Türkiye'de etkili olan yerel rüzgarlar, estikleri yönlere göre "KAYIP SAKAL" (Karayel, Yıldız, Poyraz, Samyeli, Kıble, Lodos) akrostişiyle sınıflandırılmaktadır. Bu rüzgarların sıcaklık üzerindeki temel etkisi ülkemizin Kuzey Yarım Küre'deki mutlak (matematik) konumuna bağlıyken, bazı rüzgarlar ise estikleri yerin topografik özelliklerine (özel konum) bağlı olarak fön (fönleşme) etkisi yaratabilir. Buna göre, aşağıdaki hava olaylarından hangisinin ortaya çıkmasında rüzgarın geldiği enlem derecesinden ziyade, yer şekilleriyle olan etkileşimi sonucunda oluşan fön karakteri belirleyici olmuştur?
- Kış mevsiminde Doğu Karadeniz'de dağların kuzey yamacını aşarak kıyıya inen rüzgarın sıcaklığı aniden artırmasıCevap
- BEge kıyılarında yazın kuzeyden esen rüzgarların denizden gelerek serinletici bir etki yapması
- CMarmara Bölgesi'nde güneybatı yönünden esen rüzgarın kış aylarında karları eritmesi ve ılık bir hava getirmesi
- DGüneydoğu Anadolu'da yaz mevsiminde güneydoğu yönünden esen rüzgarın aşırı kuraklığa ve buharlaşmaya neden olması
- EKışın Sibirya üzerinden gelen rüzgarların Türkiye'nin kuzeydoğusunda dondurucu soğuklara yol açması
Cevap
Doğu Karadeniz'de dağların kuzey yamacını aşarak kıyıya inen rüzgarın sıcaklığı aniden artırması, fön etkisi kaynaklı bir özel konum sonucudur.
Doğu Karadeniz kıyılarında kuzeyden (denizden) gelen bir hava kütlesinin sıcaklığı artırması normal şartlarda beklenmez. Ancak bu hava kütlesi dağları aşıp kıyıya doğru alçalırken sürtünmenin etkisiyle her 100 metrede 1°C ısınarak fön karakteri kazanır. Bu durum rüzgarın geldiği enlemden bağımsız olarak yer şekilleriyle (özel konum) ilgili bir ısınmadır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Yerel Rüzgarlar ve Fön Etkisi
İpuçları
1
Türkiye'de kuzeyden esen rüzgarların sıcaklığı düşürmesi, güneyden esenlerin artırması 'enlem' (matematik konum) etkisidir.
2
Fön rüzgarı, bir rüzgarın geldiği yönün normal sıcaklık karakterine aykırı davranarak (örneğin kuzeyden gelip ısıtarak) yer şekilleri nedeniyle ısınmasıdır.
3
Doğu Karadeniz kıyıları ve Toros Dağları'nın denize bakan yamaçları, rüzgarın dağdan aşağı inerek fönleştiği en tipik alanlardır.
Daha Fazla Pratik
Fön rüzgarlarının kışın Doğu Karadeniz kıyılarında turunçgil ve zeytin (mikroklima) yetişmesine olan katkısını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s