasıl yararlandığını inceleyen disiplinler arası bir bilim dalıdır. Bu alan sadece bitkilerin kullanım amaçlarını listelemekle kalmaz, aynı zamanda yerel toplulukların doğayla kurduğu kültürel ve zihinsel bağı da anlamlandırmaya çalışır. Günümüzde etnobotanik araştırmaları, modern tıp ve eczacılığın yeni etken maddeler keşfetmesinde önemli bir kılavuz görevi görmektedir. Ancak küreselleşme ve hızlı kentleşme süreçleri, geleneksel sözlü kültürle aktarılan bu kadim bitki bilgisinin yok olma tehlikesini beraberinde getirmektedir. Bu nedenle, yerel halk hekimliği uygulamalarının ve geleneksel tarım y��ntemlerinin hızlıca belgelenmesi, küresel biyoçeşitliliğin ve kültürel mirasın korunması açısından kritik bir önem taşımaktadır.

Bu parçadan hareketle etnobotanik bilimi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Dendrokronoloji üzerine yazılmış aşağıdaki parçayı okuyunuz:

(I) Dendrokronoloji, ağaçların yıllık büyüme halkalarını inceleyerek geçmişteki iklim koşullarını, çevresel değişimleri ve arkeolojik buluntuların yaşını saptayan bilim dalıdır. (II) Her yıl ağaç gövdesinde oluşan halkaların genişliği, o yılki yağış miktarı ve sıcaklık gibi iklimsel değişkenlere doğrudan bağlıdır; bu durum bilim insanlarına adeta doğanın tuttuğu bir günlük sunar. (III) Yangın izleri taşıyan halkalar geçmişteki orman yangınlarının sıklığını ortaya koyarken, halkaların kimyasal analizleri atmosferdeki kirlilik seviyelerinin tarihsel gelişimini izlemeyi sağlar. (IV) Son yıllarda bu yöntem; eski müzik aletlerinin yapımında kullanılan ahşabın kökenini belirlemek ve sanat eserlerinin sahtecilik analizlerini yapmak amacıyla da sıklıkla kullanılmaktadır.

Buna göre, parçadaki numaralanmış cümleleri, yanlarında verilen yardımcı düşüncelerle (anlamlarla) eşleştiriniz.

Aşağıdaki parçada numaralanmış cümleler ile bu cümlelerden yola çıkılarak ulaşılabilecek yardımcı düşünceler verilmiştir. Parçadaki cümleleri doğru yardımcı düşüncelerle nasıl eşleştirirsiniz?

(I) Orman ekosistemlerinde ağaçlar, toprak altında bulunan mantar iplikçikleri vasıtasıyla devasa bir iletişim ağı kurarlar. (II) Mikorizal ağ olarak adlandırılan bu sistem; ağaçların birbirleriyle besin paylaşmasını, yaklaşan tehlikelere karşı birbirini uyarmasını sağlar. (III) Örneğin, böcek saldırısına uğrayan bir ağacın gönderdiği kimyasal sinyaller sayesinde komşu ağaçlar savunma mekanizmalarını önceden devreye sokarlar. (IV) Ayrıca güneş gören yaşlı ağaçlar, fotosentez yapamayan genç fidelerin hayatta kalması için bu ağ kanalıyla onlara karbon ve su aktarırlar. (V) Mantarlar ise bu yaşamsal desteğin karşılığ��nda ağaçlardan ihtiyaç duydukları glikozu temin ederler.

Aşağıdaki metinde numaralanmış cümleler ile bu cümlelerden çıkarılabilecek yardımcı düşünceleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Metin:
(I) Bal arıları, kovandan uzaktaki bir besin kaynağının yerini diğer arılara bildirmek için "sallantı dansı" adı verilen özel bir hareket sergiler. (II) Arının düz hatta ilerlerken yaptığı hareketin dikey eksenle oluşturduğu açı, besin kaynağının güneşe göre yönünü gösterir. (III) Dansın toplam süresi besin kaynağının uzaklığıyla ilişkiliyken hızı ve canlılığı ise kaynağın kalitesi hakkında bilgi taşır. (IV) Kovandaki diğer işçi arılar, karanlık ortamda bu dansı dokunma ve işitme duyularıyla algılayarak yönlerini belirler.

Aşağıdaki parçada yer alan numaralandırılmış cümleleri, karşılarında verilen ve bu cümlelerden çıkarılabilecek yardımcı düşüncelerle eşleştiriniz. Buna göre, parçadaki numaralandırılmış ifadeler ile yardımcı düşüncelerin doğru eşleştirmesi nasıl olmalıdır?

