Examkin

Ad Aktarması (Mecazımürsel)

14 questions

All types14Multiple choice6Matching4Fill in the blank4
Question 1Question →

Aşağıda verilen cümlelerdeki ad aktarmalarının (mecazımürsel) kurulmasını sağlayan anlam ilişkilerini belirleyerek boşlukları uygun kavramlarla tamamlayınız.

Fill in the blanks below

I. 'Sabahtan beri gökyüzünden süzülen bereket, kuruyan toprakları nihayet canlandırmıştı.' cümlesinde 'bereket' sözcüğüyle yağmur kastedilerek ilişkisi kurulmuştur.
II. 'Limana yanaşan iki yelken, kasaba halkına uzun süredir bekledikleri haberleri getirmişti.' cümlesinde 'yelken' sözcüğüyle gemi kastedilerek ilişkisi kurulmuştur.
Show answer & explanation

Answer

Birinci boşluğa 'neden-sonuç' (veya sebep-sonuç), ikinci boşluğa ise 'parça-bütün' (veya bütün-parça) kavramları yazılmalıdır.
Birinci cümlede 'bereket' sözcüğüyle onun nedeni olan 'yağmur' kastedilerek neden-sonuç ilişkisi; ikinci cümlede ise 'yelken' sözcüğüyle bütünü temsil eden 'gemi' kastedilerek parça-bütün ilişkisi kurulmuştur.

Step-by-Step Solution

1
Birinci cümlede ad aktarmasına yol açan 'bereket' sözcüğü ve kastedilen anlam incelenir.
Gökten süzülen ve toprağı canlandıran unsur yağmurdur. Yağmur neden, yağmurun getirdiği bolluk ve bereket ise sonuçtur. Burada sonuç söylenerek neden kastedilmiştir.
Bu durum, ad aktarmasında kullanılan neden-sonuç (sebep-sonuç) ilişkisine dayanır.
2
İkinci cümlede ad aktarmasına yol açan 'yelken' sözcüğü ve kastedilen anlam incelenir.
Limana yanaşan yelkenler değil, gemilerin kendisidir. Yelken, geminin fiziksel bir parçasıdır. Burada parça söylenerek bütün kastedilmiştir.
Bu kullanım, ad aktarmasında sıkça karşılaşılan parça-bütün ilişkisine dayanır.

Key Concept

Ad aktarması (mecazımürsel); bir sözcüğün, aralarında benzetme amacı güdülmeden, neden-sonuç, parça-bütün, iç-dış, yer-insan gibi çeşitli anlam ilgileriyle başka bir sözcük yerine kullanılmasıdır.
Question 2Question →

Türkçede bazı sözcükler, günlük dilde veya edebi metinlerde aralarında benzetme amacı olmaksızın parça-bütün, iç-dış, yer-insan gibi çeşitli ilişkiler kurularak başka bir sözcüğün yerine kullanılabilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu açıklamayı örneklendiren bir kullanım vardır?

Show answer & explanation

Answer: Köye yaklaşırken uzaktan görünen bacalar, yorgun yolcuların i��ini sıcak bir yurt hayaliyle ısıtıverdi.

Answer

Köye yaklaş��rken uzaktan görünen bacalar, yorgun yolcuların içini sıcak bir yurt hayaliyle ısıtıverdi.
Doğru cevap seçeneğinde yer alan 'bacalar' sözcüğü, evin bir parçasıdır ancak bu cümlede parça-bütün ilgisiyle 'evler' kastedilmiştir. İki kavram arasında benzetme ilişkisi bulunmadığı için bu kullanım net bir ad aktarması (mecazımürsel) örneğidir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki tüm mecazlı ve aktarmalı kullanımları belirlemek.
Seçeneklerdeki 'rüzgârın fısıldaması', 'parlamak', 'bacalar', 'dağın sırtı' ve 'dalgaların hırçın çığlıkları' ifadeleri mecazlı ve aktarmalı kullanımlar olarak tespit edilmiştir.
Soruda istenen ad aktarmasını bulabilmek için öncelikle cümlelerdeki anlam olaylarını ortaya çıkarmak gerekir.
2
Belirlenen ifadelerin aralarındaki anlam ilişkilerini analiz etmek.
'Fısıldamak' ve 'hırçın çığlıklar' insandan doğaya aktarım (deyim aktarması); 'parlamak' benzetme ilgisiyle kurulan mecaz anlam; 'dağın sırtı' benzerlik ilişkisine dayanan yan anlamdır. 'Bacalar' ise benzetme amacı güdülmeden, evin bir bölümü verilerek evin tamamını kastetmiştir.
Ad aktarmasını diğer anlam olaylarından ayıran temel fark, kavramlar arasında benzetme amacının olmamasıdır.
3
Ad aktarması tanımına uyan seçeneği doğru cevap olarak seçmek.
'Bacalar' sözcüğünün parça-bütün ilgisiyle 'evler/konutlar' anlamında kullanıldığı cümle doğru cevaptır.
Bu kullanım, benzetme amacı taşımadan bir kavramın diğeri yerine kullanılması prensibine (ad aktarmasına) tam olarak uymaktadır.

