Çalışma Hayatında Motivasyon

103 soru

Bir yönetici, ekibindeki çalışanların maaş artışları ve yan ödemelerden sonra kurumdan ayrılma eğilimlerinin azaldığını ancak iş süreçlerinde ekstra çaba gösterme ve yeni sorumluluklar üstlenme konusunda hâlâ isteksiz olduklarını fark etmiştir. Yönetim ve çalışma psikolojisi perspektifinden, çalışanların bu durumunu açıklayan en uygun değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?

Sağlanan maddi imkanlar hijyen faktörü niteliğinde olup sadece tatminsizliği gidermiştir; ancak çalışanı eyleme sevk edecek olan motivasyonel faktörler henüz harekete geçirilmemiştir.

Maaş ve çalışma koşulları gibi unsurlar sağlandığında çalışanın hem iş tatmini hem de motivasyonu kendiliğinden en üst düzeye ulaşacağından, bu durum yöneticinin hatalı gözleminden kaynaklanmaktadır.

İş tatmini yüksek olan her çalışanın motivasyonu ve performansı da doğrudan yüksek olacağı için personelin isteksizliği örgütsel bağlılık eksikliğine işaret etmektedir.

İş tatmini geleceğe yönelik aktif bir eylem dürtüsüyken, motivasyon çalışanın mevcut iş şartlarına yönelik geliştirdiği bilişsel bir tutumdur.

Çalışanların motivasyon düşüklüğü, beklenti teorisindeki araçsallık (instrumentality) değişkeninin her zaman negatif bir değer almasından kaynaklanmaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sağlanan maddi imkanlar hijyen faktörü niteliğinde olup sadece tatminsizliği gidermiştir; ancak çalışanı eyleme sevk edecek olan motivasyonel faktörler henüz harekete geçirilmemiştir.

Cevap

Sağlanan maddi imkanlar hijyen faktörü niteliğinde olup sadece tatminsizliği gidermiş, ancak motive edici faktörler eksik kalmıştır.

Doğru değerlendirme, sağlanan maddi imkanların Herzberg'in kuramına göre sadece hijyen faktörü niteliği taşıdığını belirtmelidir. Hijyen faktörleri (maaş, sosyal haklar) sağlandığında çalışanın tatminsizliği giderilir ve işten ayrılma isteği azalır, ancak bu durum çalışanı ekstra çaba göstermeye sevk eden içsel motivasyonu (başarı, sorumluluk, işin kendisi) yaratmaya yetmez. Motivasyon geleceğe yönelik bir dürtü iken iş tatmini mevcut duruma ilişkin bir tutumdur.

Adım Adım Çözüm

Senaryodaki faktörleri Herzberg'in Çift Faktör Teorisi'ne göre sınıflandır.

Maaş artışı ve yan ödemeler 'Hijyen Faktörleri' (Dışsal Faktörler) kategorisindedir.

Bu faktörler işin içeriğiyle değil, çevresiyle ilgilidir.

Faktörlerin çalışan davranışındaki etkisini analiz et.

Hijyen faktörleri tatminsizliği gidermiş (ayrılma eğilimi azalmış) ancak motivasyonu tetiklememiştir.

Herzberg'e göre hijyen faktörlerinin varlığı motivasyon için gerekli ama yeterli değildir.

İş tatmini ve motivasyonun psikolojik doğasını karşılaştır.

İş tatmini mevcut şartlara yönelik bir 'tutum' iken, eylemsizlik 'motivasyonel dürtü' eksikliğidir.

Çalışanlar hallerinden memnun olsa da (tutum), hedefe yönelik enerji (dürtü) üretmemektedirler.

Anahtar Kavram

İş tatmini geçmişe/mevcuda yönelik bir tutumdur; motivasyon ise geleceğe yönelik, bireyi harekete geçiren bir dürtüdür (Herzberg Çift Faktör Kuramı).

