Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorTürkiye'nin Jeolojik Oluşumu

Türkiye arazisinin jeolojik evrimi incelendiğinde; III. Zaman (Tersiyer) sonlarında dış kuvvetlerin uzun süreli aşındırmasıyla deniz seviyesine yakın, hafif dalgalı bir düzlük (peneplen) haline gelen Anadolu kara kütlesinin, IV. Zaman (Kuvaterner) başlarından itibaren epirojenik hareketlerle toptan yükseldiği görülür. Bu durum, Türkiye'nin günümüzdeki yüksek ve engebeli topoğrafyasının temel nedenidir.

Buna göre, Anadolu’nun toptan yükselme süreci ve bu sürecin topoğrafik sonuçları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu evrede (Kuvaterner epirojenezi) gerçekleşen bir durum olarak gösterilemez?

  1. A
    Akarsuların yataklarını derinlemesine aşındırarak dar ve derin vadiler (çentik vadiler) içerisinde akmaya başlaması
  2. B
    İç bölgelerdeki deniz seviyesine yakın eski düzlüklerin, ortalama yükseltisi 1000 metreyi aşan yüksek platolara dönüşmesi
  3. Alp-Himalaya orojenezine bağlı olarak Tetis Denizi tabanındaki tortulların kıvrılarak su yüzeyine çıkması ve Toros Dağları'nın oluşumuCevap
  4. D
    Akarsu mendereslerinin (büklüm), karanın yükselmesine bağlı olarak yatağına gömülerek 'gömük menderes' karakteri kazanması
  5. E
    Kıyı bölgelerinde karanın yükselmesine veya deniz seviyesinin çekilmesine bağlı olarak basamaklı kıyı sekilerinin (taraça) oluşması

Cevap

Alp-Himalaya orojenezine bağlı olarak Tetis Denizi tabanındaki tortulların kıvrılarak su yüzeyine çıkması ve Toros Dağları'nın oluşumu bu sürecin bir sonucu değildir.
Doğru yanıt olan seçenek, Anadolu'nun geçirdiği orojenik (dağ oluşumu) evreyi tarif etmektedir. Toros Dağları ve Kuzey Anadolu Dağları, III. Zaman'da (Tersiyer) gerçekleşen Alp-Himalaya kıvrımlanması sonucunda yükselmiştir. Soruda bahsedilen Anadolu'nun 'peneplenleştikten sonra toptan yükselmesi' ise bu orojenik aşamadan sonra, IV. Zaman (Kuvaterner) başlarında gerçekleşen epirojenik bir harekettir. Dolayısıyla Torosların kıvrılması, Kuvaterner epirojenezinin bir sonucu veya o dönemin bir olayı değildir.

Adım Adım Çözüm

1
Jeolojik Süreç Ayrımı Yapmak
Orojenez (dağ oluşumu) ve epirojenez (kıta oluşumu/toptan yükselme) arasındaki fark belirlenir.
Soruda bahsedilen 'toptan yükselme' bir epirojenez olayıdır.
2
Zaman Çizelgesini Analiz Etmek
Anadolu'daki kıvrımlı sıradağların (Toroslar ve Kuzey Anadolu Dağları) büyük oranda III. Zaman'da (Tersiyer) oluştuğu saptanır.
Alp-Himalaya kıvrımlanması, Anadolu'nun peneplenleşip toptan yükselmesinden önceki evredir.
3
Topoğrafik Sonuçları Değerlendirmek
Akarsu aşındırması (çentik vadi, gömük menderes), plato oluşumu ve kıyı sekileri, IV. Zaman epirojenezinin sonuçlarıdır.
Yükselen bir kütle üzerinde dış kuvvetler derine aşındırmayı artırır ve eski düzlükleri yukarı taşır.
4
Hatalı Seçeneği Belirlemek
Torosların kıvrılarak oluşumu bir orojenez olayıdır ve III. Zaman'a aittir.
Soruda istenen 'Kuvaterner epirojenezi' evresiyle zamansal ve yapısal olarak örtüşmez.

Anahtar Kavram

Jeolojik Zamanlar ve Tektonik Hareketlerin (Orojenez-Epirojenez) Ayrımı

İpuçları

1
Orojenez (dağ oluşumu) ve epirojenez (toptan yükselme) terimleri arasındaki farkı hatırlayın.
2
Anadolu'nun III. Zaman'da Alp kıvrımlanmasıyla oluştuğunu, IV. Zaman'da ise daha önce aşınmış olan düzlüklerin (peneplen) yukarı kalktığını düşünün.
3
Toroslar'ın kıvrılması orojenezdir ve III. Zaman'a aittir; oysa soruda IV. Zaman'daki toptan yükselme (epirojenez) sorulmaktadır.

Daha Fazla Pratik

Türkiye'deki masif arazilerin dağılımı ve bu arazilerin epirojenik hareketlere karşı gösterdiği direnç konusuna çalışabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Türkiye'nin Jeolojik Oluşumu

Bu konudan daha fazla soru