Key Concept

Ad Aktarması (Mecazımürsel)
Estimated Time:1m 30s
Question 3Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ad aktarması (mecazımürsel) yapılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Genç araştırmacı, kütüphanenin loş köşesinde saatlerce Tanpınar okuyarak Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının derinliklerine inmeye çalışıyordu.

Answer

Kütüphanenin loş köşesinde saatlerce Tanpınar okuyan gencin anlatıldığı cümle doğru cevaptır. Bu cümlede yazar ismi, eserleri yerine kullanılarak ad aktarması gerçekleştirilmiştir.
Tanpınar'ın okunduğunu belirten cümlede 'Tanpınar' ismiyle yazarın kendisi değil, eserleri kastedilmiştir. Bu durum, benzetme ilgisi olmaksızın bir sözcüğün başka bir sözcük yerine kullanılması kuralına (sanatçı-eser ilişkisiyle ad aktarması) tam olarak uymaktadır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerde yer alan mecazlı ve yan anlamlı kullanımları belirlemek.
Seçeneklerdeki kişileştirmeler (hırçın dalgalar, sarmaşıkların sarılması), eğretilemeler (hayatın yolları, anıların damlaları) ve yan anlamlar (tepenin sırtı) tespit edilmiştir.
Ad aktarmasını bulabilmek için öncelikle benzetme ilgisi taşıyan diğer söz sanatlarını ve yan anlamları ayırt etmek gerekir.
2
Benzetme ilgisi olmaksızın, bir sözcüğün başka bir sözcük yerine kullanılıp kullanılmadığını incelemek.
Tanpınar'ın okunduğunu belirten cümlede 'Tanpınar' sözcüğünün yazarın şahsını değil, onun kaleme aldığı eserleri temsil ettiği belirlenmiştir.
Sanatçı-eser ilişkisiyle yapılan bu kullanım, ad aktarmasının temel tanımıyla doğrudan örtüşmektedir.
3
Doğru seçeneği diğer çeldiricilerle karşılaştırarak doğrulamak.
Diğer seçeneklerdeki mecazların tamamının benzetmeye dayalı (deyim aktarması, istiare) veya yan anlam düzeyinde olduğu, sadece hedeflenen cümlede ad aktarması bulunduğu kesinleştirilmiştir.
Hatalı çıkarımları eleyerek kesin sonuca ulaşmak.

Key Concept

Ad Aktarması (Mecazımürsel)
Estimated Time:2m 30s
Question 4Question →

Aşağıdaki cümlelerde yer alan ad aktarmalarını (mecazımürselleri), bu aktarmayı kuran anlam ilişkileriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Sınavdan hemen önce heyecanını yatıştırmak amacıyla çantasından çıkardığı termosu tek yudumda bitirdi.
Genç piyanist, resitalin ikinci bölümünde salonu dolduran sanatseverlere baştan sona Chopin çalarak unutulmaz bir gece yaşattı.
Tarihî zirveden sızan son bilgilere göre, diplomatik krizin çözümü için Ankara nihayet nihai kararını açıkladı.
Yıllardır bu tersanede ter döken ihtiyar usta, limana yanaşan yabancı bandıralı her yeni direğe büyük bir gururla bakardı.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Birinci cümle İç-Dış İlişkisi, ikinci cümle Sanatçı-Eser İlişkisi, üçüncü cümle Yer-İnsan/Kurum İlişkisi, dördüncü cümle ise Parça-Bütün İlişkisi ile eşleşmektedir.
Verilen eşleştirmelerde termos-içindeki içecek (iç-dış), Chopin-besteleri (sanatçı-eser), Ankara-yöneticiler (yer-insan/kurum) ve direk-gemi (parça-bütün) ilişkileri doğru şekilde eşleştirilmiştir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci cümledeki ad aktarmasını belirlemek ve anlam ilişkisini çözmek.
'termosu' sözcüğüyle içindeki içecek kastedilmiştir, bu durum iç-dış ilişkisine örnektir.
Dıştaki kap söylenerek içindeki unsur kastedilmiştir.
2
İkinci cümledeki ad aktarmasını belirlemek ve anlam ilişkisini çözmek.
'Chopin' sözcüğüyle Chopin'in bestelediği müzik eserleri kastedilmiştir, bu durum sanatçı-eser ilişkisine örnektir.
Sanatçının adı doğrudan söylenerek ortaya koyduğu eser kastedilmiştir.
3
Üçüncü cümledeki ad aktarmasını belirlemek ve anlam ilişkisini çözmek.
'Ankara' sözcüğüyle başkentteki hükümet veya yetkililer kastedilmiştir, bu durum yer-insan/kurum ilişkisine örnektir.
Kararın alındığı coğrafi yer söylenerek orada bulunan karar alıcı insanlar veya kurumlar kastedilmiştir.
4
Dördüncü cümledeki ad aktarmasını belirlemek ve anlam ilişkisini çözmek.
'direğe' sözcüğüyle geminin tamamı kastedilmiştir, bu durum parça-bütün ilişkisine örnektir.
Geminin bir parçası olan direk söylenerek bütün bir gemi kastedilmiştir.