Alternatif Yöntem

Soruyu çözerken Herzberg'in 'Tatmin-Tatmin Olmama' ve 'Tatminsizlik-Tatminsizlik Olmama' şeklindeki ikili ölçeğini düşünmek, maddi hakların sadece tatminsizliği giderdiğini görmeyi kolaylaştırır.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 102Soru →

Bir kamu kurumunda bilgisayar işletmeni olarak görev yapan Murat, kurumun yeni geçeceği yapay zeka tabanlı veri analiz sisteminin koordinatörü olarak görevlendirilmek istenmektedir. Murat, bu pozisyona seçilebilmek için gereken teknik sınavda başarılı olduğu takdirde, idarenin kendisini kesinlikle bu göreve atayacağını ve herhangi bir kayırmacılık yapılmayacağını bilmektedir ( $I = 1,00$ ). Söz konusu koordinatörlük görevi, Murat için hem kariyer gelişimi hem de ek ödemeler açısından oldukça caziptir ( $V = +1$ ). Ancak Murat, sınavda sorulacak olan ileri düzey programlama konularında hiçbir eğitim almadığını ve ne kadar çalışırsa çalışsın bu kısa sürede sınavı geçebilecek performansı sergileyemeyeceğine inanmaktadır.

Vroom'un Beklenti Teorisi'ne göre, Murat'ın bu görevi üstlenmek için çaba göstermeme nedenini en iyi açıklayan durum aşağıdakilerden hangisidir?

Beklenti (

E

) faktörünün sıfır olması nedeniyle matematiksel olarak motivasyonun oluşmaması

Beklenti, araçsallık ve valens değerlerinin toplamı (

0 + 1 + 1 = 2

) pozitif olduğu için aslında Murat'ın yüksek motivasyona sahip olması

Kariyer gelişimi ve ek ödemelerin Herzberg'e göre sadece "hijyen faktörü" niteliğinde olması ve gerçek bir güdülenme yaratmaması

Murat'ın performans sergilese bile yönetimin kendisini atayacağına dair inancının (araçsallık algısı) zayıf olması

Koordinatörlük görevinin getireceği sorumlulukların Murat için negatif bir değer (valens) taşıması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Beklenti ( $E$ ) faktörünün sıfır olması nedeniyle matematiksel olarak motivasyonun oluşmaması

Cevap

Murat'ın çaba göstermemesinin temel nedeni, Beklenti (E) faktörünün sıfır olması nedeniyle motivasyonun oluşmamasıdır.

Vroom'un Beklenti Teorisi'ne göre motivasyon; Beklenti (

E

), Araçsallık (

I

) ve Valens (

V

) faktörlerinin çarpımıyla elde edilir (

M = E \times I \times V

). Senaryoda Murat, ne kadar çaba gösterirse göstersin sınavı geçemeyeceğine (performans sergileyemeyeceğine) inandığı için Beklenti (

E

) değeri sıfırdır. Bu durumda diğer faktörler ne kadar yüksek olursa olsun, çarpım sonucu sıfır olacağından motivasyon oluşmaz.

Adım Adım Çözüm

Senaryodaki değerlerin Vroom'un formülündeki karşılıklarını belirleyin.

E = 0

(Çaba

\rightarrow

Performans inancı yok),

I = 1,00

(Performans

\rightarrow

Ödül inancı tam),

V = +1

(Ödülün değeri yüksek).

Teoriyi uygulamak için değişkenleri tanımlamak gerekir.

Vroom'un çarpımsal motivasyon formülünü uygulayın.

M = E \times I \times V

formülünden;

M = 0 \times 1 \times 1 = 0

Vroom'un modelinde motivasyon, bu üç değişkenin çarpımına eşittir.

Anahtar Kavram

Vroom'un Beklenti Teorisi'nde motivasyonun oluşması için çaba-performans (beklenti), performans-ödül (araçsallık) ve ödül-değer (valens) halkalarının tamamının pozitif olması gerekir. Bir halkanın kopuk (sıfır) olması, motivasyonu tamamen yok eder.