"Dendrokronoloji, ağaçların yıllık büyüme halkalarını inceleyerek geçmişteki iklim koşullarını ve tarihi olayların kesin zamanını belirleyen bilim dalıdır. [I] Bu yöntem, her yıl eklenen yeni bir halka sayesinde ağacın yaşını belirlemenin ötesinde, halka genişliklerine bakarak o yılın kurak mı yoksa yağışlı mı geçtiğini gösterir. [II] Son yıllarda arkeolojik kazılarda bulunan ahşap yapı elemanları ve eski mobilyalar, bu yöntemle analiz edilerek inşa edildikleri tam yıllar tespit edilmiştir. [III] Ağaç halkalarının sunduğu bu hassas takvim bilgisi, karbon-14 gibi diğer tarihleme yöntemlerine göre çok daha kesin sonuçlar vermekte ve tarih yazımını yeniden şekillendirmektedir."

Kağıt katlama sanatı origami, mühendislik ve teknoloji alanlarında yenilikçi tasarımlara ilham vermektedir.

I. Özellikle uzay araştırmalarında, devasa güneş panellerinin roket içine sığdırılması ve uzayda kendiliğinden açılması origaminin katlama teknikleri sayesinde mümkün olmaktadır.
II. Tıp alanında ise damarları açmak için kullanılan stentlerin vücut içinde istenen noktada genişlemesi bu katlama prensiplerine dayanır.
III. Ayrıca mimaride, taşınabilir ve afet anında hızlıca kurulabilen geçici barınakların tasarımında bu sanattan yararlanılmaktadır.

Aşağıda numaralanmış bu cümleleri, kendilerinden çıkarılabilecek en uygun yardımcı düşüncelerle eşleştiriniz.

Tarihsel olayları incelerken bugünün değer yargıları ve bilgi birikimiyle geçmişi değerlendirmek anlamına gelen anakronizm, tarih araştırmalarının en köklü yanılgılarından biridir. Araştırmacının geçmişteki bir aktörün zihniyetini kendi çağının merceğinden görmesi, olayların nedensellik bağını koparır. Bu noktada mikro tarihçilik, geniş çaplı genellemeler yerine dar bir zaman dilimine ve sınırlı sayıdaki bireysel yaşantılara odaklanarak anakronizme karşı güçlü bir bariyer oluşturur. Mikro tarih yöntemiyle, büyük anlatıların gölgesinde kalan sıradan insanların gündelik pratikleri, mahkeme kayıtları veya mektuplar üzerinden didik didik edilir. Böylelikle geçmiş, kendi özgün ilişkiler ağı içinde yeniden inşa edilirken araştırmacının bugünden geçmişe doğrusal bir ilerleme atfetme refleksi de kırılmış olur.

Bu parçadan hareketle "mikro tarihçilik" ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Türk kahvesi, yalnızca bir içecek olmanın ötesinde, Türk kültürünün en köklü ve canlı sosyal ögelerinden biridir. Kahve çekirdeklerinin çok ince çekilmesiyle hazırlanan bu özel kahve, telvesiyle birlikte pişirilen tek kahve türü olma özelliğini taşır. Kendine özgü pişirme tekniği, sunumu ve köpüğüyle di��er kahvelerden kolayca ayırt edilir. Geleneksel olarak yanında lokum ve bir bardak su ile servis edilen Türk kahvesi, misafirperverliğin ve dostluğun simgesi olarak kabul edilir. Günün yorgunluğunu atmak ya da keyifli sohbetleri başlatmak için tüketilen bu içecek, hazırlık aşamasından sunum ritüeline kadar her adımıyla toplumsal bir paylaşım aracıdır. Bu yönüyle 2013 yılında UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ne de kabul edilmiştir.

Bu parçada Türk kahvesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

Dijitalleşme, geçmişi kaydetme pratiklerimizi kökten değiştirirken paradoksal bir biçimde hafızanın doğasını da aşındırmaktadır. Geleneksel arşivler, seçme ve dolayısıyla 'neyin unutulacağına karar verme' süzgecinden geçerek oluşurken dijital mecralar her şeyi depolama iddiasıyla seçimsiz bir biriktirme alanı sunar. Bu durum, insan zihnini geçmişin yükünden kurtaran sağlıklı bir unutma mekanizmasını sekteye uğratmaktadır. Hatırlamak, artık anlamlı bir geri çağırma eylemi olmaktan çıkıp veri yığınları arasında kaybolmaya dönüşmüştür. Dahası, her an erişilebilir olan bu yapay bellek, bireyi kendi zihinsel arşivini oluşturma zahmetinden kurtararak onu entelektüel bir tembelliğe sürüklemektedir. Sonuçta, unutmanın olmadığı bir dünyada her şey aynı önem derecesine sahip olmakta, bu da tarihsellik algısını silikleştirmektedir.