Key Concept

Ad aktarması (mecazımürsel), bir sözcüğün benzetme amacı güdülmeden, başka bir sözcüğün yerine çeşitli anlam ilişkileriyle (iç-dış, sanatçı-eser, yer-insan, parça-bütün vb.) kullanılmasıdır.
Question 5Question →

Aşağıdaki cümledeki koyu yazılmış sözcükte yapılan ad aktarmasının (mecazımürsel) hangi anlam ilişkisine dayandığını boşluğa yazınız.

Fill in the blanks below

Akşam yemeğinde hazırlanan o nefis çorbadan tam iki kâse içtikten sonra nihayet doyduğunu hissetti.

Bu cümledeki ad aktarmasında ilişkisi kurulmuştur.
Show answer & explanation

Answer

Cümledeki 'kâse' sözcüğü ile 'iç-dış' (veya 'dış-iç') anlam ilişkisi kurulmuştur.
Cümledeki 'kâse' sözcüğü bir kaptır. Ancak cümlede kastedilen kâsenin kendisi değil, içindeki çorbadır. Bu şekilde benzetme amacı gütmeden bir sözcüğün başka bir sözcük yerine kullanılmasına ad aktarması denir. Buradaki ilişki ise kap ile içindeki nesne arasındaki 'iç-dış' (veya 'dış-iç') ilişkisidir.

Step-by-Step Solution

1
Cümledeki ad aktarması yapılan sözcüğü tespit etme
Cümlede geçen 'kâse' sözcüğü normal şartlarda bir kabı (dışı) ifade ederken, burada kastedilen şey kâsenin kendisi değil, içindeki çorbadır.
Ad aktarmas��nın hangi sözcük üzerinden yapıldığını belirlemek amacıyla.
2
Sözcükler arasındaki anlam ilişkisini belirleme
Dışarıdaki kap (kâse) söylenip içindeki yiyecek (çorba) kastedildiği için bu durum 'iç-dış' ya da 'dış-iç' ilişkisi olarak adlandırılır.
Ad aktarmasının türünü doğru adlandırmak amacıyla.

Key Concept

Ad Aktarması (Mecazımürsel)
Estimated Time:1m 0s
Question 6Question →

Ad aktarması (mecazımürsel); bir sözcüğün benzetme amacı güdülmeden, aralarındaki çeşitli ilişkiler (iç-dış, parça-bütün, neden-sonuç, yer-insan vb.) dolayısıyla başka bir sözcük yerine kullanılmasıdır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ad aktarması vardır?

Show answer & explanation

Answer: Sobayı yakıp odanın ısınmasını beklediler.

Answer

Sobayı yakıp odanın ısınmasını beklediler.
Doğru seçenekte yer alan 'soba' sözcüğü, içindeki yakacak maddeleri (odun, kömür vb.) kastedecek şekilde kullanılmıştır. Bu kullanımda benzetme amacı güdülmemiş, iç-dış ilgisiyle ad aktarması yapılmıştır.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki sözcükleri inceleyerek gerçek anlamının dışında, başka bir kavramın yerine kullanılan kelimeleri belirlemek.
'Sobayı yakıp' ifadesinde eylemin fiziksel olarak metal sobanın kendisine değil, içindeki odun/kömür gibi yakacaklara yönelik olduğu saptanır.
Ad aktarmasında iki kavram arasında benzetme dışı bir bağ (burada iç-dış ilişkisi) kurulur.
2
Diğer seçeneklerdeki mecazlı kullanımların yapısını kontrol etmek.
Diğer seçeneklerde benzetme esasına dayanan kişileştirmeler (insandan doğaya aktarım) ve soyut anlamlı mecazlar olduğu belirlenir.
Benzetme amacı taşıyan aktarımlar ad aktarması değil, deyim aktarması veya standart mecaz kapsamına girer.