Soru 103Soru →

Bir Bölge Kalkınma Ajansında yürütülen kurumsal analiz çalışmaları sonucunda; çalışanların maaş seviyeleri, çalışma ofislerinin fiziksel konforu ve kurumun idari politikalarından artık şikayet etmedikleri, yani "tatminsizlik" hissinin ortadan kalktığı saptanmıştır. Ancak aynı analizde, personelin işe karşı duyduğu heyecan ve başarısını ispatlama isteği gibi gerçek motivasyon unsurlarında bir artış yaşanmadığı da gözlemlenmiştir.

Herzberg’in Çift Faktör Teorisi’ne göre, bu aşamadan sonra çalışanların iş tatmini ve motivasyon düzeyini yükseltmek için aşağıdaki uygulamalardan hangisine öncelik verilmelidir?

Personelin aylık ücretlerine ve performans primlerine anlamlı bir oranda zam yapılması

Ofis içi aydınlatma, havalandırma ve ergonomik standartların en üst düzeye çıkarılması

Kurum içindeki hiyerarşik denetim süreçlerinin esnetilerek beşeri ilişkilerin güçlendirilmesi

Uzmanlara kendi projelerini yönetme yetkisi verilerek işin içeriğinin zenginleştirilmesi ve sorumluluk düzeylerinin artırılması

Kurumun genel idari yönetmeliklerinin ve personel politikalarının daha şeffaf hale getirilmesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Uzmanlara kendi projelerini yönetme yetkisi verilerek işin içeriğinin zenginleştirilmesi ve sorumluluk düzeylerinin artırılması

Cevap

Uzmanlara kendi projelerini yönetme yetkisi verilerek işin içeriğinin zenginleştirilmesi ve sorumluluk düzeylerinin artırılması uygulamasına öncelik verilmelidir.

Herzberg'in Çift Faktör Teorisi'ne göre tatmin (motivasyon) ve tatminsizlik iki farklı boyuttur. Maaş, fiziksel koşullar ve kurum politikası gibi unsurlar 'hijyen faktörleridir' ve sadece tatminsizliği önlerler. Soruda personelin tatminsizliğinin giderildiği ancak motivasyonun artmadığı belirtilmektedir. Bu durumda gerçek motivasyonu sağlamak için işin içeriğine yönelik olan 'motive edici faktörlere' (sorumluluk, başarı, iş zenginleştirme, ilerleme) odaklanmak gerekir. Uzmanlara kendi projelerini yönetme yetkisi verilmesi, işin içeriğini zenginleştirerek başarı ve sorumluluk hissini tetikleyeceği için doğru müdahaledir.

Adım Adım Çözüm

Soruda verilen mevcut durumun Herzberg'in teorisindeki karşılığını analiz edin.

Maaş, fiziksel koşullar ve politikalar "Hijyen Faktörleri"dir. Bunların iyileşmesi sadece tatminsizliği (dissatisfaction) sıfırlamıştır.

Teoriye göre hijyen faktörleri motivasyon kaynağı değildir, sadece koruyucudur.

Eksik olan "gerçek motivasyon" için hangi faktör grubuna odaklanılması gerektiğini belirleyin.

Motivasyon için "Motive Edici Faktörler"e (Motivators) ihtiyaç vardır.

Bu faktörler doğrudan işin kendisiyle ilgilidir ve tatmin yaratır.

Seçenekler arasından motive edici bir faktörü içeren uygulamayı seçin.

Sorumluluk verme ve işin içeriğini zenginleştirme (iş zenginleştirme) gerçek bir motivasyon aracıdır.

Başarı, tanınma, sorumluluk ve gelişme imkanı içsel motivasyonu tetikler.

Anahtar Kavram

İkili Süreç (Dual Continuum) ve Motive Edici Faktörler

Daha Fazla Pratik

Herzberg'in teorisinde yer alan 'İş Zenginleştirme' (Job Enrichment) ve 'İş Genişletme' (Job Enlargement) arasındaki farkları inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

ÖncekiSayfa 6 / 6

Çalışma Hayatında Motivasyon

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik