Examkin

Soru

Zorluk: ZorCemiyetler (Yararlı, Zararlı ve Azınlık Cemiyetleri)

Mondros Ateşkes Antlaşması sonrasında kurulan ve 'milli varlığa zararlı cemiyetler' başlığı altında incelenen Türk ve Müslüman kökenli bazı yapılar, işgaller karşısında kurtuluş için farklı siyasi stratejiler ve ideolojik reçeteler benimsemişlerdir. Bu kapsamda bazı cemiyetler büyük bir yabancı devletin vesayet ve himayesini (mandaterliğini) tek çıkar yol kabul ederken, bazıları ise kurtuluşun ancak saltanat ve hilafet makamına mutlak itaatle, ümmet birliği ve dini esaslara sımsıkı bağlılıkla mümkün olabileceğini savunmuştur.

Buna göre, kurtuluşu 'yabancı bir devletin manda ve himayesinde değil; doğrudan doğruya padişah ve halifenin otoritesine koşulsuz bağlılıkta ve İslam birliğinde' arayan cemiyetler aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

  1. A
    Wilson Prensipleri Cemiyeti - İngiliz Muhipleri Cemiyeti
  2. B
    İngiliz Muhipleri Cemiyeti - Teâli-i İslam Cemiyeti
  3. Teâli-i İslam Cemiyeti - Sulh ve Selamet-i Osmaniye FırkasıCevap
  4. D
    Kürt Teali Cemiyeti - Wilson Prensipleri Cemiyeti
  5. E
    Sulh ve Selamet-i Osmaniye Fırkası - Wilson Prensipleri Cemiyeti

Cevap

Teâli-i İslam Cemiyeti - Sulh ve Selamet-i Osmaniye Fırkası
Mondros Ateşkesi sonrası kurulan 'milli varlığa zararlı cemiyetler' homojen bir yapıya sahip değildir. Teâli-i İslam Cemiyeti (eski adıyla Cemiyet-i Müderrisin), medrese hocaları ve ulema tarafından kurulmuş olup kurtuluşu İslam birliğinde, şeriat ahkâmında ve halifelik makamına koşulsuz bağlılıkta görmüştür. Sulh ve Selamet-i Osmaniye Fırkası ise memleketin felaha ermesini Meşrutiyet idaresinin korunması ve padişahın buyruklarına koşulsuz itaat edilmesinde aramıştır. Bu iki cemiyet yabancı bir devletin mandasına girmek yerine Osmanlı merkezi saltanat ve hilafet makamına bağlılığı savunmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Milli varlığa zararlı Türk ve Müslüman cemiyetlerin ideolojik ayrımını analiz etmek
Milli varlığa zararlı cemiyetlerin 'mandacı cemiyetler' (İngiliz Muhipleri, Wilson Prensipleri), 'hilafetçi/saltanatçı cemiyetler' (Teâli-i İslam, Sulh ve Selamet-i Osmaniye) ve 'ayrılıkçı cemiyetler' (Kürt Teali) olarak ayrıldığı tespit edildi.
Soru kökünde yabancı devlet mandaterliğini dışlayan, sadece saltanat ve hilafet makamına bağlılığı ve dini esasları kurtuluş vasıtası gören cemiyetler sorgulanmaktadır.
2
Teâli-i İslam ve Sulh ve Selamet-i Osmaniye cemiyetlerinin temel programlarını karşılaştırmak
Cemiyet-i Müderrisin'in devamı olan Teâli-i İslam Cemiyeti kurtuluşu halifelik makamının güçlendirilmesinde ve ümmet birliğinde görürken; Sulh ve Selamet-i Osmaniye Fırkası ise vatanın kurtuluşunun ancak padişahın emirlerine tam ve mutlak itaatle gerçekleşeceğini savunmuştur.
Her iki yapı da manda ve himaye yerine halife-padişah eksenli teokratik-monarşik sadakati savunmuştur.
3
Çeldirici seçeneklerde yer alan mandacı ve ayrılıkçı unsurları elemek
İngiliz Muhipleri Cemiyeti (İngiltere mandası), Wilson Prensipleri Cemiyeti (ABD mandası) ve Kürt Teali Cemiyeti (ayrılıkçı etnik hareket) elenerek yalnızca halife ve saltanat eksenli teşekküllerin yer aldığı ikili grup belirlendi.
Bu sayede doğru seçenek olan Teâli-i İslam Cemiyeti ve Sulh ve Selamet-i Osmaniye Fırkası eşleşmesine ulaşılır.

Anahtar Kavram

Milli varlığa düşman cemiyetlerin amaç, yöntem ve ideolojik farklılıkları

İpuçları

1
Milli varlığa zararlı cemiyetleri; 'mandacılığı savunanlar', 'saltanat ve hilafete bağlılığı savunanlar' ve 'ayrılıkçı devlet kurmak isteyenler' olarak kategorize etmeyi deneyiniz.
2
İngiliz Muhipleri ve Wilson Prensipleri cemiyetlerinin yabancı bir süper gücün himayesini aradığını göz önünde bulundurunuz.
3
Medrese kökenli ulemanın kurduğu İslamiyet temelli cemiyet ile Meşrutiyet ve padişah eksenli siyasi partiyi birlikte değerlendiriniz.

Daha Fazla Pratik

Milli cemiyetler ile milli varlığa zararlı cemiyetlerin kuruluş gerekçeleri ve bölgesel/ulusal faaliyet sahalarını karşılaştıran bir analiz sorusu çözebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Zararlı cemiyetleri hedeflerine göre sınıflandırma tablosu oluşturarak (Manda Yanlısı / Saltanat-Hilafet Yanlısı / Etnik Ayrılıkçı) seçeneklerdeki mandacı unsurları (Wilson Prensipleri, İngiliz Muhipleri) doğrudan eleme yöntemi.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Cemiyetler (Yararlı, Zararlı ve Azınlık Cemiyetleri)

Bu konudan daha fazla soru