Key Concept

Ad Aktarması (Mecazımürsel)
Question 7Question →

Aşağıdaki cümlelerde yer alan ad aktarmalarını (mecazımürselleri), bu aktarmaları kuran anlam ilişkileriyle eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Genç araştırmacı, tezi için haftalarca kütüphanede Sabahattin Ali'yi okudu.
Yemekten sonra masadaki sürahiyi tek yudumda bitirdi.
Son saniyede gelen şampiyonluk golüyle tüm salon ayağa fırladı.
Körfezde süzülen beyaz yelkenler, limana doğru ağır ağır yol alıyordu.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Sabahattin Ali'nin okunması sanatçı-eser, sürahinin bitirilmesi iç-dış, salonun ayağa fırlaması yer-insan, yelkenlerin yol alması ise parça-bütün ilişkisine dayanan ad aktarmalarıdır.
Ad aktarmaları benzetme amacı güdülmeden aradaki çeşitli ilişkiler (sanatçı-eser, iç-dış, yer-insan, parça-bütün) üzerinden kurulur. Eşleştirmelerde Sabahattin Ali sanatçı-eser, sürahi iç-dış, salon yer-insan, yelken ise parça-bütün ilişkisiyle birbirini tamamlamaktadır.

Step-by-Step Solution

1
İlk cümledeki ad aktarmasını belirlemek.
'Sabahattin Ali'yi okudu' ifadesinde yazarın kendisi değil eserleri kastedildiği için bu durum sanatçı-eser ilişkisiyle eşleşir.
Yazar ismiyle eserlerin kastedilmesi en yaygın ad aktarması türlerinden biridir.
2
İkinci cümledeki ad aktarmasını belirlemek.
'Sürahiyi bitirdi' ifadesinde sürahinin kendisi değil içindeki içecek kastedildiği için bu durum iç-dış ilişkisiyle eşleşir.
Kap adı verilerek içindeki nesnenin kastedilmesi iç-dış ilişkisini kurar.
3
Üçüncü cümledeki ad aktarmasını belirlemek.
'Tüm salon ayağa fırladı' ifadesinde salon binası değil salondaki insanlar kastedildiği için bu durum yer-insan ilişkisiyle eşleşir.
Yer adı söylenerek orada bulunan insanların kastedilmesi yer-insan ilişkisini kurar.
4
Dördüncü cümledeki ad aktarmasını belirlemek.
'Beyaz yelkenler yol alıyordu' ifadesinde yelken parça ismiyle bütün olan gemi/tekne kastedildiği için bu durum parça-bütün ilişkisiyle eşleşir.
Bir bütünün parçasının söylenip tamamının kastedilmesi parça-bütün ilişkisini kurar.

Key Concept

Ad Aktarması (Mecazımürsel) anlam ilişkileri
Question 8Question →

Sözcüklerin benzetme amacı güdülmeden, aralarındaki iç-dış, yer-insan, par��a-bütün, yön-medeniyet gibi ilişkilerle birbirinin yerine kullanılmasına ad aktarması (mecazımürsel) denir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ad aktarması yapılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Batı, Doğu'nun mistik dünyasını anlamaya çalışırken genellikle kendi kültürel ve rasyonel kalıplarının dışına çıkamaz.

Answer

Batı, Doğu'nun mistik dünyasını anlamaya çalışırken genellikle kendi kültürel ve rasyonel kal��plarının dışına çıkamaz.
Doğru cevap olan cümlede geçen 'Batı' ve 'Doğu' sözcükleri, coğrafi birer yön olmanın ötesinde, bu coğrafyalarda yaşayan insanları, toplumları ve onların oluşturduğu medeniyetleri temsil etmektedir. Sözcükler arasında benzetme amacı güdülmeden kurulan bu yer-insan/yön-medeniyet ilişkisi ad aktarmasının (mecazımürsel) en tipik örneklerinden biridir.