Bu parçadan hareketle dijitalleşmenin bellek ve arşivleme süreçlerine etkileriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Koku duyusu, diğer duyulardan farklı olarak, beyinde doğrudan duygusal hafıza ve kararların işlendiği amigdala ve hipokampus bölgelerine ulaşır. Bu durum, geçmişte yaşadığımız bir anının kokusunu aldığımızda, o ana dair duyguların ve detayların zihnimizde aniden ve tüm canlılığıyla canlanmasını açıklar. Edebiyatta 'Proust Etkisi' olarak adlandırılan bu fenomen, adını Marcel Proust’un çaya batırdığ�� madlen kekinin kokusuyla çocukluk anılarına sürüklenmesini tasvir ettiği eserinden alır. Modern nörobilim, koku reseptörlerinin doğrudan limbik sistemle bağlantılı olmasının, bu duyusal uyarımın mantıksal süzgeçlerden geçmeden doğrudan duygusal tepkiler yaratmasına yol açtığını doğrulamaktadır. Bu yönüyle koku, geçmişi yalnızca hatırlatmakla kalmaz; onu adeta duygusal olarak yeniden yaşatır.

Bu parçadan koku duyusuyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Harita, yeryüzünün kuş bakışı görünümünün belli bir oranda küçültülerek düzleme aktarılması gibi teknik bir tanımla sınırlandırılamaz. İnsanlığın mekânı anlama ve ona hükmetme arzusunun somut bir belgesi olan haritalar, çizildikleri dönemin egemen güçlerinin dünya görüşünü, inanç dünyasını ve bilimsel düzeyini yansıtır. Orta Çağ Avrupası’nda üretilen ve Kudüs’ü dünyanın merkezine yerleştiren dairesel yapılı "T-O haritaları", coğrafi bir kılavuz olmaktan ziyade teolojik bir evren tasavvuru sunar. Coğrafi keşiflerle birlikte haritaların işlevi kökten değişmiş; denizcilerin rotalarını belirleyen pratik araçlar olmanın yanı sıra yeni sömürgelerin sınırlarını çizen siyasi güç gösterilerine dönüşmüştür. Dolayısıyla her harita, nesnel bir gerçeklik iddiası taşısa da aslında yapıldığı dönemin kültürel ve siyasal kodlarını barındıran öznel birer metindir.

Bu parçadan haritalarla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Eko-eleştiri, edebiyat yapıtlarını insan ve doğa arasındaki ilişkiyi temel alarak inceleyen görece yeni bir edebi kuramdır. Klasik edebiyat eleştirisinin insanı merkeze alan tek taraflı yaklaşımına bir başkaldırı olarak doğan bu disiplin, insanın doğayla kurduğu tahakküme dayalı bağ�� kökten sorgular. Edebiyatın yalnızca beşerî ilişkilerin sergilendiği bir sahne olmadığını, çevre felaketlerine karşı kolektif bir farkındalık alanı yaratabileceğini savunur. Yazarın ekolojik kriz karşısındaki tutumunu çözümlerken metindeki coğrafi unsurları pasif bir fon olmaktan çıkarıp olayları etkileyen aktif birer özneye dönüştürür. Bu yönüyle eko-eleştiri, okuru doğaya karşı daha duyarlı, bilinçli ve sorumluluk sahibi bir bakış açısı geliştirmeye çağırır.

Yukarıdaki parçada geçen bazı cümleler ile bu cümlelerden çıkarılabilecek yardımcı düşünceler aşağıda verilmiştir. Buna göre, sol tarafta verilen cümleleri sağ tarafta verilen uygun yardımcı düşüncelerle eşleştiriniz.

Göbeklitepe ile ilgili aşağıdaki parçada yer alan numaralanmış cümleleri, bu cümlelerden çıkarılabilecek yardımcı düşüncelerle eşleştiriniz.