Step-by-Step Solution

1
Seçeneklerdeki mecazlı veya aktarmalı kullanımları belirlemek.
İnceleme sonucunda ilk cümlede 'hırçın rüzgâr', ikinci cümlede 'soğuk tavırlar', üçüncü cümlede 'Batı ve Doğu', dördüncü cümlede 'dağın sırtı', beşinci cümlede ise 'suların fısıldaması' ifadeleri anlam olayları içeren kullanımlar olarak tespit edilmiştir.
Soruda istenen ad aktarmasını diğer anlam olaylarından (mecaz, yan anlam, deyim aktarması) ayırmak için tüm seçeneklerin incelenmesi gerekir.
2
Belirlenen ifadelerin kuruluş yollarını ve anlam ilişkilerini çözümlemek.
'Batı' ve 'Doğu' kelimelerinin coğrafi yön anlamıyla değil, bu coğrafyalardaki insan topluluklarını ve medeniyetleri ifade edecek şekilde yer-insan/yön-medeniyet ilgisiyle kullanıldığı görülmüştür.
Ad aktarması, iki kavram arasında benzetme ilgisi olmadan kurulan diğer ilgileri esas alır. Bu cümlede yön isimleri doğrudan o yöndeki uygarlıkların yerine kullanılmıştır.

Key Concept

Ad Aktarması (Mecazımürsel)
Question 9Question →

Aşağıdaki parçada boş bırakılan yerleri, cümledeki ad aktarmalarının (mecazımürsel) kurulmasını sağlayan anlam ilişkilerini dikkate alarak uygun kavramlarla tamamlayınız.

Fill in the blanks below

Anadolu'nun ücra bir kasabasında doğan yazar, gençlik yıllarında sürekli Kemal Tahir'i okumuş; onun bozkır kokan sayfalarında kendi çocukluğunu aramıştı. Bu cümledeki 'Kemal Tahir'i okumuş' ifadesinde ilişkisi, 'sayfalarında' sözcüğünde ise ilişkisiyle kurulmuş birer ad aktarması vardır.
Show answer & explanation

Answer

Birinci boşluğa 'sanatçı-eser' (veya yazar-eser), ikinci boşluğa ise 'parça-bütün' yazılmalıdır.
Cümlede geçen 'Kemal Tahir'i okumuş' ifadesinde yazarın kendisi değil eserleri kastedildiği için sanatçı-eser (yazar-eser); 'sayfalarında' derken kitabın tamamı kastedildiği için parça-bütün ilişkisi kurulmuştur. Bu nedenle birinci boşluğa 'sanatçı-eser', ikinci boşluğa ise 'parça-bütün' kavramları getirilmelidir.

Step-by-Step Solution

1
Parçadaki ilk ad aktarması örneğini incelemek.
'Kemal Tahir'i okumuş' ifadesinde Kemal Tahir ismi söylenerek onun kaleme aldığı eserler (romanlar) kastedilmiştir.
Benzetme amacı güdülmeden, bir sanatçının adının onun eserleri yerine kullanılması sanatçı-eser ilişkisine dayanan bir ad aktarmasıdır.
2
Parçadaki ikinci ad aktarması örneğini incelemek.
'sayfalarında' sözcüğü ile kitabın bir parçası olan sayfa söylenerek kitabın/romanların tamamı kastedilmiştir.
Benzetme amacı güdülmeden, bir bütünün parçası olan bir kavramın bütünün kendisi yerine kullanılması parça-bütün ilişkisine dayanan bir ad aktarmasıdır.

Key Concept

Ad Aktarması (Mecazımürsel) anlam ilişkileri
Estimated Time:2m 0s
Question 10Question →

Ad aktarması (mecazımürsel); bir sözcüğün benzetme amac�� güdülmeden, aralarındaki yer-insan, iç-dış, sanatçı-eser, parça-bütün gibi çeşitli ilgiler dolayısıyla başka bir sözcüğün yerine kullanılmasıdır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ad aktarması yapılmıştır?

Show answer & explanation

Answer: Diplomatik temasların ardından nihayet dün Ankara, sınır kapılarındaki denetimlerin artırılacağını resmen duyurdu.

Answer

Diplomatik temasların ardından nihayet dün Ankara, sınır kapılarındaki denetimlerin artırılacağını resmen duyurdu. cümlesinin yer aldığı seçenek doğru cevaptır.
Diplomatik temasların ardından nihayet dün Ankara, sınır kapılarındaki denetimlerin artırılacağını resmen duyurdu. cümlesinde yer alan 'Ankara' sözcüğü, coğrafi bir yer adı olmasına rağmen benzetme amacı güdülmeden, yer-yönetim ilişkisiyle doğrudan 'Türkiye Cumhuriyeti Devleti / hükümet yetkilileri' anlamında kullanılmıştır. Bu durum Türkçedeki tipik yer-insan / yer-yönetim odaklı ad aktarması (mecazımürsel) örneğidir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerde geçen mecazlı ve aktarmalı kullanımları tespit etmek.
Seçeneklerdeki mecazlar, deyim aktarmaları ve ad aktarması olabilecek ifadeler belirlenmiştir.
Ad aktarmasını bulabilmek için öncelikle cümlelerde gerçek anlamının dışında kullanılan t��m sözcüklerin taranması gerekir.
2
Mecazlı ifadelerin benzetme amacı taşıyıp taşımadığını kontrol etmek.
Hüzünl�� bulutlar, gizemli dehlizler, buzları eritmek ve dalgaların kudurması ifadelerinin benzetme ilgisine (deyim aktarması ve standart mecazlara) dayandığı için elenmesi.
Ad aktarmasını diğer mecazlardan ayıran en temel fark, sözcükler arasında benzetme amacının olmamasıdır.
3
Doğru seçenekteki benzetme amacı gütmeyen ilişkiyi çözümlemek.
'Ankara' sözcüğünün yer-yönetim ilişkisi kurarak doğrudan 'Türkiye hükümeti / devlet yetkilileri' yerine kullanıldığının saptanması.
Burada bir benzetme ilişkisi kurulmamış, yer adı doğrudan orada bulunan yönetim mekanizmasını karşılayacak şekilde ad aktarması yoluyla kullanılmıştır.

Key Concept

Ad Aktarması (Mecazımürsel)

Alternative Method

Cümledeki şüpheli sözcüğün yerine gerçekte kastettiği sözcüğü koyarak cümlenin mantığını test edebilirsiniz. Örneğin 'Ankara duyurdu' ifadesinde Ankara yerine 'hükümet yetkilileri' getirdiğimizde anlam tam olarak oturur. Bu yerine koyma esnasında iki kavram arasında hiçbir benzetme ilişkisi bulunmuyorsa orada ad aktarması vardır.
Estimated Time:1m 30s
Question 11Question →

Aşağıdaki cümlede kalın harflerle belirtilen sözcükte bir ad aktarması (mecazımürsel) söz konusudur:

'Klasik Türk musikisinin bu eşsiz eserini icra eden orkestra şefinin sahneye çıkmasıyla tüm salon sessizliğe büründü.'

Bu cümledeki ad aktarması, 'salon' sözcüğünün benzetme amacı güdülmeden, orada bulunan insanları karşılayacak şekilde kullanılmasıyla oluşmuştur.

Buna göre, parçada boş bırakılan yere bu anlam ilişkisini ifade eden uygun kavramı yazınız.

Fill in the blanks below

Bu cümledeki ad aktarmasında, 'salon' sözcüğü ile 'salondaki insanlar' kastedilmiş ve aralarında anlam ilişkisi kurulmuştur.
Show answer & explanation

Answer

Bu cümledeki ad aktarmasında 'yer-insan' (veya 'iç-dış') anlam ilişkisi kurulmuştur.
Cümlede geçen 'salon' kelimesi fiziksel bir mekânı belirtmesine rağmen, o mekânın içindeki insanları karşılayacak şekilde kullanılmıştır. Bu kullanım benzetme amacı taşımadığından ad aktarmasıdır ve mekân-insan (yer-insan/iç-dış) ilişkisine dayanır.

Step-by-Step Solution

1
Cümledeki 'salon' sözcüğünün kullanımı ve bağlamı incelenir.
Sözcüğün gerçek anlamda fiziksel bir mekânı (salonu) değil, o mekânın içinde bulunan insanları (dinleyicileri) karşıladığı belirlenir.
Ad aktarmasının varlığını ve hangi kavramların yer değiştirdiğini saptamak amacıyla bu adım gerçekleştirilir.
2
Kelimeler arasında kurulan anlam ilişkisinin türü analiz edilir.
Mekân (yer/dış) söylenip içindeki insanlar (insan/iç) kastedildiği için bu aktarımın 'yer-insan' veya 'iç-dış' ilgisine dayandığı tespit edilir.
Mecazımürsel türleri arasındaki doğru ilişki türünü belirlemek için bu adım gereklidir.