Göbeklitepe Tapınağı
(I) Göbeklitepe'de yer alan devasa T biçimli dikilitaşlar, sadece sıradan birer mimari öge değil, aynı zamanda o dönemin karmaşık inanç dünyasını yansıtan önemli sembollerdir. (II) Sütunların üzerine titizlikle işlenen hayvan kabartmaları ve soyut motifler, avcı-toplayıcı insanların sanılandan çok daha zengin bir mitolojik anlatıma ve üstün sanatsal beceriye sahip olduğunu açıkça gösterir. (III) Tonlarca ağırlıktaki bu devasa kireç taşı sütunların taşınması ve dikilmesi, yapım aşamasında gelişmiş bir iş gücü organizasyonunun ve mühendislik bilgisinin kullanıldığını kanıtlamaktadır. (IV) Nitekim Göbeklitepe, yerleşik hayata geçiş teorilerini kökten sarsarak tapınakların tarım ve hayvancılıktan önce de inşa edilebildiğini ortaya koymuştur.

Aşağıdaki paragrafta yer alan cümleler ile bu cümlelerden çıkarılabilecek yardımcı düşünceleri doğru şekilde eşleştiriniz.

"Arılar, ekosistemin sürdürülebilirliği açısından hayati bir öneme sahiptir. Çiçekler arasında mekik dokuyarak gerçekleştirdikleri tozlaşma faaliyeti, yeryüzündeki bitki çeşitliliğinin korunmasını sağlar. Bu sayede tarımsal üretimin devamlılığı güvence altına alınırken insanlığın gıda ihtiyacının karşılanmasında da büyük bir rol oynarlar. Ancak son yıllarda artan pestisit kullanımı ve iklim değişikliği gibi etkenler, arı popülasyonunu ciddi şekilde tehdit etmektedir. Bu canlıların yok olması, sadece bal üretiminin durması anlamına gelmez; aynı zamanda küresel gıda zincirinde telafisi imkansız kırılmalara yol açabilir. Dolayısıyla arıların korunması, doğanın dengesini korumakla eş değerdir."

Doğanın milyonlarca yıllık evrimsel süreçte geliştirdiği çözümleri mimarlık ve mühendisliğe uyarlama disiplini olan biyomimikri, günümüz tasarım anlayışını kökten değiştirmektedir. (I) Geleneksel yapım yöntemlerinin çevreye verdiği zararı en aza indirmeyi hedefleyen bu yaklaşım, ekolojik dengenin korunmasında önemli bir rol üstlenir. (II) Örneğin, termit yuvalarının doğal havalandırma sisteminden esinlenerek inşa edilen binalar, yapay iklimlendirme sistemlerine duyulan ihtiyacı azaltarak enerji tasarrufu sağlamaktadır. (III) Doğadaki formların estetik açıdan taklit edilmesinin ötesine geçen bu disiplin, yapıların işlevsel olarak da canlı organizmalar gibi çevreyle etkileşime girmesini sağlar. (IV) Böylece mimari tasarımlar, sadece barınma alanı sunan durağan nesneler olmaktan çıkıp dinamik ve kendi kendine yetebilen ekosistemlere dönüşmektedir.

Yukarıdaki paragrafta numaralanmış cümleleri, bu cümlelerden çıkarılabilecek yardımcı düşüncelerle doğru şekilde eşleştiriniz.

Epistemik adaletsizlik, bireyin bilgi üreten ve aktaran bir özne olarak sahip olduğu değerin toplumsal önyargılarla zedelenmesidir. (I) Bu durum, özellikle marjinal grupların deneyimlerini açıklamak için ihtiyaç duydukları kavramsal araçlardan mahrum bırakılmasıyla daha da derinleşir. (II) Toplumun hâkim söylemi kendi kavramsal dünyasını dayattığında, ezilenlerin yaşadığı haksızlıkları adlandıracak kelimeleri bulamaması kaçınılmaz hale gelir. (III) Bu dışlanma, sadece ahlaki bir kusur teşkil etmekle kalmaz; aynı zamanda ortak toplumsal bilgi birikiminin tek taraflı olarak eksik, çarpık ve yetersiz kalmas��na yol açan sistemik bir zaaftır. (IV) Dolayısıyla adil bir bilgi ekosistemi kurmak, yalnızca ezilenlerin sesini duyurmakla değil, onların kavramsallaştırma gücünü bağımsız bir otorite olarak tanımakla başlar. (V)

Buna göre, paragrafta numaralanmış bazı cümleleri, bu cümlelerin doğrudan desteklediği ve ifade ettiği yardımcı düşüncelerle doğru şekilde eşleştiriniz.