Key Concept

Ad aktarması (mecazımürsel); bir sözcüğün, benzetme amacı güdülmeden, aralarındaki yer-insan, iç-dış, parça-bütün, sanatçı-eser gibi çeşitli anlam ilgileri nedeniyle başka bir sözcüğün yerine kullanılmasıdır.
Estimated Time:1m 30s
Question 12Question →

Ad aktarması (mecazımürsel), bir sözcüğün benzetme amacı güdülmeden, aralarındaki çeşitli ilişkiler (sanatçı-eser, yer-insan, iç-dış, parça-bütün vb.) aracılığıyla başka bir sözcüğün yerine kullanılmasıdır. Benzetme y��nü ağır basan aktarmalar ise deyim aktarması ya da doğrudan mecazlı söyleyiş olarak kabul edilir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde ad aktarması (mecazımürsel) vardır?

Show answer & explanation

Answer: Üniversitedeki ilk yılımda Türk edebiyatının derinliklerini keşfederken her akşam odama çekilir, saatlerce Yahya Kemal'i okur ve onun İstanbul tasvirlerinde kaybolurdum.

Answer

Yahya Kemal'in okunduğunun belirtildiği ve sanatçı-eser ilişkisine dayanan ad aktarmasının yer aldığı cümle doğru cevaptır.
Doğru cevap olan cümlede geçen 'Yahya Kemal'i okur' ifadesinde, şairin kendisi söylenerek onun kaleme aldığı şiirler ve kitaplar kastedilmiştir. Bu durum, benzetme amacı güdülmeden kurulan bir sanatçı-eser ilişkisidir ve ad aktarmasının (mecazımürsel) en belirgin örneklerinden biridir.

Step-by-Step Solution

1
Cümlelerdeki mecazlı ve aktarmalı söyleyişleri belirleme.
Her seçenekteki anlam olayları tespit edilir: 'hırçınlaşan rüzgâr' ve 'gecenin örtüsü' ifadelerinde deyim aktarması; 'evin sıcaklığı' ifadesinde mecaz anlam; 'dağın sırtı' ifadesinde yan anlam; 'Yahya Kemal'i okumak' ifadesinde ise ad aktarması bulunmuştur.
Sözcüklerin hangi anlam ilgisiyle kullanıldığını ayırt etmek sorunun çözümünün ilk adımıdır.
2
Mecazımürsel (ad aktarması) ile deyim aktarması ve diğer mecaz türleri arasındaki farkı ortaya koyma.
Ad aktarmasında temel ölçüt benzetme amacının olmamasıdır. Deyim aktarmalarında ise benzetme amacı vardır.
Öğrencilerin sıklıkla yaptığı deyim aktarması ile ad aktarması karıştırma hatasını engellemek için bu ayrım hayati önem taşır.
3
Sanatçı-eser ilişkisini belirleyerek doğru cevabı kesinleştirme.
Şairin kendisi söylenip eseri kastedildiği için 'Yahya Kemal'i okumak' ifadesinin ad aktarması olduğu doğrulanır.
Söz konusu seçenekte doğrudan kazanım doğrultusunda bir ad aktarması ilişkisi kurulmuştur.

Key Concept

Ad Aktarması (Mecazımürsel)
Question 13Question →

Numaralanmış cümlelerde geçen ad aktarmalarının (mecazımürsel) hangi anlam ilgisiyle kurulduğunu belirleyerek cümleleri karşılarındaki doğru anlam ilişkileriyle nasıl eşleştirirsiniz?

Click a left item, then click its matching right item

Items

Bunca yıl aradan sonra nihayet memleketine dönmüş, baba ocağında tanıdık bir yüze sarılmak istemişti.
Kış aylarında çorba dağıtan bu şirin dükkân, günde neredeyse yüz kase deviriyordu.
Üniversitedeki hocamız, Türk edebiyatının o dönemki durumunu açıklarken sınıfa dönüp bu konudaki fikrini sordu.
Klasik müzik konserine bilet bulamayınca evde bütün gün Mozart dinleyerek teselli buldu.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Cümlelerde yer alan ad aktarmaları sırasıyla parça-bütün, iç-dış, yer-insan ve sanatçı-eser anlam ilişkileriyle doğru bir şekilde eşleşir.
Verilen cümlelerdeki ad aktarmaları sırasıyla parça-bütün (yüz-insan), iç-dış (kase-çorba), yer-insan (sınıf-öğrenciler) ve sanatçı-eser (Mozart-besteler) ilişkilerini içermektedir. Bu doğrultuda yapılan eşleştirmeler kavramların tanımları ve işlevleriyle tam olarak örtüşmektedir.

Step-by-Step Solution

1
Birinci cümlede yer alan ad aktarmasını inceleme
'Tanıdık bir yüz' ifadesinde 'yüz' sözcüğü, insanın bir parçasıdır ancak burada insanın kendisini ifade etmek için kullanılmıştır.
Bu durum parça-bütün ilişkisine dayanan bir ad aktarmasıdır.
2
İkinci cümlede yer alan ad aktarmasını inceleme
'Yüz kase deviriyordu' ifadesinde 'kase' bir kaptır fakat kastedilen şey kasenin içindeki çorbadır.
Bu durum kap-iç veya iç-dış ilişkisine dayanan bir ad aktarmasıdır.
3
Üçüncü cümlede yer alan ad aktarmasını inceleme
'Sınıfa dönüp' ifadesinde 'sınıf' fiziksel bir mekandır ancak kastedilen o mekanda bulunan öğrencilerdir.
Bu durum yer-insan ilişkisine dayanan bir ad aktarmasıdır.
4
Dördüncü cümlede yer alan ad aktarmasını inceleme
'Mozart dinleyerek' ifadesinde 'Mozart' bir sanatçıdır ancak kastedilen sanatçının kendisi değil, onun bestelediği müzik eserleridir.
Bu durum sanatçı-eser ilişkisine dayanan bir ad aktarmasıdır.

Key Concept

Ad Aktarması (Mecazımürsel) Anlam İlişkileri
Estimated Time:1m 30s
Question 14Question →

Aşağıdaki cümlelerde yer alan ad aktarmalarını (mecazımürsel), bu aktarmaların kurulmasını sağlayan anlam ilişkileriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Click a left item, then click its matching right item

Items

Kütüphanemin en mutena köşesinde sakladığım Tanpınar, zihnimin labirentlerinde her okuyuşumda yeni koridorlar açıyor.
Turnuvanın son saniyesinde gelen golle tüm tribün ayağa kalkarak çılgınca bir sevinç gösterisine girişti.
Şifa bulmak ümidiyle ocağa koyduğu cezve kaynayınca hemen altını kapatıp demlenen bitki çayını bardağına süzdü.
Milli mücadele yıllarında Anadolu'nun bağrında tüten her ocak, cepheye bir nefer göndermek için adeta birbiriyle yarışmıştı.

Matches

Show answer & explanation

Answer

Doğru eşleşmeler şu şekildedir: Kütüphanede saklanan Tanpınar ifadesi 'Sanatçı - Eser İlişkisi' ile; sevinç gösterisi yapan tribün ifadesi 'Yer - İnsan İlişkisi' ile; ocağa konan cezvenin kaynaması ifadesi 'İç - Dış İlişkisi' ile; Anadolu'da tüten her ocak ifadesi ise 'Parça - Bütün İlişkisi' ile eşleşmektedir.
Verilen cümlelerdeki ad aktarmalarının her biri benzetme amacı güdülmeden kurulan anlam ilgilerine dayanmaktadır: Tanpınar sanatçı-eser ilişkisini, tribün yer-insan ilişkisini, cezve iç-dış ilişkisini, ocak ise parça-bütün ilişkisini doğru şekilde temsil etmektedir.

Step-by-Step Solution

1
İlk cümlede geçen ad aktarmasını ve anlam ilgisini belirlemek
'Tanpınar' ifadesiyle yazarın eserleri kastedilmiştir.
Yazar adının söylenip yapıtlarının kastedilmesi sanatçı-eser ilişkisini kurar.
2
İkinci cümledeki ad aktarmasını ve anlam ilgisini belirlemek
'Tribün' sözcüğüyle seyirciler kastedilmiştir.
Yer bildiren bir ismin o yerdeki insanları temsil etmesi yer-insan ilişkisidir.
3
Üçüncü cümledeki ad aktarmasını ve anlam ilgisini belirlemek
'Cezve' kelimesiyle içindeki sıvı kastedilmiştir.
Bir kabın söylenip içindeki maddenin kastedilmesi iç-dış ilişkisini gösterir.
4
Dördüncü cümledeki ad aktarmasını ve anlam ilgisini belirlemek
'Ocak' sözcüğüyle ev veya aile kastedilmiştir.
Bütünün bir parçası olan ocağın söylenip evin/ailenin tamamının kast edilmesi parça-bütün ilişkisidir.

Key Concept

Ad Aktarması (Mecazımürsel) ve Anlam İlişkileri
Estimated Time:2m 0s